דעו + ,

לייענט אין דעם ערשטו נומעה פארן 1966:

שײַע שקאראָווסקיס ראָמאן ,אָדעס* -- וועגן דער באָלשעװיסטישער

||

לידער-ציקלען פון די ארגענטינער דיכטער יאָסל גאָלדבערג, עסטער רימער, ראָכל מינצעס און פון די סאָוועטישע דיכטער מאָטל גרוביאן, אווראָם גאָנטאר און וולאדימיר דאנקאָ.

שּ

דערציילונגען פון שירע גאָרשמאן און ר. גאָלדענבערג.

הערשל פּאָליאנקערס פארצייכענונג וועגן פּױלן -- ,אין וועג".

א

צום 50-טן יאָרצײַט פון שאָלעם-אלייכעמען: כ. נאדעלס פּובליקאציע פון שאָלעם-אלייכעמס בריוו צו גאָטלאָבערן, רא- וויטשן, טשערטקאָוון אא.

ח

אן ארטיקל פון הערש רעמעניק וועגן נאָטע לוריע.

א

וועלכע װערק פון די ייִדישע סאָוועטישע שרייבער זײַנען דערשינען אין די יאָרן 1954---1964,

6 =

זיימ

ליטעראריש-קינסטלערישעף כוידעש-זשורנאכ

צ

אַרגאן פון שרײַבערפארבאנד פון פססר מ

פינפטעצער יאָרגאנג

צ : תאוֹלאג ,סאַװעטסקי פּיסאטעל*

מאַסקװע

אגד

דעקאבער 77

אינהאפט

טריבונע פון לעבן

מאָט?ל גרוביאן. אף דער סיבירער ערד ניקאָלײַ באבאָשין. קארגע הונדערט אלעקסאנדער גובניצ קי סטעפעס בליען זאכאר דיטשאראָװ. באם שװארצן יאם

צום 75-טן געבורטסטאָג פון לייב קװיטקאָ. מיט מײַן לאנד. -- װי פארכאפּנדיק איז דאָס געפי?... -- געצײיג.

ביה

כ'האָב נאָך א פּאָר גוטע יאָר. -- כאזערלעך (לידער)

מוישע נאָטאָװיטש. נאָך קװיטקאָס טריט

שלוימע רויטמאןן. לידער

ריװקע רובין דער שלאָס פון דעם פירשט בערגער.

זון אף די דעכער (דערציילונגען)

דאָרע כײַקינע. איך גלייב אין עשר גיק ליפ : דֹ

מוישע אלט מאן אין אן אָפּרױטאָג. --

מעלע (דערציילונגען) . : ריט איט שע באָרוכאַָװיטש. פארװוּנדערונג (לידער) אירמע דרוקער. זינגען :1 אלץ

א ד אַ אַרזש עס. א נײַער אופגאנג (דערציילונג סאלװאדאָר באַרז אופגא 7

מארק ראזומני נאָװעלעטן געדא ליצ קאַָסאַי. דער מאַ

ניאָמע זײַן (לידער) מישע מאַגילעװיטש. לידער

.

מוישע גאָלדשטײן אין אײנעם א פרילונג, -- א פונק

אונטער א בארג אש (דערציילונגען) ארן װערגעליס. רײַזעס. פוילן (סאָף)

ליטעראטור און קונסט

באָרעך ?עװינטאָװ. ייִדישע סאטירע אין די יאָרן פון

דער ערשטער רוסישער רעװאַליוציע (1905--1907)

שטערנבצערג. דער רומענישער עסאפ אין גאָלדפאדענס

טעאטער-ישאפונג . . .

א. 7עבעדיצװ. אנאטאָלי ואסיליעװיטש לונאטשארסקי

(צום 90:טן געבורטסטאָג) 04 הירש בעריאָזקין. א מענטש צװישן מענטען

סאָניע פרײַ, בער גרונטפ ע סט. פאָלקס-טאלאנטן

יע סורקיס. א פארדינטע באלוינונג

פון דער שעפערישער לאבאָראטאָריע. מײ ער כארא זי

4 א שטענדיקער עקספעדיציעי. .

הומאָרעסקעס. יעװע בעקער. עפשער דארפט איר אן אײצע? ליו בע קושניראָ װ. װיאזוי קומט מען צו

ליטעראטורל + + + . , בלעטערנדיק זשורנאלן און קה כראָניק און פאָטאָ-אינפאָרמאציע .

אַנאָפּאַליסט (דערציילונג) צום 770טן געבורטסטאָג פון הירש בלאָשטײן. { הארבסט. -- די װערטער, װאָס װערן ניט אלט. -- װאָס װעט

. 106, 123, 147, אינהאלט פונעם זשורנא? ,סאָװעטיש היימלאנד" פארן יאָר 1965

לאָמיר זינג ען נײַע ליד ער. דאָס װיגעלע. װערטער -- שיקע וריז. מויק -- מאָטל פּאָליאנסקי

זײַט

10 119

149 153 151 156

160

הויפּט-רעדאקטאַר

א. ווערגעליס.

רעדקאָלעגיע: ה. אַשעראַװיטש, אי. באַרר כאַוויטש, א. גאַנטאר, מ. טייף, נאַטע קהע. מ. 7עט (פאראנטװאָרטלעכער סעקרעטאר), ב. מילער, י. פאליקמאן, שׂ. טר2 = האובון, (ה (הוובטןנ

מאַטל גרוביאן

אף דער סיניורען עוך

צייכענונגען פון ג. פאַנדאַפּולאַ

א מײַן הילצערן ויגעלע, װאָס איז געשטאנען אף דער פײַכטער ליימענער

ערד אָדער געהאנגען אף א האנטעך אונטער דער סטעליע אין א האלב-פינצטער ענג געדונגען אלקערל, האָט מײַן מאמע מיר געזונגען שאָלעם- אלייכעמס וויגליד: ,שלאָף, מײַן קינד, מײַן קא- דיש איינער"... געזונגען מער פאר זיך, װי פאר מיר. װײַל זינגענדיק האָט זי געקענט זיך גוט אויסוויינען, אז ס'זאָל איר א ביסל אראָפּ דער שטיין פון הארצן.

איר צווייטע באליבטע ליד איז געווען נאָמ- בערגס באװוּסטע וויגליד וועגן א ייִד;שן ארבע- טער, װאָס גראָבט גריבער אין סיביר און בענקט נאָך זײַן אָפּגערױבט אייפעלע. די װערטער פון אָט דער ליד האָב איך שוין לאנג פארגעסן, נאָר דעם ניגן איז שװער פון דער נעשאָמע ארויס- רײַסן.

װי פאר אלע אנדערע פעלקער פון צארישן רוסלאנד, איז סיביר אויך פארן ייִדן (דערהױפּט, פארן ארבעטנדיקן) געווען דער סינאָניִם פון דעם גענעם אף דער װעלט, װוּהיִן דער קייסער פאר- שיקט די ,װידערשפּעניקע* פאר פריי הענקעף פאר לײענען קראמאָלנע ביכער, פאר הדרוקו פלוגבלעטלעך אין אונטערערדישע טיפּאָגרא- פיעס, פאר גיין אין וואלד אף ,סכאָדקעס" איַן טאָג פון ערשטן מײַ און נאָך פאר ענלעכע ;כאטאָיִם?.

אליין דאָס װאָרט ,סיביר" איז געװען א פארפרוירנס, אזא, פון װעלכן עס פלעגט אין האלדז נעמען שטעכן. דער ערשטער אָס פונעם װאָרט ,סיביר", דער סאמעך, איז געווען, װי אן אָנגעגליטע ראָד, װאָס האָט אײַך אין דימיען אװעקגעקײַקלט אין אומענדלעכע פּראָסטיקע וועלדער מיט אײביקן אײיַז-גליווער, מיַט הארבע ווינטן און הורבעס שניי, אף וועלכע עס זײַנען געפאלן די שאָטנס פון טויזנטער אין קייטן גע- שמידטע קאטאָרזשניקעס.

און אָט שטײי איִך, א ייִדישער פּאָעט, אין סאמע הארץ פון סיביר, אין דער שטאָט נאָװאָ- סיבירסק, לעבן אנטאָקאָלסקיס סקולפּטור ;יער- מאק". קוק ארײַן אין די טיפע אויגן פונעם ;באהערשער פון סיביר", באטראכט זײַן שטאָ- לענעם העלם און זײַנע װאָגיקע הויכעט שטיול. אין יערמאקס אויגן זע איך טוקן זיך סיבירער אָזערעס און הונדערטער צום לעבן אופגעוועקטע טײַכן, פעלדער און װועלדער, אײַנגעהילט אין דער בלויקײַט פון סיבירער הימל.

א סאך וואסערן זײַנען פון יערמאקס צײַטן אָפּגעלאָפן, די סיבירער ערד איז געהײליקט מיטן בלוט פון טויזנטער קעמפער, װאָס האָבן זייערע צאפלדיקע הערצער אָפּגעגעבן פאר אָט די יונגע מוטערס, װאָס פירן אין די וויגעלעך שמיכלענדיקע קינדער איבער דעם שינעם ראכוועסדיקן רויטן פּראָספּעקט.

אין צענטער פון דער שטאָט נאָװאָסיבירסק רײַסט פון דער ערד זיך א מעכטיקע שטיינערנע האנט מיט א פייער-פאקעל, װאָס בריט מיין פּאָנעם. דאָ ליגן 104 העלדן-פארטיזאנער, וועמען קאָלטשאק האָט פארפּײַניקט. די פרישע קוייטן, װאָס מענטשן ברענגען אהער יעדן טאָג, זײַנען ענלעך צו די הייסע צאפּלדיקע הערצער פון די אומגעבראכטע קאָמוניסטן.

עס פליט דורך א זילבערנער אָדלער איבער די דעכער פון דער שטאָט, טוט פּלוצעם א שוועב אין דער הייך און צעשרײַבט זיך אין הימל, אז ער און א סאך אזעלכע, וי ער, זײַנען פאראנטװואָרטלעך פארן איײיביקן שאָלעם אף דער ערד.

װאָס רוישט זי אזוי, די שטאָט, װאָס רוידעפט זי אזוי די שטילקײט? -- אן עמעסער סאמ- באטיען. װועסט דען אָפּשטעלן דעם שטראָם פון די מאשינעס אין הימל און אף דער ערד, דעם גאנג פון די שיפן, װאָס אקערן די שוימיקע כוואליעס פון דעם האסטיק-שטראָמיקן טײַך.

קיין איין מינוט אין מעסלעס רוט ניט די שטאָט מיט אירע זאװאָדן און פאבריקן, מיט אירע גרינע גאסן און געסעלעך, מיט איר רויטן פּראָספּעקט, װאָס איז גרעסער פון די פּאריזשער יעליסייער פעלדער.

און יוגנט, יוגנט אף די רוישיקע גאסן, אף די ראכוועסדיקע ברעגן פון טײַך.

ביסט מיד, מײַן פרײַנט, פון אזא פארבן-מישמאש, פון די מענטשן-מענגעס, װאָס שטראָמען צו די קאפעען, מאגאזינען, קינאָ-טעאטערס און רעסטאָראנען פון שטאָט?.. קער אָפּ אין א זײַט, זעץ זיך אוועק אין א באליביקן פארק אונטער א בוים.

כאָטש ס'איז טיף סיביר און דער קלימאט איז דאָ א הארבער און דער ווינטער ציט זיך דאָ לאנגע פינף כאדאָשים, וואקסן דאָ, אף דער סיבירער ערד, דער אוסוריִער בארן-בוים און ווייג- טרויבן, די טשעריאָמוכע מאאקע און דער פערדן-קאשטאן, דער טײיוװול-בוים און די אראליע, װאָס האָט אלע אייגנשאפטן פון זשען-שען, נוס-ביימער און קוסטעס אירגא.

קוקסט א פארגאפטער אף דעם רעגנבויגן פון קווייטן אין דער מיט שטאָט, אין אקאדעם- שטעטל און אין באָטאנישן גאָרטן: הויכע גלאדיאָלוסן און בונטע פלאָקסן, פעלד-בלומען און די קיניגן --- די רויז,

עס קומט מיר גאָר אויס, אז איך בין ניט אין סיביר. איך בין אין א הייסער דאָרעם-שטאָט מיט אלע אירע פּישטשעווקעס. מײַנע אלע פאָרשטעלונגען, אז סיביר איז אן אײַזקעלטער, קלינ- גען איצט אנעקדאָטיש. ניט אומזיסט האָט מיר איינער א ייד נאָך אין מאָסקװער אעראָפּאָרט דאָמאָדיעדאָװאָ געזאָגט, אז ער פאָרט צו די קינדער קיין סיביר זיך א ביסל אָנווארעמען, און האָט מיר באוויזן א בילעט אפן ,איל-18".

פאָרן הייסט בא אים פּליִען. ער האָט ליב פליִען.

-- װאָס דארף איך דעם ליידיקגייער, -- אזוי רופט ער דעם שנעל-צוג, -- אז פאר פיר מיט א האלבער שאָ בין איך בא די קינדער. איר באװײַזט אפילע ניט צושפּיליען דעם רימען פון דעם ווייכן שטול, ארויסציִען דאָס טישעלע אף אָפּעסן וועטשערע און שוין, פארטיק. מער ניט די אויערן ווערן א ביסל פארלייגט. איז װאָס? טרינקט מען אויס אין בופעט פון אעראָפּאָרט א גלאָז טי מיט לימענע און מע איז צוריק א מענטש.

מיר פּליִען.

װאָלקנס. א סאך װאָלקנס, אמאָל באלויכטענע מיט א ביסל לעװאָנע-שײַן, גאנצע און צע- בראָכענע. װי אף לעצאָנעס, טוען זיך א בוי אויס פון זיי הויכע, גאָרנדיקע פּאלאצן מיט ברייטע אײַזיטױערן, מיט לייבן און לעמפּערטן באם אריינגאנג. און אין איין קעהערעף-איִן צעשיטן זי זיך. איצט זעען זיי שוין אויס װי א שטאָט, נאָך דעם װי מע האָט דעם פאשיסט ארויסגע- מעשאלייעכט.

-- האָט אף מיר קיין פאריבל ניט, -- ענטפערט מיר דער ייָד אף מײַנע פּאָעטישע אסאָ- ציאציעס, -- זי ליגן מיר ניט אין זינען, די װאָלקנס. אויב אײַך װעט אמאָל אויסקומען זײַן אין נאָװאָסיבירסקער אקאדעם-שטעטל, װעל איך אײַך װײַזן עמעסע פּאלאצן, אין וועלכע מײַנע צוויי באָנימלעך װוינען. איינער הייסט סאקאָ, באָרעך וואסערמאנס, א וויסנשאפטלעכער מיט- ארבעטער בא בודקערן אין לאבאָראטאָריע, דער צווייטער ביניאָמין, אויך באָרעך וואסערמאנס, נאָך א סטודענט אין אוניווערסיטעט, אפן פערטן קורס פון פיזיש-מאטעמאטישן פאקולטעט. און וואלענטינע אוואדע און אוואדע באָרעך וואסערמאנס -- א ראדיאָדטעכניקער. אָט זײַנען

זײיערע פאָטאָגראפיעס. און דאָס בין איך און מייער ברוקאש, דער פארוואלטער פון דער וויטעב- סקער שטאָט-ביבליִאָטעק.

מיט דעם ייִדן האָב איך זיך אין עטלעכע טעג ארום צופעליק געטראָפן אין וואלד פון נאָװאָסיבירסקער אקאדעם-שטעטל. ער איז מיטאמאָל, װי פון דער ערד, אויסגעוואקסן הינטער מײַנע פּלײיצעס א ציכטיקער, אן איבערגעטאָנענער אין װײַסע זומער"קליידער, אין גריננע שטעקשיך אף די פיס.

-- זשעמטשוזשינא: זוכט איר? ביטע זײיער, קומט, איך װעל אײַך װײַזן. דאָס דארף מען גיין צו מאָרסקאיא, צום יאם, הייסט עס. מירן פריַער דורכגיין מיט אײַך פארבײַ דעם אינסטי- טוט פון הידראָדינאמיק, א טראָט װײַטער דער לאנדווירטשאפטלעכער אינסטיטוט, דער כימיש- מעטאלורגישער, זיי זײַנען דאָ, באָרעך-האשעם, צענדליקער. עס קאָן זיך דער קאָפּ פארדרייען.

דער וויטעבסקער שנײַדער באָרעך וואסערמאן כאפּט איבער א רעגע דעם אָטעם און זעצט פאָר מיט דער האנאָע פון א מענטשן, װאָס ווייסט מער פון זײַן מיטשפּרעכער.

-- איך פלי אהער אלע יאָר און בין שוין, קאָן מען זאָגן, דאָ א טוישעו. איך װייס ניט ערגער פון דעם אקאדעמיקער לאוורענטיעוו, װאָס אין אָט דער באלעבאטישקײַט װערט ארײַג- געלייגט... אָט איז וואלד און ווידעראמאָל וואלד, נאָר שוין א גלײַכער, װי א ווירע, און אָט איז די איליטש-גאס, צוויי גאסטראָנאָמען, א קינדערגאָרטן, זעקס גאָרקיכן, א פעשענעבעלער רעסטאָ- ראן, א נײַער קינאָדטעאטער און דערנאָך -- ;זשעמטשוזשינא".

באָרעך וואסערמאן שטעלט זיך ווידער אָפּ אף א רעגע.

-- ס'איז ניט קיין סאָד, וועמען איר דארפט אין ,זשעמטשוזשינא"?.. טאָמער אן אקאדע- מיקער, קאָן איך אָנרופן א צענדליק פאמיליעס. ניט נאָר איך, די גאנצע װעלט קאָן זייי

-- מע דארף ניט.

-- אז מע דארף ניט, דארף מען ניט.

מיט גוואלד האָט מיך מײַן נײַער באקאנטער ארײַנגעשלעפּט צו זיך, דאָס הייסט צו זײַן עלטערן זון סאקאָ. דער ייִנגערער וווינט אין דער צוזאמענווינונג פון אוניווערסיטעט. ער האָט מיר באוויזן דעם זונס דיפּלאָס-ארבעט, מיך געפּױעט מיט קאלטן אנאנאסן-זאפט פון כאָלאָדיל- ניק, א ביסל אָנגערעדט אף דער שנור זײַנער אליאָנען.

--- זי איז, איר זאָלט מיר מויכל זײַן, ניט קיין באלעבאָסטע. איך מיט מײַן כאראקטער װאָלט מיט איר א פאָר געטאָן ערגעץ קיין פּיאטיגאָרסק צי קיין כאבאראָווסק און װאָלט אף א ווײַלע ארויסגעטאנצט נעמען א טשײַניק וואסער.. און פארפאלן די בעהיימע צוזאמען מיטן שטריק. און ער שטארבט נאָך אירע טריט. מע האָט שוין א קינד און מע האָט נאָר אין זינען טעאטער, טענץ, וועטשערינקעס, קינאָ, טעניס און נאָך דער רועך ווייסט װאָס...

-- נו, און איר, רעב באָרעך, כאפּט זיך ניט אמאָל ארײַן א קוק טאָן א פילם? דאָ קומט

ז זשעמטשוזשינא (רוס.) -- פּערל, א ראיאָן אין נאָװאָסיבירסקער אקאדעם-שטעטל.

הס

דאָך איצט פאָר א קינאָדפעסטיוואל: פּולישע, יוגאָסלאװישע, איטאליענישע, אמעריקאנישע, פילמען.

-- מיר זאָלן מיט אײַך האָבן אזויפיל גוטע יאָר, וויפל אמעריקאנישע פילמען איך האָב ניט געזען און בין קראנק דערפון ניט געװאָרן, האלעװײַ אף װײַטער.

קלאָר, אז מײַן טאָג איז פארפאלן. מײַן באגעגעניש אף ,זשעמטשוזשינא" מיט איינעם א פּראָפּעסאָר פון פיזיש-מאטעמאטישע וויסנשאפטן בין איך געצװוּנגען אָפּלײגן.

מײַן ,{ארבעטס-טאָג* פארענדיק איך מיט באָדן זיך אין אָבסקער יאם, דאָרט, װוּ עס באָדן זיך אזויפיל וועלט-בארימטע אקאדעמיקער און פּראָפּעסאָרן. איך לייג קלאפטער אף די גרינ"י לעכע, נאָר לויטערע יאם-כוואליעס. מיט װאָס איז דער סיבירער יאם ערגער פון דעם שווארצן? ער איז ניט געזאלצן? ניט קיין מעניע. די סיביריאקעס זאָגן, אז ווען יעדער מענטש, װאָס קומט אהער זיך באָדן, זאָל ברענגען מיט זיך אין דער זשמעניע זאלץ אפן שפּיץ מעסער, װוערט דער סיבירער יאם געזאלצן.

כ'לעבן, טאקע ניט ערגער פון דעם שווארצן יאם.

נאָװאָסיבירסק ליגט צעװאָרפן אף ביידע זײַטן פון דעם טײַך אָב. די צוויי ברעגן פארייניקט א בריק, װאָס עס האָט פּראָיעקטירט דער בארימטער רוסישער שרייבער און אײַזנבאן-אינזשע- ניער גארין-מיכײַלאָווסקי.

אָט די צויבער"בריק, װאָס הענגט איבערן טײַך, איז געווען דער אָנהײיב פון דער שוין איצט

קימאט פארשווונדענער שטאָט נאָװאָניקאָלאיעװסק.

ביז דער אָקטיאבער-רעװאָליוציע זײַנען אף די ברעגן פון אָ הייַזקעס, אָנגעפּעלצטע מיט דוירעסדיקן גליווער און טרויער פון רא נעם סיביר.

איצט איז נאָװאָסיבירסק א מעכטיקער אינדוסטריעלער און קולטור-צענטער מיט איבער א מיליאָן באפעלקערונג.

װוּהין און פונוואנען טראָגט דער טײַך אָב זיינע העל-בלויע וואסעוין?

ער שטראָמט פון דאָרעם אף צאָפן. הייבט זיך אָן בא דער שטאָט בייסק, װוּ עס מישן זיך צונויף די טײַכן קאטון און ביִע. קאטון שטראָמט פון דעם אייַזבארג בעלוכא און ביַע --- פון דער

גאָלדענער בארגיקער אלטײַער טעלעצער אָזערע. אָב שנײַדט דורך מיט זײַנע וואסערן די אומ-

ענדלעכע סיבירער טײַגע. פון ביידע זײַטן אב און זײַנע בײַטײַכן װוינען די כאנטן און בישכיינעס מיט זיי די נענצעס. זי פּאשען קאָלװירטישע סטאדעס הירשן אין דער טונדרע, װאָס ציט זיך ביזן אײַזזאָקעאן.

וועגן ביידע בארגיקע אלטײַער טײַכן קאטון און ביִע, װאָס קומען זיך צונויף אין טײַך אָב, דערציילט מען אין סיביר א פּאָעטישע לעגענדע. דאָס זײַנען אמאָל, קלוימערשט, געווען צוויי פארליבטע, וועמען די עלטערן האָבן געשטערט זיך נעמען. קאטונס טאטע האָט געװאָלט א יי פון רײַכן גראד און האָט ניט דערלאָזט, אז זײַן בעניאָכיד זאָל זיך פארקנאסן מיט דער שיינער אֶר זייער אָרעמער ביִע. ביִעס פאָטער איז דער שידעך אויך ניט געווען אינגאנצן צום הארצן. ער האָט זיך ניט געװאָלט אײַנקויפן אין ייִכעס צו די גווירים, די גרויסהאלטער. קורץ גערעדט, די עלטערן האָבן פארפינצטערט דאָס לעבן פון דעם פארליבטן פּאָרל,

װאָס זשע טוען קאטון און ביש?

זיי האָבן זיך אראָפּגעװאָרפן פון א בארג און פארוואנדלט געװאָרן אין טײַכן. איצט פליסן זיי ביידע צום טײַך אָב, װוּ זיי פארייניקן זיך אף אייביק.

סיביר איז גרויס מיט אירע מענטשן און מיט אירע לעגענדעס, װאָס פארשיקערן, װי שטאר- קער װישניק. דער טײַך אָב פליסט, און זײַנע כוואליעס, אין וועלכע עס זײַנען אויסגעמישט די וואסערן פון קאטון און ביִע, דערציילן מייסעס וועגן די =אסטעכעת פון בארגיקן אלטײי, וועגן געלערנטע אין נאָװאָסיבירסקער אקאדעם-שטעטל.

באם סאמע ארײַנגאנג אין דעם אָבסקער יאם האָט דער סיבירער קאָמיוג אויסגעבויט פּרעכטיקע שליוזן. הייבט דער טײַך זיך אוף צװישן די הויכע שטיין-געפלאסטערטע ווענט און לאָזט דורך פּאסאזשיר- און פראכט-שיפן, װאָס נעמען, דאכט זיך, אראָפּ די היט פאר דעם אופטו פון דער סיבירער יוגנט.

באנאכט שטעקט ארײַן די נאָװאָסיבירסקער העסג א גרויסן פּײַער-גאָפּל אין אָב און וויל ארויסציען א פארשפּעטיקט װאָלקנדל, װאָס פּליושקעט זיך אין דער טיף פון די דורכזיכטיקע וואסערן.

1 הידראַעלעקטראַסטאנציע.

פּײַערן, פּײַערן אף ביידע זײַטן אָב. זיי גיסן זיך צונויף אין איין גרויסער, ליכטיקער נעץ. פון וועלכער עס איז שווער אָפּצורײַסן די אויגן.

װוּדניט-װוּ טוט א קלונג א גלעקעלע. דאָס האָט א פיש זיך געכאפּט אף דער וענטקע. אָט ווארפט ער זיך שוין אף דער זאמדיקער ברייט פון ברעג, שפּריצט מיטן ויידל דער לעװאָנע אין פּאָנעם.

פון צאָפן שווימט א בארזשע מיט היי. װי שווימט זי דאָס אין אזא פּײַער און כאפּט זיך ניט אָן?..

צענדליקער שכונעס, מאָטאָר-שיפלעך און הויכע, פילגאָרנדיקע דאמפערס רופן זיך איבער מיט זייערע סיגנאלן, און דער טײַך אליין רײַסט זיך פון די ברעגן, װי א געפּענטעטער שימשן- האגיבער.

ווען די שטאָט נאָװאָסיבירסק כאפּט זיך אוף אינדערפרי, איז, איידער זי רײַבט זיך נאָך אויס די אויגן, האָרעװעט שוין אָב מיטן זיבעטן שווייס. פירט בוי-מאטעריאלן און שפּײַזיפּראָ- דוקטן, גאנצע גאסטראָנאָמען, צו דער אומענדלעכער טונדרע, צו די סיבירער גאָלד-גרובן.

נאָװאָסיבירסק איז גרויס,

אין דער צײַט פון דער פאָטערלענדישער מילכאָמע זײַנען קיין נאָװאָסיבירסק פון די ביי- פּראָנט-שטעט אהער עואקוירט געװאָרן צענדליקער וויכטיקע זאװאָדן, טויזנטער מישפּאָכעס, װאָס זײַנען געבליבן אָן א דאך איבערן קאָפּ,

די שטאָט האָט אלץ געטאָן, קעדיי די עװאקויַרטע באפעלקערונג זאָל האָבן אלץ, װאָס

ענטשן דארפן האָבן צום לעבן. דעריבער איז קיין כידעש ניט, װאָס א סאך פון די, וועלכע

זײַנען געקומען אהער אין די פּײַערדיקע מילכאָמע-יאָרן, זײַנען שוין פארבליבן טוישווים פון נאָװאָסיבירסק. צװישן אָט די נײַע אײַנװױנער פון סיביר זײַנען פאראן א סאך ייִדןף

מיט וועמען פון זיי איר זאָלט זיך ניט טרעפן, אָנגעהױיבן פון אן אקאדעמיקער ביז א בוכ- האלטער פון א זאװאָד, שטראלט אף אײַך די הײימישקײַט פון מענטשן, דאכט זיך, גאָר, גאָר אלטגעזעסענע.

אף א קאטיער, װאָס קורסירט צוישן נאָװאָסיבירסק און אָבסקער יאם, האָב איך צופעליק זיך באקאנט מיט א ייִדישן ארבעטער פון איינעם פון די גרעסטע נאָװאָסיבירסקער אינדוסטריַעלע גיגאנטן. מיר האָבן זיך צערעדט. איך האָב זיך דערװוּסט, אז מײַן באקאנטער הייסט כאיִם קאָפּ- טשיץ און אז אליין איז ער א סטאראָבינער. אפן זאװאָד, וועלכן ער רעכנט פאר זײַן היים (און אזוי איז עס טאקע), ארבעט כֹאיִם אלס הױפּט-מײַסטער פון א צעך. וועגן סטאראָבין דערמאָנט ער זיך זעלטן. ער קאָן נאָר ווען-ניט-ווען דערציילן א מײַסע װעגן דעם סטאראָבינער שנײַדער יויעלקע, װאָס פלעגט ארומגיין מיט א ניימאשין אף די פּלײיצעס איבער די װײַסרוסישע דערפער, נייען סערמענגעס פאר די פויערים. אָט דער שנײַדער יויעלקע פלעגט שיקן צו זײַנעם א פעטער קיין אמעריקע בריוו, ניט שרײַבנדיק דעם אדרעס. ער האָט געהאלטן, אז דער פּאָטשטאליאָן איז ניט קראנק אליין צו וויסן.

שטאָלצירן שטאָלצירט ער אָבער ניט מיטן שנײַדער יויעלקע, נאָר מיט דעם באװוּסטן סאָליגאָרסקער קאלי-קאָמבינאט, װאָס געפינט זיך אין סטאראָבין.

כאיִם האָט ליב סיביר אויך דערפאר, װײַל אין סיביר זײַנען דאָ פיש.

פון שאבייסענאכטס ביז זונטיק װערט ער נעלעם פון שטוב. אפן לינקן ברעג פון אָב צע- שטעלט ער זײַנע ווענטקעס מיט די גלעקעלעך און געוויכטלעך. אף א בערגל מאכט ער זיך א מין סוקע פון דרײַ דרענגלעך, צוגעדעקט מיט זײַן ספּעצאָװקע. די פינגער זײַנען בא כאיִמען צעשטאָכן פון די האטשיקלעך, וועלכע ער טוט אזוי קונציק אָן, אז ווען איר זײַט מיט צען קעפּ, קענט איר עס ניט נאָכטאָן.

דער פארדראָס פון אָפּזיצן באם טײַך א האלבע נאכט און ארויסציען א פּיצל פישל אָדער א ביסל קויטיקן איל איז באם פישער טאקע זייער גרויס. אָבער ווען עס טוט א גי א ,קאָסיאק", סטײַען שוין קיין קיילים אף ברענגען די פיש אהיים,

-- אָט האָסטו דיר, מײַן װײַב, פיש אף זונטיק.

אין סטאראָבין, ווען מע פלעגט מיטן וואלאָק ארויסכאפּן א פיש פון סלוטש, פלעגט מען זאָגן ,פיש אף שאבעס". אין סיביר, װוּ דער זייגער איז אלציינס אף גאנצע פיר שאָ פאָרויס, כאפּט מען שוין בעמיילע פיש אף זונטיק.

דאָס אלץ איז זומער. אָבער ווינטער, ווען דער פראָסט פארכאפּט די שטאָט אף א כאדאָשים פינף, װוילט זיך קיין נאָז אין דרויסן ניט ארויסשטעקן, דער װינט פייפט, בושעװעט, רײַסט שטיקער. טוסט א נעם אָן דאָס הענטל פון טראָלײבוס אָן א הענטשקע, װערט די האנט צוגע-

7

וואקסן, וועסט שוין ניט אראָפּפליִען, מע מעג דיך מיט שטריק ציִען. פאָרט מען װייניקער, גייט מען בעסער צופוס, װוּהין מע דארף. מע הוכקעט אין די הענט, מע רוקט די הענט אין די הענטש- קעס. ס'איז פאָרט סיביר... און די נאָז, ס'איז ניטאָ קיין ערגערס, טאָמער טוט זי אײַך א פריר אָפּ. א מיצווע אף אײַך, נייט אײַך עפעס אוף אף דער נאָז א מאלבעשל.

עמעסע סיביריאקעס לײַדן דערפון ניט, פארקערט. כוץ דער נאָז שטעלט מען נאָך ארויס די אויערן. מע פראנטעוועט, מע גייט אינגאנצן אָן א היטל. דער קאָלנער פון העמדל צעשפי- לעט!.. איר שטעלט אײַך פאָר, אין א פופציק-גראדוסדיקן פראָסט שפּאנען איבער נאָװאָסיבירסק אין איין סוויטער, אָן א היטל.

קען איך אײַך זאָגן, אז עס זײַנען פאראן באלאָנים.

דאָס איז וואסילי באראנאָוו, דער געוועזענער אין גאנץ װײַסרוסלאנד באװוּסטער אָנפירער פון פּארטיזאנישע אָטריאדן. ניט איין ייִדישע מישפּאָכע האָט ער געראטעװעט פון אומקום. דער צווייטער צו אים איז באָריס איליטש לעוין. א ביכאָװער ייָד, ארבעט אלס פארטרעטער פונעם שעף אין א ,ספּעצקאָנטאָר*.

וועגן באָריס איליטשן ווייסן מיר נאָך, אז אמאָל איז ער געפאָרן מיט אן עקספּעדיציע אפן װײַטן צאָפן און איז קוים מיטן לעבן ארויס.

,זאריא", אזוי האָט געהייסן די שיף, איז ארײַן אין אײַז, פארקאָוועט געװאָרן און כאָטש שרײיַ כײַװעקײַעם. די פּראָדוקטן האָבן זיך אױיסגעלאָזט, די מענטשן זײַנען קראנק געװאָרן, דער קאפּיטאן -- פארווונדעט.

-- נאָר אלע זײַנען מיר געגאנגען אפן שטריקעלע, מיר האָבן די שיף ארויסגעצויגן.

אין דער צײַט פון דער מילכאָמע איז באָריס איליטש געווען דירעקטאָר פון א גרויסן סי- בירער סאָווירט. ער איז ארומגעפאָרן, װי מאָשיעך, אף א װײַס פערדל, געצויגן אונטער דער נאָז עפּעס א ניגנדל און געהאט אין זײַן דעמלטיקן לעקסיקאָן א פינף-צען שטארקע, הייליקע רוסישע ווערטער:

זי

-- זעמליאקי, דליא פאָבעדי נאד גיטלעראָם נאדאָ ראבאָטאטג.

און האָבן מיר זיך שוין צערעדט וועגן ייִדן אין הײַנטצײַטיקן סאָװעטישן סיביר, איז כאָטש עס ווילט זיך ניט, מוזן מיר אריינשלעפּן א ייִדן א נודניק אויך.

ווען מע זאָל בא אײַך פרעגן: װאָס װוילט איר בעסער, זיך אוועקזעצן מיט א פּאָר שפּאָגל- נײַע הויזן, ערשט פון שנײַדער, אף א בענקל, אויסגעשמירט מיט סמאָלע, צי צו אײַך זאָל זיך אין וועג צוקלעפּן, װי סמאָלע, א ייד מיט א צונג פונדאנען ביז קיין מיצראיִם, -- װאָלט איר שוין זיכער אויסגעקליבן דאָס ערשטע. און בא מיר איז געווען פארקערט.

איך בין געשטאנען באם אריינגאנג אין נאָװאָסיבירסקער האָטעל מיט מײַנעם א באקאנטן טשערנאָװויצער יונגנמאן, א צײַטונגס-פארקויפער. מיר האָבן גערעדט ועגן געמיינזאמע בא- קאנטע, וועגן דעם אויסזען פון דער שטאָט. און פּלוצעם, װי א רעגן אפן קאָפּ, א געפּאקט ייִדל מיט א פּאָר רויטע בעקעלעך, מיט קליינינקע קאליע אויגן, מיט א גאליק שמייכעלע אין די מאָדנע אָפּגעהאקטע װאָנצעס.

-- איר האָט געלייענט נעכטיקן ,וועטשערני נאָװאָסיבירסק??2 או טאן איז אָפּגעפלױיגן קיין ניגעריע א ביסל צעשארן די קוילן, אף וועלכע מע ברענט די נעגערס. ס'איז ניט מײַן אייסעק, נאָר איך בין ניט מאסקים...

-- מיט װאָס זײַט איר ניט מאסקים, מיט או טאנען צי מיט די קאָלאָניזאטערס?

-- ס'איז ניט וויכטיק.

אין עטלעכע מינוט ארום האָט שוין דער ייד מיך געהאלטן אונטערן אָרעם, געהאלטן פעסט און מיך ארײַנגעפּלאָנטערט אין א גאנצער נעץ געשיכטעס און מײַסעס, וועלכע געפעלן איִם ניט און מיט וועלכע ער איז, געוויינלעך, ניט מאסקים.

מיר האָט זיך גלײַך פון אָנהייב געװאָלט אָפּשטעלן דעם װוערטער-שטראָם פון דעם כאווער ;כ'בין ניט מאסקים". אָבער ס'האָט זיך מיר ניט אײַנגעגעבן. דערװײַל האָב איך זיך דערװוּסט א מײַסע וועגן צוויי ייִדישע דאָקטוירים פון נאָװאָסיבירסקער שפּיטאָל נומ. 29,

איינער הייסט סאָקאָלין איזראיל סאָלאָמאָנאָװויטש (א כירורג), אליין א מינסקער. א מענטש מיט א גוטן שעם אין שטאָט. איז אויך דער סעקרעטאר פון דער פּארטיי-אָרגאניזאציע אין שפּיטאָל.

1 לאנדסלײַט, פארן זיג איבער היטלערן דארף מען ארבעטן. 5 די אָװנטיקע נאָװאָסיבירסקער צײַטונג,

דער צווייטער, אויך א דאָקטער, אָבער שוין דער הייפּעך פון דעם ערשטן: הייסן הייסט ער מאקסים פּעטראָװיטש זילבערשטערן (אזוי װויל ער הייסן).

-- בא אונדז אין שפּיטאָל, -- זאָגט ער, --- זיַנען קיין אײַנהאָרע פאראן ייִדן, וויפל קערלעך אין א מילגרוים, טאָ זאָל כאָטש זײַן איין מאקסים פּעטראָװויטש.

מאקסים פּעטראָוויטש האָט א מאָדנע שוואכקײַט צו פערד. ניט כאָלילע האלטן פערד צי פאָרן אף פערד. גאָט באהיט! שפילן, שפּילן האָט אונדזער דאָקטער ליב אף די היפּאָדראָם- פערדלעך.

אָבליגאציעס, בילעטן, קאָרטן, רולעטקעס, כאנוקע-דריידלעך, אָדלער-רעשט, אום-צי-גראָד. דאָס אלץ איז בא אים, זאָגט ער, בלאָטע. 8 -- די פערד-שפּיל. דער פּראָטעז אפן לינקן פוס שטערט אים ניט אָפּשטײן שאָענלאנג בא די בילעט-קאסעס, אריינדרייען זיך אין פארשיי- דענע רעדלעך פון מעווינע-זאָגער, װאָס יי 8 אלעמאָל פּרוּוון אײַנריידן, אז זיי ווייסן פּינקט- לעך, װאָסער אָגער װועט קומען דער ערשטע

בא ייִַדן זײַנען אמאָל געווען 0 ליוועראנטן, וואסערפירער, מױיכער-ספאָרימני- קעס, װאָס האָבן ליב געהאט א סוס. אָבער א דאָקטער, דערצו א גלאוווראטש: זאָל אזוי זיך ארײיַנלאָזן אין פערד, זעט מען דאָס ערשטע מאָל. דערגייט מען טאקע די יאָרן אונדזער דאָקטער. אין אָרדינאטערסקע, אין די פאלאטעס און אין גאס. און ווען מע שפּארט אים גוט צו צו דער וואנט, דעם פארברענטן פערדל-שפּילער, זאָגט ער, אז ס'איז זײַן ,זאבאווע", ספּאָרט.

א שיינע ,זאבאווע", מע קאָן בלײַבן אין איין העמד.

-- מיט װאָס זשע זײַט איר, רעב ייָד, ניט מאסקים?..

-- איך בין ניט מאסקים...

מײַן נײַער באקאנטער איז גלײַך איבערגעשפרונגען צו א צווייטער טעמע, שוין א ,וויסג- שאפטלעכע", א מיר אָן שום אפּעליאציעס, אז מענטשן שטאמען פון דעלפינען.

-- זיי, די דעלפינען, זײַנען זייער קלוגע קעפּ. און דאָס, װאָס זיי לעבן אין וואסער און מאלפעס לעבן 4 וואלד אף די ביימער, איז קיין סימען ניט. איך בין אשטייגער אינגאנצן ניט מאסקים מיט די הײַנטיקע טעאָריעס וועגן דער אנטשטייונג פון לעבן, פּונקט וי איך בין ניט מאסקים מיט אלע אנדערע ,וויטאליסטישע*" טעאָריעס, זאָל זײַן אפילע מאטעריאליסטישע, איך בין ניט מאסקים.

דער לאץ פון מײַן רעקל איז שוין געווען באם ייִדן אין די הענט. ער האָט גערעדט פאר פּײַער און פאר וואסער. וועגן קיבערנעטיק און וועגן לעוויטאנען, דעם דיקטאָר פון דער מאָס- קווער ראדיאָ. מע זאָגט, אז ער איז אריבערגעפאָרן קיין וולאדיװאָסטאָק און אין דער מאָסקװער ראדיאָ לייענט איצט א צווייטער לעוויטאן...

-- מיט װאָס זשע זײַט איר ניט מאסקים?

-- איך בין ניט מאסקים...

-- איך אײיל זיך, רעב ,כ'בין ניט מאסקים", און װויל אײַך זאָגן א גוטן טאָג!

קוים זיך ארויסגעריסן פון זיַינע הענט, האָב איך זיך ארײַנגעזעצט אין א טאקסי און גע- הייסן דעם שאָפער מיך פירן צום אקאדעם-שטעטל.

איך בין ארויס פון דער מאשין און זיך געלאָזט גיין צופוס איבער גוט אספאלטירטע שאָסײ- וועגן, איבער פרישע ציכטיקע גאסן און איבערן גרינעם שמעקנדיקן וואלד.

ווען דער וואלד האָט זיך געענדיקט, האָט מײַן אײיביק דאָרשטיק אויג געכאפּט די ערשטע כוואליע פונעם אָבסקער יאם, דערנאָך א שטיק פארקישעפטן העל-בלויען הימל, גאָלדיקע פּליאזשן מיט פארביקע טענטן אף זיי, זעגלשיפלעך און מיידלעך אף וואסער-ליזשעס אין שוים פון צערייצטע יאם-כוואליעס.

די שלאנקע, בייגעוודיקע, פון זון פארברוינטע גימנאסטן האָבן זיך געטראָגן איבער דער אומענדלעכער וואסערפלאך, װי יאם-רייטער, װאָס האָבן אָפּגעלאָזט די לייצעס פון די פערד און פליען העפקערדיק צו די װײַטע קרישטאָל-ריינע הימלען.

ערשט ניט לאנג האָט מען דאָ גערייניקט דעם ,פאלשן שטין" פון באָדן, אראָפּגעטראָגן הונדערטער דערפער און ייִשוּװים, געפלאסטערט ברעגן, אויסגעבעט דאָס געלעגער פאר אָט דעם שיינעם ;אקאדעמישן" יאם.

איך קוק אף דעם אלעמען, און מײַן הארץ פרייט זיך. איך דערמאָן אָבער גלײַך, אז איך בין געקומען אהער הײַנט ניט בלויז אף א ראנדעװו מיטן אָבסקער יאם. עס האָט מיך איינגע- לאדן אין אקאדעם-שטעטל איינער א געלערנטער, א פיזיקער, וועלכער איז אמאָל געווען באקאנט מיט אלבערט איינשטיינען.

ז הויפט-דאָקטער.

וי נאָר איך װעל אריבערטרעטן די שװעל פון דעם פּראָפּעסאָרס הויז, גיב איך אָפּ שאָלעם און בעט מיר דערציילן וועגן זײַנע נײַסטע ארבעטן און דעריקער וועגן זײַן פּערזענלעכער בא- קאנטשאפט מיט דעם געניאלן וועלט-בארימטן פיזיקער.

מיט אָט די געדאנקען בין איך אָנגעקומען צו דער גאס זשעמטשוזשינא, װוּ דער אקאדע- מיקער לעבט. עס האָט נאָענט גערוישט א שטילער וואלד. בארג-אראָפּ איז געווען אױסגעטראָטן א סטעזשקע צום יאם.

און פּלוצעם, אין אָט דער אף אלע צװײַגן הענגענדיקער שטילקײַט, באװײַזט זיך א מענטש, א באוועגלעכער, א הויכער, מיט טיפע זייער שיינע אויגן. זײַן קאָפּ איז באזילבערט.

-- צו מיר? -- האָט ער גוטמוטיק א שמייכל געטאָן.

-- צו אײַך, אויב איר דערווידערט ניט און װעט מיר שענקען א פופצן-צוואנציק מינוט פון אײַער צײַט-ביודזשעט... מע קאָן, -- האָב איך צוגעגעבן, -- פירן אונדזער געשפרעך אפילע אָט-דאָ, אין זואלד.

-- פארװאָס אין וואלד?

ער האָט א קלונג געטאָן מיט א היפּש בינטל שליסלען.

אין עטלעכע מינוט ארום איז שוין דער פּראָפּעסאָר יורי באָריסאָװיטש רומער געזעסן אפן דיל בא זײַנע ביכער-שאפעס און געזוכט פאר מיר עפּעס אן ,אנטיקל". א מענטש, װאָס האָט הינטער זײַנע פּלײיצעס בא דרײַסיק יאָר וויסנשאפטלעכע ארבעט, אזא מענטש האָט װאָס צו באװײַזן. נאָר געזוכט האָט דער געלערנטער פאר מיר עפּעס מער פארשטענדלעכס. דעהײַנע, א פּאָפּוֹלער בוך וועגן אלבערט איינשטיינס רעליאטיװיטעט-טעאָריע, װאָס ער האָט אָנגעשריבן צו" זאמען מיט דעם אקאדעמיקער לאנדאו.

-- אָט האָט איר אײַך מײַן מאטאָנע פאר אײַער קומען צו מיר אין אזא פּראָפּעסאָר רומער האָט מיר אונטערגעשריבן דאָס בוך, װאָס איז דערשינען אין מאָסקװע אין א מאסן-טיראזש, און אײינצײַטיק מיר באוויזן דעם זעלבן בוך אף איווריט. דאָס בוך איז דערשינען אין איינעם פון די ייִסראָעל-פארלאגן. פּראָפּעסאָר רומער באהערשט פרײיַ איווריט, איז ער מיר צוהילף געקומען נאם לייענען דעם אריינפיר צו זײַן בוך.

-- אונדזער מאמע-לאָשן קען איך פיל בעסער.

איך האָב זיך עס איבערצײַגט, ווען איך האָב איבערגעלייענט ד פון מײַנע ייִדישע לידער.

אונדזער געשפּרעך האָט זיך פארצויגן מער, װי אף פופצן-צוואנציק מינוט. ס'איז מיר שווער אָנטאָן זיך אליין דאָס גאָלדענע שלעסעלע פון שװײַגן. פון איין זײַט, האָב איך שטארק געװאָלט הערן, װאָס עס װעט מיר דערציילן דער געלערנטער, פון דער צווייטער זײַט, האָבן פון מיר א שפאר געטאָן פראגן.

וװוייטטניש.. -- א װײַטעניש..

עם פּראָפּעסאָר רומער איינע

וועגן זיך און זײַנע וויסנשאפטלעכע ארבעטן האָט דער פּראָפּעסאָר קימאט גאָרנישט ניט דערציילט. דערפאר אָבער האָט ער באגײַסטערט גערעדט וועגן א יונגן פיזיקער, זײַנעם א דער- צויגלינג, וואלערי לעאָנידאָװיטש פּאָקראָווסקי, װאָס איז אלט אינגאנצן 24 יאָר און האָט שוין א סאך ערנסטע ארבעטן.

יורי באָריסאָוװיטש האָט דערציילט וועגן זײַן ערשטער באגעגעניש מיט אלבערט איינשטייי נען אף דער האָבערלענד-שטראסע אין בערלין, וועגן זײַן ארבעטס-צימער מיט דער נידעריקער סטעליע. דער גאָען אלבערט איינשטיין האָט אנדערש ארבעטן ניט געקאָנט, אוב ער האָט מיט דער האנט ניט אָנגעטאפּט די סטעליע. דער געדאנק איז געווען װײַט אין די פארהוילענע פון מענטשנס אויגן אומענדלעכע רוימען, נאָר זײַן האנט האָט געמוזט אָנטאפן די סטעליע...

מיר האָבן גערעדט וועגן דעם גרויסן דענקערס שטעלונג צו פאשיזם און מילכאָמע.

אלבערט איינשטיין האָט זיך אמאָל א כאָכמע געטאָן, אז ער װאָלט געקענט זײַן ,א רעבע אין סיביר". געוויס יאָ. דאָ, אין אין ווייכע פאָטעלן. דער פּראָד סיביר, האָט דער געניאלער פּעסאָר איז געוויס מיד און לייגט פיזיקער א סאך טאלמידים. פאָר מיר א צווייטע, מער ברייטע

ס'פאלט צו די נאכט. אײַנ- באגעגעניש. מיר איז שוין אויך געהילטע אין אָװונטיקע שאָטנס, צײַט אָנטאָן דאָס גאָלדענע

זיצן מיר איינער קעגן אנדערן שלעסעלע פון שװײַגן.

יך גי איבער די צעגליטע גאסן פון אן אלמא-אטאער פאָרשטאָט. די זון סארפעט. און איך דריי זיך דאָ ארום שוין א גאנצע שאָ און זוך דאָס הויז, װוּ עס װוינט דער קינסטלער. דאָ איז אזא לאבירינט פון געסלעך, אז אפילע די היגע טוישוים קענען זיך ניט פאנאנדערקלײיַבן. ניקאַלײַ באבאַשין ...װי זאָל איך אָנהייבן מײַן געשפּרעך מיט אים? װאָס זאָל איך אים פרעגן? איך װעל דאָך ריידן מיט א מענטשן, װאָס איז אלט קארגע הונ- פִּ דערט יאָר. איך האָב איבערגעלייענט אלץ, װאָס ק א וֹ ג ע ה ן נ ךֹ עֹ וֹ טֹ עס איז אָנגעשריבן וועגן אים, אגעוו אָנגעשריבן איז קנאפּ װאָס. איך האָב געשמועסט מיט צענד- ליקער מענטשן, װאָס קענען אים... און דאָך, פון איטקינד? דאָס איז אײנער פון ן ‏ װאָס זשע װעל איך אָנהײבן? מערקװירדיקסטע קינסטלער, װעלכע שוין פארלאָרן די האָפענונג צו געפינען די איך קען. גאס, פרעג איך בא א פארבײַגייענדיקער פרוי, ס. ט. קאַניאַנקאָװ, יול 1965. צי האָט זי ניט געהערט וועגן דעם קינסטלער -- ער איז אלט קימאט הונדערט יאָר, לאנגע גראָ- וע האָר הענגען אראָפּ ביז די אקסלען (אזא פאָטאָגראפיע זײַנע האָב איך געזען).

--- דעם זיידן זוכט איר? -- דערפרייט זיך די פרוי. --- ליילע, אנו, באגלייט דעם כאווער צום זיידן.

א שווארצכיינעוודיק מיידעלע אן אויגורקע נעמט מיך אָן בא דער האנט, און, ארײַנקוקנדיק מיר אין די אויגן, זאָגט זי:

-- באדארפט גלײַך זאָגן, וועמען איר זוכט, דאָ קענען אים אלע.

ער פּאָרעט זיך בא א קלאָץ אין הויף. דער- הערט עמעצנס טריט, קוקט ער זיך אום און דערזעט מיך. ער גייט צו נעענטער און קוקט אף מיר אופמערקזאם. די יאָרן האָבן איבערגעלאָזן אף זײַן פּאָנעם קארבן און טיפע קנייטשן, באזיל- בערט דעם קאָפּ, נאָר ניט אויסגעלאָשן דעם יונגן גלאנץ פון די אויגן. און נאָך דערזע איך די הענט, הענט פון א סקולפּטאָר מיט פילבארע שטארקע פינגער.

פּלוצעם גיסט זיך אויס אף זײַן פּאָנעם א ליכטיקער שמייכל. די אָפּגעפרעמדטקײַט און גע- בונדנקײַט פארשווינדט.

סמאָרגאָן גייט כאָדאָראָם,

-- איַר האָט געהערט? איטשעלע איטקינד האָט זיך אינגאנצן גערירט פון די געדאנקעף קלעפּט פון לּיַיִם געצן...

-- װאָס דען? א מענטש האָט געהאט סמי- כעס אף ראבאָנעס, זאָגט ער זיך אָפּ פון האק- און-פּאק, ווארפט אוועק א רײַכע קאלע און פאָרט אװעק אין מינסק. און װאָס, מיינט איר, טוט ער דאָרט? ווערט ראָטשילדס א שוטעף? נעכטיקע טעג. א באלמעלאָכע װערט ער, א פּראָסטער אײַנבינדער.

1

עמעצער פּרוּװוט ניט דרייסט אריינשטעלן א װאָרט: -- װאָס מאכט איר אים שוין גאָר אָפּ מיט דער האנט.. ער האָט דאָרט אויסגעטראכט עפּעס א מאשינעריע, האָט מען איר א נאָמען געגעבן ;איטקינדס פרעס", און דער באלעבאָס האָט אים באצאָלט זעקס הונדערט רובל. זעקס הונדערט רובל! -- אלעמיי זאָל איך זאָגן, זעקס הונדערט רובל איז טאקע געלט. אָבער א ראָװו זאָל װערן א באלמעלאָכע!.. א װויסטע, א פינצטערע כארפּע! -- ייִדן, שטילער, אָט גייט א קאָפּמענטש, דער שרייבער פּערעץ הירשביין. לאָמיר אָקאָרשט פרעגן בא אים, װאָס ער טראכט וועגן דעם פוישע ייִסראָעל. דער שרײַבער האָט זיי שװייגנדיק אויסגעהערט און האָט אוועקגעשפאנט צו איטקינדס הויז. אין א שאָ ארום, ווען פּערעץ הירשביין איז ארויסגעגאנגען, איז ער געװען נאָך מער, וי געוויינלעך, פארטראכט. ער האָט דאָס בינטל ייִדן אפילע ניט באמערקט, נאָר ווען ער האָט אופ- געהויבן די אויגן און דערזען זייערע נײַגעריקע בליקן, האָט א ביטערער שמייכל אויסגעקרימט ײַנע ליפּן. -- עט, -- האָט ער נאָר א מאך געטאָן מיט דער האנט און איז אוװועק װײַטער. ער האָט פּאָשעט ניט געקאָנט קומען צו זיך פון איבעראשונג. דאָס, װאָס ער האָט דערזען, האָט אים דער- שיטערט. אף דער פּאָדלאָגע, אף די שטולן, אומעטום זײַנען געשטאנען אױיסגעקלעפּטע פון ליים קעפּ פון מענטשן מיט ווייטעקלעך פארקרימטע און טרויעריקע פּענעמער. ווען ער האָט געפרעגט באם באָכער, -- איטשע איטקינד האָט ער געהייסן, -- װוי איז דאָס אים גאָר אײַנגעפאלן נעמען זיך פאר סקולפּטור, האָט יענער נאָך א רעגע שװײַגן געענטפערט: -- געטראכט וועגן דעם האָב איך שוין פון לאנג. דערנאָך האָב איך איבערגעלייענט א בוך וועגן אנטאָקאָלסקין. װאָס זאָל איך אײַך זאָגן, נעכט בין איך ניט געשלאָפן... און אָט.. אינגיכן האָט פּערעץ הירשביין אָפּגעדרוקט אן ארטיקל וועגן דעם טאלאנטפולן סמאָרגאָ נער באָכער, וועגן דער פינצטערניש, װאָס רינגלט אים ארום, וועגן דעם, אז א פא שטויטעגער און א באשפּיגענער שאפט ער עכטע קונסט-ווערק. ...איבער די סמאָרגאָנער ווארשטאטן איז ארומגעגאנגען א מענטש -- א געשיקטער פון די באלמעלאָכעס. ער האָט באוויזן די צײַטונג מיט הירשביינס ארטיקל, און אין דער פאטשיילע איז געװאָרן אלץ מער אָפּגעריבענע מאטבייעס, צעקנייטשטע פּאפּירלעך. די סמאָרגאָנער ארבעטער האָבן א גראָשן צו א גראָשן געקליבן געלט, זייער כאווער זאָל זיך קאָנען פאָרן לערנען. אין ווילנע האָט זיך איטקינד קימאט צויי יאָר געלערנט אין א קונסט-שול. פון דאָרט האָט ער זיך אװעקגעלאָזט קיין מאָסקװע. מע דארף זיך לערנען, לערנען, לערנען. אין מאָסקװע האָבן אים באקאנטע אוועקגעפירט צום בארימטן פּראָפּעסאָר ס. וו. װאָלנוכין. דער פּראָפּעסאָר האָט געזאָגט, אז ווערטער װעגן טאלאנט האָבן בא אים קיין ווערט ניט. זאָל איטקינד באװײַזן װאָס ער קען -- זאָל ער מאכן א פיגור פון א פרוי. אין צוויי כאדאָשים ארום איז די סקולפּטור געווען פארטיק. דער פּראָפּעסאָר איז נישטוי- מעם געװאָרן. אים איז די ארבעט זייער שטארק געפעלן און ער האָט זי באוויזן מאקסים גאָרקין. אזוי איז אין איטקינדס לעבן ארײַן דער דאָזיקער הויכער, עטװאָס סוטולעוואטער מענטש. אינ- גיכן האָבן זיי זיך באפריינדעט. -- הער נאָר, -- האָט אײינמאָל געזאָגט גאָרקי, --- דאכט זיך, אז איך ווייס שוין וועגן דיר אלץ. און אָט, וויָאזוי האָסטו אָנגעהויבן, פון װאָס? דאָס ווייס איך ניט. איטקינד האָט זיך פארטראכט, עטלעכע מינוט האָט ער געפּויקט מיט די פינגער איבערן טיש. ווען ער האָט אופגעהויבן דעם קאָפּ, האָט גאָרקי א שמייכל געטאָן; -- איך פיל שוין, איסאק, דו װילסט מיר װײַטער אױסברײַען א מײַסע. -- ניין, -- האָט געענטפערט איטקינד, -- ניט פּאָשעט א מײַסע, נאָר א מײַסע פון לעבן, פון שטעטלשן לעבן, -- האָט ער אין א רעגע ארום צוגעגעבן. דאָס שטעטל האָט געראשט: בא די טרעגער האָט זיך באוויזן א מין שימשן-האגיבער. א געוויינלעכער טרעגער האָט קוים מיט צאָרעס אופגעהויבן איין זאק מעל, כאצקל, -- אזוי האָט געהייסן דער גוואר, -- האָט גענומען צוויי. א הילצערנע קלאָץ האָבן אופגעהויבן צען מענטשן. כאצקל פלעגט זי ארופוואלגערן אף דער ברייטער פּלײיצע און אועקשלעפּן אליין. געווען איז ער זייער א גוטער, אָבער ניט קיין איבערגעשפּיצטער. ווען צו אים פלעגן צו- לויפן װײַסעכעװרעניקעס און שרײַע: ;כאצקל, נא דיר צויי קאָפּיקעס! מאך א סוס", פלעגט ער זיך שטעלן אף אלע פיר. עפּעס א פארמורזעטער קונדעס פלעגט זיך ארופכאפּן צו אים אף דער פלייצע, און כאצקל פלעגט זיך לאָזן טשוואליאָם איבער דער גאס. פארבײיגייער פלעגן זיך אָפּשטעלן, װײַוץן אף אים מיט די פינגער, אָפּשפּעטן פון אים. כאצקל האָט זיך אף זיי ניט אומגעקוקט. און כעוורע ייִנגלעך זייַנען אים נאָכגעגאנגען פוסטריט.

12

פארדינט האָט ער גוט. װוּ אן אנדער טרעגער פלעגט באקומען דרי קאָפּיקעס, פלעגט ער באקומען זעקס.

אזוי װאָלט ער מיסטאמע אָפּגעלעבט א לעבן, ביז די שווערע ארבעט װאָלט אײַנגעבראָכן אפילע זײַן געזונט.

מאכט זיך א מײַסע.

אין שטעטל איז געװען א גויר, פּיניע האָט ער געהייסן. ער האָט געהאנדלט מיט אײַז, מיט שלעטער, מיַט עמערס און טשװעקעס, האָט געהאט זײַן אייגנס א צװײישטאָקיקן מויער. אזעלכע הײַזער האָט מען אין סמאָרגאָן געקאָנט אויסציילן אף די פינגער.

אלץ האָט דער ייָד געהאט: געלט, קאָװעד, א שטאָט אין מיזרעך. אײין צאָרע -- די טאָכ- טער. א נאדן האָט ער געגעבן ברײַנדלען קעיאד האמעלעך. און קיין באלאָנים זי צו נעמען זײַנען ניט געווען. אפילע די לײַדאקעס, די יעשיווע-באָכערים, װאָס װאָלטן פאר געלט כאסענע געהאט אפילע פאר א מאכשייפע, האָבן וועגן ברײַנדלען הערן ניַט געװאָלט. פּיניע האָט זיך אופגעגעסן א לעבעדיקער. און אז עס איז שוין געװאָרן גאָר ביטער, איז ער אוועק צו שלוימען, א יד א קאפּצן, כאָטש אײַנגעטונקט אין ייַכעס. שלוימע אליין איז געװוען שטומפיק אף דער איוורע, דעריבער איז ער געװאָרן א באלמעלאָכע -- בא לעדער געארבעט. נאָר א כאָכעם איז שלוימע געווען איינער אין דער וועלט. אז ער פלעגט געבן אן אייצע, איז דאָס געװען אזוינס- ווי-אזעלכס.

האקיצער, פּיניע איז אוועק צו שלוימען. יענער איז געזעסן בא זײַן מעלאָכע און זיך גע- פּאָרעט מיט א שטיקל שעווראָ.

אין שטוב האָט פון די פעלן, װאָס זײַנען געווען אָנגעוואלגערט אין ווינקל, געאווערט מיט נאסע האָר און מיט הינטישע האשטאָנע.

פיניע, אז ער איז ארופגעטראָטן אף דער שװעל, האָט אים פארשלאָגן דעם אָטעם, אזא איפּעש איז דאָ געווען. נאָר קיין בריירע האָט ער ניט געהאט, איז ער ארײַן אין צימעה. שלוימע האָט אים שװײַגנדיק צוגערוקט א טאבורעטל. ס'הײיסט, זײַט מויכל, רעב פּיַניע, זעצט זיך צו. פּיניע האָט זיך אנידערגעזעצט און זיך צעקרעכצעט, אלץ געווארט, שלוימע זאָל איִם עפּעס פרעגן. נאָר יענער האָט געשוויגן, אָנגענומען א מויל מיט וואסער און געקנאָטן מיט די אָדערדיקע הענט דעם שטיק לעדער.

איז מען געזעסן שװײַגנדיק.

--- ביטער, הא, פּיניע? -- האָט ניט אויסגעהאלטן שלוימע.

פּיניע האָט פון אומגעריכטקײַט אזש א ציטער געטאָן. עטלעכע רעגעס האָט מען זיך אָנגע- קוקט שװײַגנדיק. בא שלוימען אין די אויגן האָט אָנגעהויבן שפּילן א מאמזעריש פּײַערל.

-- װאָס כידעשט איֵר זיך אזוי, רעב פּיניע? איך בין ניט קיין נאָװי און ניט קיין נאר. װאָס איז אָבער דער מער, -- האָט ער א מאך געטאָן מיטן גראָבן פינגער, -- װאָס א ייַד א גװיר איז געקומען צו שלוימען? עס שטינקט דאָ, האָט מיר קיין פאריבל ניט, און א בלאָטע איז ביזן האלדז. אויב בא אזא מענטש, װי איר, רעב פּיניע, ברענט ניט, װעט ער לאָזן רופן שלוימען צו זיך.

13

און אוב איר זײַט מאטריעך געװען אײַער קאָװעד און זײַט געקומען אליין, הייסט עס, אז עס ברענט.

און װידער איז געװאָרן שטיל בא שלוימען אין כיידערל, פּיניע האָט געשוויגן, געווארט, װאָס נאָך װועט שלוימע זאָגן. נאָר יענער האָט געקנאָטן די פעל מיט די ביינערדיקע פינגער און געשוויגן.

פּיניע האָט זיך גענומען שאָקלען, װוי איבער א הײליקן סייפער.

-- אוי, וויי איז מיר, אוי, וויי איז מיר. די צאָרעס האָב איך געבראכט אהער. אלץ האָב איך, עס פעלט מיר נאָר פויגל-מילך. איז אזא אומגליק אף מײַן קאָפּ-- ברײַנדל. אלעמײַ זאָל איך זאָגן, זי איז טאקע מיעס און קליין. כ'ווייס. נאָר ס'איז דאָך מײַן קינד, מײַן אויג אין קאָפּ. און כ'וויל נאָך דערלעבן אן אייניקל אויך, --- ער האָט זיך אָנגעשפּארט מיט דער ברוסט אינעם טיש און א שלעפּ געטאָן די פעל בא שלוימען פון די הענט. -- א מענטש לעבט דאָך ניט אײביק, הא, שלוימע? וועמען װעל איך אלץ איבערלאָזן? דו ווייסט, װאָס פאר א נאדן איך גיב. און קיין באלאָ- נים זײַנען ניטאָ. אפילע דער שלימאזל מענדל, דער בוכהאלטער בא מיר פון קאָנטאָר, קענסט אים, ער װוינט איצט בא איטקינדן, האָט זיך אויסגעלאכט, ווען איך האָב אים געגעבן אָנצוהערן. הײַנט קאָנסטו שוין פארשטיין, װי ס'איז מיר ביטער אפן הארצן. איך עס ניט און שלאָף ניט. דער רעבע ווייסט נאָר איין אייצע: בעט באם ריבוינעשעלוילעם, ער זאָל דיר העלפן.. בעט איך, נאָר דער ריבוינעשעלוילעם קאָן מיר, װײַזט אויס, ניט העלפן.

-- און שלוימע קאָן, -- האָט אים איבערגעשלאָגן שלוימע, און דאָס מאמזערישע שמייכעלע האָט שוין געשפּילט ניט נאָר אין זיינע אויגן, נאָר האָט שוין אויסגעבויגן אויך די ווינקלען פון זײַן מויל.

פּיניען האָט אזש גענומען ווארגן. ער האָט זיך פאָרזיכטיק צוגערוקט צו שלוימען און מיטן

-- כאצקל, -- האָט הויך א שניט געטאָן שלוימע.

פיניע איז א רעגע געזעסן אָפּהענטיק.

-- כדאדצדקיל? -- האָט ער אויסגעשטאמלט אָס בא אָס. -- מאכסט כויזעק? איך בין שוין אזוי אויך א געשטראָפטער.

-- כאצקל, -- האָט איבערגעכאזערט שלוימע.

-- ער איז דאָך ניט בא די געדאנקען. די שטעטלשע ייַנגלעך פאָרן אף אים רײַטנדיק.

-- ניין, ער איז ניט קיין מעשוגענער. ער איז א פּראָסטער כײַװעקײַעם.

אין א װאָך ארום האָט איבערן שטעטל געשפּאנט א פּאָר פאָלק: כאצקל, גרויס וי אויג- מעלעך-האבאָשן, אײַנגעשפּאנט אין א װײַסן אָנגעקראָכמאלעטן העמד מיט א שטײַף קעלנערל, און ברײיַנדל, װאָס האָט אים געגרייכט ניט מער, װי ביז די קני.

יינגלעך -- װײַסעכעװרעניקעס זײַנען נאָכגעלאָפּן דאָס פּאָרל און געשריִען:

-- כאצקל, נא דיר א קאָפּיקע און מאך א סוס!

דער מעגושעמדיקער, גרויסער כאצקל האָט געװישט דעם שווייס פון שטערן און הילפלאָז געשמייכלט. בא בריינדלען אין די אויגן זייַנען געשטאנען טרערן...

איטשע איטקינד האָט װײַטער דערציילט:

-- איך האָב זי לאנג נאָכגעקוקט און כ'ווייס אליין ניט, װאָס האָט זיך מיר מער געװאָלט-- לאכן אָדער וויינען. אין אָװווט בין איך געזעסן באם קאנעצל, געטראכט, געמויעכט, געקנאָטן די ליים. צו-זיך בין איך געקומען ערשט דעמלט, ווען איך האָב דערזען שטיין אפן טיש ברײיַנדלען און כאצקלען. דו ווייסט, מאקסים, איך האָב זיך דערשראָקן, אופגעשפּרונגען, גענומען שרײיען, אומגעװאָרפן דעם קאנעץ. מיסטאַמע, פון דעמלט אָן איז אוועק דער קלאנג: איטשע איז אראָפּ פון זינען. און מײַן ערשטע עמעסע ארבעט, אָט איז זי. --- איטקינד האָט אָנגעװיזן אין ווינקל, װוּ ס'איז געשטאנען א קאָפּ פון א זאָקן,

גאָרקי איז צוגעגאנגען צו דער סקולפּטור, לאנג געקוקט אף איר און דערנאָך געפרעגט:

-- שלוימע?

-- ער! -- האָט זיך דערפרייט איטקינד. --- אויסגעגאנגען, נעבעך, פון הונגער. דאָס װײַב איז געשטאָרבן. דעם זון האָט מען אופגעהאנגען. א סאָציאליסט געווען. און ער האָט שוין ארבעטן ניט געקאָנט, געגאנגען איבער די הײַזער. א גאָלדענער מענטש געווען, א כאָכעם.

לאנג האָט מען געשוויגן. גאָרקי איז נאָכאמאָל צוגעגאנגען צו דער סקולפּטור, א שװערן זיפץ געטאָן;

-- וויפל טײַערע, זעלטענע מענטשן עס הארגעט אוועק אונדזער פארשאָלטן לעבן..

איטקינד האָט זיך אָפּט אָפּגעזאָגט פון הילף, ביז גאָרקי איז איינמאָל אין קאס געװאָרן

14 ש

-- הער, איסאק, ווארף אוועק די שטיק. מיר האָט מען געהאָלפן, פיאָדאָרן: האָט מען אויך געהאָלפן.

און אין הילף האָט זיך איטקינד גענייטיקט. א סטודענט איז ער טאקע געװאָרן. נאָר קיין ;וויד נא זשיטעלסטװאָי? ניט געהאט. נאָך זעקס אזייגער אין אָװנט האָט יעדער פּאָליציאנט גע- קאָנט אים ארעסטירן און ארויסשיקן מיטן עטאפּ. איטקינד האָט ארומגעװאָגלט, װוּ געטאָגט, דאָרט ניט גענעכטיקט.

גאָרקי האָט וועגן אים ניט פארגעסן. ער האָט צונויפגענומען א גרופּע כאָשעװע מענטשן, צװישן זיי זײַנען געווען שרײַבער, ארטיסטן, אדװאָקאטן, און איז אוועק צום מאָסקװער גובער- נאטאָר. ער האָט דערציילט, װי טאלענטירט דער סקולפּטאָר איז, װי נייטיק עס איז, ער זאָל האָבן א מעגלעכקײַט רויָק לערנען. דער גובערנאטאָר האָט הערן ניט געװאָלט,

ווען עס איז אױיסגעבראָכן דער ערשטער וועלט-קריג, האָט מען דעם קינסטלער מאָביליזירט. באטאָג האָט ער געארבעט אלס שלאָסער, באנאכט געקלעפּט. זײַנע װערק זײַנען עקספּאָנירט געװאָרן אף די אויסשטעלונגען פון דעם פארבאנד פון רוסישע קינסטלער. די קריטיק האָט גע- שריבן וועגן אים א סאך און גוט. מעווינים האָבן געקויפט זײַנע סקולפּטורן. נאָך איינער אן אויס- שטעלונג האַט מען אים אין 1917 אָנגענומען אלס מיטגליד אין פארבאנד פון די רוסישע קינסט- לער. דאָס איז געװען א גרויסער קאָװעד. אין דער פארוואלטונג פון פארבאנד זײַנען געווען אזעלכע גרויסע מײַסטערס, וי רעפּין און סעראָוו.

די רעװאָליוציע האָט איטקינד באגעגנט מיט פרייד. ער האָט געשאפן סקולפּטור-פּאָרטרעטן פון מארקס, ענגעלס, לענין, לאסאל,

אין 1918 האַבן גאָרקי און מוראָמצעוו אָרגאניזירט זײַנע אן אויסשטעלונג, װוּ עס זײַנען

עקספּאָנירט געװאָרן צוויי און פערציק סקולפּטורן -- דער סאכאקל פון א סאך יאָרן ארבעט.

די אויסשטעלונג האָט באזוכט דער ברודער פונעם דעמלטיקן אמעריקאנער פּרעזידענט טעאָדאָר רוזוועלט. ער איז געװוען ניספאָעל פון דעם, װאָס ער האָט געזען, האָט געקויפט איין אי . דעם קינסטלער האָט ער פאָרגעלייגט:

-- פאָרט אוועק קיין אמעריקע. איר זײַט אן אויסערגעוויינלעך טאלענטירטער מענטש. בא אונדז װועט איר װוערן א מיליַאָנער...

--- ניין, איך קאָן ניט.

-- א סאך קינסטלער זײַנען דאָך שוין אװעקגעפאָרן צו אונדז. אין רוסלאנד איז איצט הונגער, כורבן...

-- זעט איר, -- האָט געענטפערט איטקינד, -- יענע קינסטלער זײַנען עפשער באם צאריזם אויך געווען מענטשן. און איך בין דעמלט געווען א 4 ש בלויז ביז זעקס אזייגער אין אָװנט. איז װי קען איך איצט, ווען רוסלאנד איז געװאָרן א פרײַ לאנד, אװעקפאָרן? ניין, טויזנט מאָל גיין.

איינמאָל האָט איטקינד דערהערט א שטארקן קלאפּ אין דער טיר פון זײַן אטעליע. עס איז ארייַן א הויכער מענטש. ניט ארומקוקנדיק זיך אפן באלעבאָס, האָט ער ארומגעשפאנט איבער דער אטעליע, אופמערקזאם באטראכטנדיק די סקולפּטורן. דערנאָך האָט ער דערלאנגט די האנט דעם איבעראשטן קינסטלער.

--- נו, לאָמיר זײַן באקאנט. א סאך געהערט וועגן אײַך. מאיאקאָווסקי. --- ער האָט נאָכאמאָל באטראכט די אטעליע און מיט אן אומגעריכטער ווארעמקײַט אין דער שטים פאָרגעלייגט: -- ווייסט איר גאָר װאָס, קומט צו גיין הײַנט אפן אָװנט פון די פוטוריסטן, יעסענין װועט אויך קומען. ער האָט מיר געזאָגט, אז ער איז באקאנט מיט אײַך.

דער זאל איז געווען פול, װוי אן אויג. אפן גאס האָבן זיך ארומגעדרייט שלימעזאלניקעס, וועמען עס האָט זיך ניט אײַנגעגעבן צו קריגן בילעטן. איטקינד האָט א שטיקל צײַט זיך געטוי- טשעט לעבן דער קאסע. נעכטיקע טעג. פּלוצעם האָט ער דערפילט א שװערע האנט אפן אקסל:

-- איר זײַט, פונדעסטוועגן, געקומען? -- א קלאפ מיטן הענטל פון שטעקן איבערן פענצ- טערל פון דער קאסע. -- ביטע, א קאָנטראמארקע פאר מײַן פרײַנט.

--- וולאדימיר וולאדימיראָװיטש, ניטאָ קיין קאָנטראמארקעס.

--- נו, װועט ער דורכגיין מיט מיר. לאָמיר גיין, איטאָטשקע.-- ער האָט אָנגענומען דעם סקולפּטאָר אונטער דער האנט און זיך דורכגעשטופּט דורכן אוילעם צו דער בינע.

אין א סאך יאָרן ארום װעט איטקינד זיך דערמאָנען ;דער ערשטער אײַנדרוק -- א מעשו- גאָיִם-הויז. מענטשן שרייען. קריכן אף די טישן. יעדן אָראטאָר באגעגנט מען מיט דונערנדיקע

1 פיאָדאַר שאליאפין-- א בארימטער רוסישער זינגער. ? אין צארישן רוסלאנד האָבן די ייִדן געמעגט לעבן נאָר אין טכום:האמוישעװ. צו לעבן אין א שטאָט אויסער די גרענעצן פון טכום האָט מען געדארפט האָבן א ספּעציעלע דערלויבעניש.

15

אפּלאָדיסמענטן. אף דער סצענע -- די פוטוריסטישע פניי -- דאוװויד בורלאק, וולאדימיר מאיאקאָווסקי, וואסילי קאמענסקי. איבער דער סצענע שפּאצירט ארום מײַנער א גוטער באקאנטער -- דער סקולפּטאָר ליוושיץ, בא זיך אין דער היים איז דאָס זייער א באשיידענער, ליבער מענטש, א טאטע פון צוויי קינדער, און איצט איז ער אָנגעטאָן אין א געשטרײַפט אויבער-העמד פון עפּעס א מיסעמעשונע-קאָליר, לייענט פאָר אזעלכע לידער און זאָגט ארויס אזעלכע סענטענצן, אז דאמעס ציטערן אוף און יונגע מיידלעך ווארפן זיך צום ארויסגאנג. צו מיר האָט זיך דורכגעשטופט יעסענין, ער בליאסקעט גנייוויש מיט די אויגן און װוינקט אפן אָראטאָר, וי איינער רעדט: ,געהערט אווינס?" פּלוצעם הער איך מאיאקאָווסקיס שטים: --- צװוישן אונדז געפינט זיך דער סקולפּטאָר איטקינד. אינטערעסאנט, װאָס ער טראכט וועגן פוטוריזם. עטלעכע הענט כאפּן מיך אונטער און שטופּן ארויס אף דער בינע. און מאיאקאָווסקי בארויַקט דעם אוילעם: -- ער רעדט שלעכט רוסיש. זאָל זײַן שטיל. -- איך װעל דערציילן א געשיכטע פונעם טאלמוד. דער זאל קײַכט פון געלעכטער. און ווידער מאיאקאָווסקיס שטים: --- פוטוריזם און טאלמוד. דאָס קאָן זײַן אינטערעסאנט. -- איינמאָל איז א גרײַזיגראָװער כאָכעם געגאנגען מיט א קינד איבער א מארק אין א גרויסער שטאָט. דאָס איז געווען מיט א סאך יאָרהונדערטער צוריק. איינער פון די הענדלער האָט געשריִען, געפּילדערט: -- פארשטונקען פלייש. דאָס סאמע פארשטונקענע פלייש. צען גראָשן. ארום אים איז געשטאנען א געדיכטער אוילעם. און דערנעבן האָט א שטילע איבערגעשראָקענע שטים זיך געבעטן: -- פריש פלייש --- צוויי גראָשן. אָבער קיינער האָט זיך אפילע ניט אומגעקוקט. דעמלט האָט דאָס קינד געפרעגט: -- װאָס איז דער סייכל פון נעמען פארשטונקען פלייש צו צען גראָשן, אז מע קאָן נעמען פריש צו צוויי? דער כאָכעם האָט א שמייכל געטאָן: -- פארשטייסט, זון מײַנער, איצט איז א מאָדע אף פארשטונקען פלייש... און איר אלע דאָ שרײַט דאָך אויך: דערלאנגט אונדז פארשטונקען פלייש, דערלאנגט.. זי האָבן מיר אפּלאָדירט פּונקט אזוי שטורמיש, װי אלע איבעריקע רעדנער. אפן טיש איז ארופגעקראָכן יעסענין. -- איך ווייס ניט, צי איז אזוינס פאראן אין טאלמוד. נאָר אויב איר, איסאק, האָט עס אויס- געטראכט, איז דאָס אויך א שיינע מייסע"... זיי פלעגן אָפט קומען צום קינסטלער אין אטעליע, מאיאקאָווסקי און יעסענין. עס האָט זי געצויגן די אױיסטערלישקײַט, אומגעװיינלעכקײַט פון דעם סקולפּטאָרס ארבעטן. יעסענין פלעגט געוויינלעך זיך זעצן אין א ווינקל און פלעגט לאנג קוקן אף א וועלכער-ניט-איז סקולפּטור. האיאָר ווערט פערציק יאָר זינט עס איז געשטאָרבן דער גרויסער דיכטער. דערמאָנענדיק זיך אין זיינע באגעגענישן מיט אים, דערציילט איטקינד: -- אלע האָבן געװוּסט, אז ער איז א פּאָעט. און ער איז געװען א כאָכעם. עס האָט מיך אלעמאָל געכידעשט, וי קומט צום דאָזיקן ייִנגל אזא פאָעטישע קראפט.

אין 1927 באזעצט זיך איטקינד אין לענינגראד. דאָס זײַנען געװען שװערע יאָרן פארן קינסטלער.

אמאָל פלעגט אים ארומכאפּן א מאָרעשכױירע. דאָס איז געווען דעמלט, ווען עס פלעגט זיך אױיסלאָזן ליים און גיפּס.

קלאָגן זיך אף דעם, אז מענטשן האָבן אים פארגעסן, האָט ער ניט געקאָנט. פון אינדערפרי ביז באנאכט פלעגן זיך בא אים אין אטעליע טויטשען מענטשן. ווען כאָטש איינער פון זיי װאָלט געבראכט א שײַט האָלץ, װאָלט געווען פון װאָס אויסצושניצן נאָך א מאסקע. און מענטשן האָבן געכקירעט וועגן זײַנע ארבעטן, געװאָלט דערװײַזן, אז ער איז א געניאלער קינסטלער. ער האָט טרויעריק געשמייכלט. צו װאָס דארף ער דאָס שילדל פון א געני. אָט א שיסל גיפס, דאָס איז גאָר אן אנדער זאך.

אף ברויט האָט ער בא קיינעם ניט געבעטן, כאָטש עסן האָט זיך אן אנדערש מאָל געװאָלט

10 . 6

ניט װייניקער, װי ארבעטן. און דאָך, צו א האלב הונגעריק לעבן האָט ער זיך געקאָנט צוגעוווי- נען, נאָר זיצן אָן ארבעט --- דאָס ניט. וועגן האָלץ האָט איטקינד בלויז געטרוימט. אין די נעכט פלעגן זיך אים כאָלעמען. : נאָכי זאפטיקע קלעצלעך, פון וועלכע ער האָט געשניצט פּענעמער און פיגורן. נאָר קויפן האָלץ ער ניט געקאָנט, עס האָט געקאָסט טײַער, קאטאסטראַמאל טײַער. גוטע פרײַנט האָבן געקראָגן פאר אים מאטעריאל, װוּ זי האָבן נאָר געקענט. אנומלטן האָט ליבעדינסקיז, שווער אָטעמענדיק, געבראכט צו שלעטן א האלבן זאק גיפּס. שווייס איז בוט איבער זײַן גרויס פּאָנעם. ער האָט מיט קלוימערשטן קאס געטײַנעט: --- הערסט, איסאק, װאָס כ'וועל דיר זאָגן, פונדעסטוועגן בין איך א סאָלידער מענטש און איך לויף ארום איבער דער שטאָט, װי א מעשוגענער. איך ווייס אליין ניט, ויאזוי האָב איך דערבי- װועט דעם דאָזיקן אויצער. דארף איך נאָך שלעפן אזא מאסע אפן פינפטן שטאָק. קוק ניט מיט אזעלכע הונגעריקע אויגן אפן זאק. זאָג מיר בעסער, אף וי לאנג װעט דאָס דיר קלעקן? --- צוויי קעפּ, דאָס הייסט דרײַ מעסלעס ליבעדינסקי לאָזט 0 אין אָנמאכט אראָפּ אף א שטול און פרוּווט אײַנרײדן איטקינדן: -- איסאק, דו מוזט זיך אָפּרוען. -- אָפּרוען הייסט שי צו זאט, און איך קאָן זיך אזא לוקסוס ניט דערלויבן, --- איטקינד האָט שוין אױיסגעשאָטן דעם גיפּס אין א מולטער און צעדריבלט אים. ליבעדינסקי זיצט, די אויגן -- פארהויבן צו דער סטעליע, פּונקט װי ער װאָלט דאָרט זוכן ווערטער, װאָס זאָלן א ביסל אָפּװענדן איטקינדן פון דער ארבעט. --- דו ווייסט, אז דו גייסט איבערן גאס, קוקן דיר פרויען נאָך? -- איך פארשטיי, ניט דערפאר, װײַל איך בין אזא שיינער, נאָר דערפאר, װײַל איך בין אזא אָפּגעריסענער. אין יעדן פרויען-הארץ איז פאראן ראכמאָנעס און צערטלעכקײַט. זיי קוקן אף מיר צערטלעך, מיט ראכמאָנעס און זאָרג. און איך קום אהער און קלעפּ זייערע װוּנדער-שיינע פּענע- מער. -- איטקינד האָט שוין פארקנאָטן דעם גיפּס. אף א רעגע היבט ער אוף דעם קאָפּ און פרעגט: -- ס'איז אן עמעס, אז מײַן דירע איז ענלעך אף א סעמאפאָר? -- װאָס? װאָס? -- מיט עטלעכע טעג צוריק איז דאָ געווען א קאָרעספּאָנדענט, האָט ער געזאָגט -- אײַער דירע איז ענלעך אף א סעמאפאָר. -- יאָ, דײַן גרוב איז ענלעך אף װאָס דו װילסט, נאָר ניט אף קיין דירע. דער דאָזיקער עוורעמאן האָט שוין אָנגעשריבן אן ארטיקל וועגן דעם, א קלוג ארטיקל... -- עט, ווען מע ברענגט מיר אָנשטאָט ארטיקלען האָלץ... -- האָלץ און ליים וואלגערן זיך ניט אין די גאסן. -- ליבעהינסקל טוט א שמייכל. --- ווייסט, איך האָב זיך שוין אזוי אָנגעשטעקט מיט דײַנע אינטערעסן, אז איך קוק מיט סינע אף די מענטשן, װאָס שטופּן קלעצער אין אויוון ארײַן. איך װאָלט זיי געהארגעט. -- הארגענען דארף מען ניט, נאָר צונעמען מעג מען. ליבעדינסקי לאכט. װאָס טוט מען מיט אזא מעשוגענעם? אין אָט דער צײַט האָט זיך איטקינד באקאנט מיטן אלטן באָלשעװיק קאָנגעלארי. ווען יענער האָט זיך דערװוּסט, אז דער קינסטלער האָט ניט װוּ צו ארבעטן, האָט ער אים פאָרגעלײיגט א צימער אין דער געבײַדע פון דער מיליטערישער מעדיצינישער אקאדעמיע. קאָנגעלארי איז געווען קאָמיסאר אין דער אקאדעמיע. אײינמאָל האָט קאָנגעלארי געבראכט צום קינסטלער א דארן, ניט קיין הויכן מענטשן, מיט א שפּיצעכיק בערדל. איטקינד האָט אים גלײַך דערקענט, דאָס איז געװען דער שוין דעמלט וועלט-באװװוּסטער פיזיאָלאָג פּאװולאָוו. קאָנגעלארי האָט געװאָלט, אז דער סקולפּטאָר זאָל שאפן צװלאָװוס א ביוסט. דאָס איז געװען א שװער שטיקל ארבעט. פּאװלאָו איז אָפּגעזעסן רויק סאכאקל דרײַ שאָ און דאָס אויך מיסטאמע דערפאר, װײַל איטקינד האָט אים דערציילט, וי ער האָט געלערנט אין יעשיווע געמאָרע און שטילערהייט ארײַנגעקוקט אין זויהאר. דער סעאנס האָט זיך געענדיקט גאנץ אומגעריכט. פּאװלאָוו איז אופגעשטאנען און געזאָגט: -- װוער דארף האָבן מײַן ביוסט? די מענטשהײײַט װעט האָבן א סאך מער נוצן, אויב איך וועל זיך פארנעמען מיט וויסנשאפט און ניט מיט פּלױדערײַ. און וועגן קאבאליסטיק האָט איר אלץ אויסגעטראכט. װײַזט מיר די ביכער, אפן װאָרט גלייב איך ניט. ער איז געקומען צו איטקינדן אין עטלעכע טעג ארום קלאָר צו מאכן, װוער פון זיי איז גע- רעכט. דער סקולפּטאָר האָט געבראכט א סאך אלטע ספאָרים, זיי האָבן זיך געגראָבן אין זיי,

א באװוּסטער רוסישער סאָװצטישער שרײַבער.

זיך געשפּארט ביז הייזעריק װערן. און אומבאמערקט פארן אקאדעמיקער, האָט איטקינד געאר- בעט איבערן ביוסט. איינמאָל איז אין אטעליע צוזאמען מיט פּאװלאָװון געקומען א ברײטפּלײציקער, געועצטער

מענטש מיט א פרײַנטלעך שמייכלענדיק פּאָנעם און גוסע, װוּנדערלעך-גוטע גרױויע אויגן -- דאָס איז געווען סערגיי מיראָנאָװויטש יע דער אָנפירער פון די לענינגרגדער באָלשעװיקעס. ער האָט זיך אינטערעסירט מיט אלץ. ו בט דער קינסטלער, װאָס פעלט אים, ער זאָל קאָנען רוייק ארבעטן, צי פארקויפן זיך אש א באזונדערס לאנג איז סערגיי מיראָנאָװיטש געשטאנען לעבן דער סקװלפּטור ;װוּהין? -- עס שטייט אן אלטער ײַד מיט יי 0

און פּוסטע אויגן. ס'איז נאָך א פּאָגראָם, און ער איז אינגאנצן דערשלאָגן, דערקוועטשט

עו : פון דעם אומרעכט, װאָס ס'איז קעגן אים באגאנגען געװאָרן.

-- יאָ, -- האָט געזאָגט קיראָוו, -- א שרעק, נאָר מע דארף אזוינס ווײַזן. זאָל קיינער ניט פארגעסן, װאָס עס איז געווען. װי איר קענט = די ווייסעק און צאר, ניט אומזיסט זאָגט

מען דאָך, אז אײַערע מאסקעס כאָלעמען זיך װאָכנװײַז, אז נאָך אײַערע סקולפּטוױן איז זיך צו בארויקן.

נאָך קיראָווס באזוך -- ער איז געווען בא איטקינדן נאָך עטלעכע מאָל -- איז געשאפן געװאָרן א ספּעציִעלע קאָמיסיע, אין על כער עס זײַנען אריינגעגאנגען די ק ר בראָדסקי

און פּעטראָװ-װאָדקין; עטלעכע ארבעטן איטקינדס האָט געקויפט דער רוסישעו דיל

...אין דעם קליינעם צימערל, װאָס האָט ג; די ;איטקינדס אטעליע", איז קיינמאָל ניט געווען 2 ע 1 :

פוסט. עס פלעגן קומען מאָלער, שרײַבער, סקולפּטאָרן. אן אָפּטער גאסט איז געווען אלעקסיי טאָלסטאָי. ער האָט ליב געהאט איטקינדס פריילעכע שארפזיניקע דערציילונגען וועגן ראבאָנים, צאדיקים, כסידים אוקעד 4 מיט זי איז דאָך איטקינד אמאָל געווען אויסגעבונדן. אלעקסיי

טאָלסטאָי האָט געייצעט אייניקע פון זיי פארשרייבן. די שרייבערן ב. יאָפּע האָט זיי איבערזעצט, און אין מײַינומער פונעם זשורנאל ,זוועזדא"ג איז אין 1934 הער געדרוקט איטקינדס דער- ציילונג ,די פליי און דער צאדיק". דאָס פאָרװאָרט האָט גקשר יבן אלעקסיי טאָלסטאָי.

עס פלעגן קומען אויך אנדערע געסט, אין יע מאָדערנע רעקלעך און

גלאנבציקע סקריפּענדיקע שיך. דאָס זײַנען געווען אויסלענדישע מעווינים אף קונסט-ווערק. װוי היישעריקן קרו יי זיך ארומגעטראָגן איבער לענינגראד, 6 צו קויפן אוניקאלע קונסט-ווערק אמעריקאנער געשעפטס-לײַט האָבן געפּרוּװוט קויפן עטלעכע ארבעטן בא איטקינ דן, אָנגע- באָטן גרויס געלט און זײַנען געווען איבעראשט, וװען דער קינסטלער האָט זיך קאטעגאָריש אע זײַנע פרײַנט האָט ער דערקלערט אזוי:

-- אן אמער יקאנער, אז ער װעט קויפן א קונסט-װוערק, װעט ער עס פארשפארן בא זיך

ן דער היים און װײַזן נאָר באקאנטע. און איך וויל, אז מײַנע װוערק זאָל זען דאָס פאָלק. זומער 1934 איז אין לענינגראדער געגנטלעכן קונסט-הויז געווען אָרגאניזירט אן אויסשטע-

לונג, דעמלט האָט עס געהייסן -- אװטאָבאריכט, פון איסאק יאקאָװולעװויטש איטקינד. די אויסשטעלונג האָט געמאכט א גרויסן רוישעם, באזונדערס ווארעם האָט מען גערעדט וועגן צװיי זײַנע ארבעטן: ;די שפּאנישע אינקוויזיציע" און ;דער ברוינער פאקעל".

אָבער גאָר א שטארקן דערפאָלג האָט געהאט איטקינד אף דער אויסשטעלונג אין ערמיטאזש, געװוידמעט דעם הונדערטסטן יאָרטאָג פון פּוטקינס טויט. צװישן די עטלעכע הונדערט עקספּאָ- נירטע ארבעטן האָט איטקינדס סקולפּטור ;דער שטארבנדיקער פּושקין* פארנומען דאָס ערשטע אָרט. ניט ווארטנדיק, ביז דער קינסטלער װעט די סקולפּטור אויסשניצן פון האָלץ (זי איז געווען געמאכט פון וואקס), האָט זי געקויפט דער מוזיי אף פּושקינס נאָמען. לעבן איר איז שטענדיק געשטאנען אן אוילעם מענטשן. דאכט זיך, װאָס איז דאָ פאראן אזוינס. פּאָשעט פושקינס קאָפּ אפן קישן. די אויגן פון דעם גויסעסדיקן פּאָעט זײַנען האלב פארמאכט, פון ווייטעק זײַנען צוגעשװאָלן די ליפּן. אפילע אף דער רעפּראָדוקציע פון דער סקולפּטור קאָן מען קוקן שאָענװײַז.

אייניקע האָבן געמיינט, אז דערמיט איז אויסגעשעפּט די פּושקין-טעמע אין איטקינדס שאפן. נאָר דער קינסטלער איז אוועק װײַטער.

אין אווגוסט 1965 איז דעם אװטאָר פון אָט דער דאָקומענטאלער דערציילונג געלונגען צו געפינען אין לענינגראדער ליטערארישן מוזיי (פּושקינס הויז) אן אומבאװוּסטן גאָרעליעף. אפילע איטקינד אליין האָט קיינמאָל וועגן אים ניט דערציילט. קיינער פון די מיטארבעטער פון מוזיי ווייסט ניט, וויָאזוי די סקולפּטור קומט אהער.

צוזאמען מיט דער מיטארבעטערן פון מוזיי גרודינינע האָב איך זיך אופגעהויבן איבער שטיילע טרעפּ. דער אײַנדרוק, אז דו געפינסט זיך אין א מיטלאלטערלעכן ריטער-שלאָס, לאָזט

54

ג ,דער שטערן".

18

: 4 =! 6 -| : : 11

דיך די גאנצע צײַט ניט אָפּ. װאָס איז דער כידעש, די גע אָט מען אופגעשטעלט נאָך פאר פּיאָטער דעם ערשטנס צײַטן. ענדלעך האָבן מיר זיך דערקליבן צו א קליין צימערל. אין

ווינקל---א גאָרעליעף. ווען אפן גאָרעליעף װאָלט אפילע ניט געווען איטקינדס אונטערשריפט, אלציינס קאָן מען גלײַך דערקענען -- דאָס איז איטקינד.

אין דאלס דערינערונגען וועגן פּושקינען ווערט געזאָגט, אז דער שטארבנדיקער פּאָעט האָט זיך קוים אונטערגעהויבן פון בעט און געזאָגט:

-- איך וויל זיך זעגענען מיט די ביכער. ביכער מײַנע, איך גי אוועק.

דער דאָזיקער מאָמענט איז געוויזן אפן גאָרעליעף. פושקין האָט זיך אונטערגעהויבן, אים האלט אונטער דאל, דעם פּאָעטס לינקע האנט ציט זיך צו די ביכער-פּאָליצעס, די רעכטע -- ליגט מאכטלאָז אף דער קאָלדרע. און, דאכט זיך, אז דו הערסט דעם דיכטערס שטים:

-- ביכער מײַנע, איך גיי אוועקי

הינטער דאלן שטייט וויאזעמסקי, די לינקע האנט -- צוגעדריקט צום הארצן, אין דער רעכטער --- א צעקניי

רטרוום 6 עכטס לעב

ס, שטייט מיט אן אראָפּגעלאָזטן קאָפּ זשוקאָווסקי. די גאנצע קאָמפּאָזיציע אַעמט נ מיט טיפן טראגיזם.

..דער אומגליק איז, װי קימאט יעדער אומגליק, געקומען אומגעריכט. דער קינסטלער איז אָן א פארװאָס, אָן א פארווען א {ט געװאָרן אין װײַטן קאזאכסטאן, אין אקטיובינסק. פון טיפוס איז געשטאָרבן זײַן פרוי, די באװוּסטע לענינגראדער שרײַבערן מאריַע כייפעץ, װאָס איז אים נאָכגעפאָרן. און דאָ האָט זיך אָנגעהויבן דער קריג.

די מילכאָמע-יאָרן זײַנען פארן גאנצן לאנד געווען א צײַט פון שווערע ניסיוינעס. װאָס קאָן טאָן דער אלטער זיבן-און-זעכציקיאָריקער קינסטלער, מיט װאָס קאָן ער העלפן דעם לאנד? איטקינד גיט זיך מיט לײַב-און-לעבן אָפּ דער ארבעט, ער שאפט נײַע װוּנדערבארע סקולפּטורן: אין 1943 -- דעם ביוסט פון אמאנגעלדי, אין 1944 -- פון אבײיַ, פּאָל ראָבסאָן, פונעם העלד פון סאָוועטנפארבאנד באָקרײיעוו, פון דזשאמבולן.

יאָרן גייען. עס דאכט זיך, אז די עלטער האָט קיין שליטע ניט איבערן אלטן סקולפּטאָר. עמעס, פון יט צו צײַט לאָזט זיך פילן די זיקנע. א שער קרא: נקער בלײַבט ער ליגן צו בע

צטק יזן וי טסע א שווערע ארבע עט. נאָר ער גיט זיך א איר. אָפּ מיט אט און עס באװײַזן זיך, איינער נאָכן אנדערן, סקולפּטור-פּאָרטרעט א קאָלװירטניצע, אן אלטער ארבעטער, סטודענטן, שילער. צו זײַן אכציקיאָריקן יוביליי שטעלט ער ארויס איינע פון זײַנע בעסטע ארבעטן -- ,דער פילאָסאָף". רוֹיָק איז דאָס פאָנעם פונעם אלטן קאזאך, די כוואליעדיקע באָרד פארדעקט די ברוסט. דער קינסטלער האָט דאָ זייער געלונגען אויסגענוצט די פאקטור פון האָלץ. אף דער ר 4 יאָר קאזאכסטאן? האָט דער סקולפּטאָר ארויסגעשטעלט א סאך נײַע ארבעטן: ,פאדייעווס ביוסט", ,דאָס געזאנג", ,פּאגאניני? און אנד. פאגאניני? האָט איבעראשט מיט איר אייגנארטיקײַט. דאכט זיך, אז ערשט נאָרװאָס האָ דער גרויסער פידלער געענדיקט שפּילן. ער איז נאָך אינגאנצן אונטערן אײַנפלוס פון ד מוזיק. די ברעמען זײַנען טראגיש פארבראָכן. דער בליק -- געװוענדט אין דער װײַט, די פי גער -- צונויפגעדרייט. די קאָמפּאָזיציע איז קאָמפּליצירט, וי פּאגאניניס מוזיק. און אָט איז די סקולפטור , דער מענטש און דער פויגל". פול מיט אינערלעכער רו איז דאָס פאָנעם פון דער פרוי, און אף א צווייג איבער איר קאָפּ -- א פויגל -- דער סימבאָל פון גליק. בא איטקינדן אין צימערל שטייט זײַן לעצטע ארבעט ,סיקײיראָס". סיקייראָס -- דער מעקסיקאנישער קינסטלער, דער קאָמוניסט, װאָס האָט לאנגע יאָרן געשמאכט אין טפיסע, ברעכט אוף די גראטעס און רײַסט זיך ארויס אף דער פרײי. אזוי, באזיגנדיק די יאָרן האָלץ, וועלכע װעלן אין א צײַט די זיקנע, די קראנקײַטן, אלע ארום באקומען א נײַעם טיקף מעניעס, שאפט דער אלטער דער אלטער מײַסטער װעט זיך קינסטלער אלץ נײַע װוּנדער- צורירן צו זיי מיט זײַנע צוי- לעכע ווערק. בער-פינגער, און עס װעלן גע- .ער פירט מיך ארום בוירן וערן ווּנדערלעכע קונסט-ווערק. איבערן הויף, װאָס אין פאר-

וואלגערט מיט טויטע שטיקער ייִדיש -- ב. קאַטיק.

אלעקסאנדער גובניצקי

20

סטעפעס בליען

/איז געװוען יענער שיינער פרימאָרגן, ווען די זון שמייכלט פארשלאָפן, אין וואלד איז נאָך טונקל, דער פארנאכטיקער שאָטן, װאָס האָט נעכטן די ביימער ארומגעוויקלט, ליגט אין טיפן דרעמל. איך פאָר קיין מיטל-אזיע. צי ווילן יאָ די וואגאָנעס לויכן צום ,הונגעריקן סטעפּ"1, צי ניט, נאָר צוויי לאָקאָמאָטיוון שלעפּן זיי, וי דער רועך דעם מעלאמעד. דער הימל, װײַזט זיך אויס, האָט קוים זיך באפרייט פון די שװוערע ווינטער-כמארעס און איז בלוי-גרין, װי די וואסערן פונעם אראלער יאם. מײַן שׁ װאָס זיצט אנטקעגן מיר אין קופּע, שאָמע-בענציען הירשביין, באטראכט דעם הוילעך מײַנעם, זאָגט מיט א שמייכל:; -- אָנגעטאָן, יונגערמאן, זע איך, זײַט איר ווינטערדיק, ניט אנדערש, איר מיינט, אז אין טאשקענט דרייט איצט א זאווערוכע. הירשביין שטעלט אוועק אפן וואגאָן-טישל א שטייגעלע מיט עוויי פּאָטשטאָװע טײַבעלעך. די מעציַע האָט ער געפּאקט אין מאָסקװע. ער צע- דרויבלט אן איי, נאָר די , זי* נעמט גאָרניט אין מויל ארײיַן. איך נעם דערװײַל ארויס מײַן קלאפּערגע- צײַג -- פּאפּיר און א פעדער, כאפּט מײַן צוייי טער וואגאָן-שאָכן, דער אוזבעק בערדי מוראטאָו א בייזן קוק אף מיר, לייגט אוועק אפן טישל דאָס סייפערל, װאָס ער האָט געהאלטן אין דער האנט. ער האָט, װײַזט אויס, געזוכט אין דעם ;סייפערל" א רעפוע-שליימע פארן טײַבעלע: -- אף טשוקאָטקע האָב איך אליין מײַן קינד דעם פּופּיק איבערגעשניטן, -- זאָגט בערדי מוראטאָוו, דער אגראָנאָם פון כאלקאבאדער לאנדווירטשאפטלעכן קאָמבינאט. -- אויב א מענטש טראָגט א פידל, -- שמייכלט הירשביין, -- בין איך אים מעקאנעי דאָס הייסט, אז ער קאָן שפּילן. איך פארשטיי, אז דער טאשקענטער טוישעוו שאָמע"בענציִען גיט אָנצוהערעניש אף מײַן ;קלאפּערגעצייג", -- מענדעלייעוו, דער גרויסער כימיקער, איז פאר זײַן לעבן טאקע ניט דערגאנגען, וויפל גאָלד פארמאָגט די ערד, װוילט איר, שרײַבער, דערגיין... הירשביין טיילט אויך ארײַן דעם אגראָנאָם בערדי מוראטאָוון: -- איר פּלאָנטערט, מײַן פרייַנט, מיט די רעצעפּטן, װי מײַן באָבע מיט אירע אייניקלעך: ;מוישקע, מיין איך, שלוימקע, אוי, ניין, ביילקע, זאָג דער מאמען, זי זאָל וויקלען לאָקשן, בראָקן די פאָדעם...*

{ טחסדס 1'0:0021128 -- א מידבער אין צענטראלן טייל פון דער קאזאכישער סאָװעטן-רעפּובליקי

מיר פאָרן אין פינפטן ואגאָן, הערט זיך דאָס דומפע טראכקען פון ביידע לאָקאָמאָטיון. פונקט װוי מאמעס װאָלטן געוואשן גרעט ערגעץ װײַט בא דער קלאדקע... שטיק כמארע שווימט אנטקעגן דער זון און װויל זי, װי א וועלפיכע, מאמעש אײַנשלינגען. אין דער שכיינישער קופּע װוערט פריילעך. דאָס איז ארײַן א כאָפּטע יונגווארג. שפּילט די גיטארע אף אלע זיבן סטרונעס,

-- ניין, מײַן פרײַנט, שאָלעם-אלייכעם איז גערעכט: פאָרן זאָלט איר נאָר אין דריטן קלאס!

שאָמע-בענציִען הירשביין בעט אויס זײַן געלעגער, באטראכט דאָס קישעלע, װאָס ער דארף לייגן צוקאָפּנס:

-- עס קומט אויס, יונגערמאן, װי מײַן שוויגער האָט מיר אמאָל געזאָגט נאָך דער כאסענע: ;מײַן טאָכטער האָב איך דיר אָפּגעגעבן אף קאטאָרגע, ווילסטו נאָך א קישן?..*

אָנגערירט דאָס װאָרט ,קאטאָרגע", דערמאָנט זיך הירשביין אין זײַן פאָטער.

ער מאָסטעט זיך אײַן אף זײַן סידעלע, הייבט אָן דערציילן:

דער טאטע זײַנער איז געגאנגען צופוס אהין, אין די פארװאָרפענע סטעפּעס, אין יענע מץ- קוימעס, װוּהין מיר פאָרן.

אין קראסנאָװאָדסק האָט מען די קאטאָרזשניקעס אָנגעשמירט די פיס מיט דיאָדג -- די בלאָטערס זאָלן ניט יאטערן, --- און שפּאנט װײַטער,

אָפּגעריסן, אָפּגעשליסן, אין קעשענע די מעזוזע --- קוש וויפל דו ווילסט...

וי זינגט זיך דאָס לידל;

נאקעט, באָרװעס, אָן א הצמר, און דערצו נאָך אין דער פרעמד..

א פארמוטשעט פערדל איז געװען דער טאטע זײַנער. הירשביינס זיידע און אורזיידע האָבן אמאָל געצויגן די כעיונע פון אָפּגעברענטע מילן -- שרייפעלע צו שרייפעלע געקליבן, מיט די א פינגער אראָפּגענומען דעם זשאווער פון דער פּאסקודנער ועלט, געשליפן די שטיינער, גל געמאָלט פארן פּאָרעץ, פאר זיך --- די קלײַען...

די לעװאָנע, זעט מען דורכן וואגאָן-פענצטער, לייגט זיך שוין אף די צװיַגן, קעדיי כאכּן א דרעמל, נאָר הירשביינס טײַבעלעך קנאקן מיט די פּיסקלעך, ווילן עסן.

הירשביינס זיידע האָט אמאָל דעם אייניקל געפלאָכטן שטײיגעלעך פאר די זינגעוװודיקע, פריילעכע קאנארייקעלעך.

יאָ, שאָמעס צאָרעס האָבן זיך טאקע אָנגעהויבן דעמלט, ווען ער האָט אין כיידער אריינגע- טראָגן דערווארעמען א פארפרוירן פייגעלע.

דער רעבע כאפּט זיך אוף פון זײַן פרומען דרעמל, דערזעט אפן קאסטן א פייגעלע, װערט ער מאָלע-רעציכע:

-- הולטײַ, מיט װאָס פארנעמסטו זיך, שאָמע?!

הירשביין איז אויסגעפאָרן די גאנצע וועלט, פון אוקראיִנע ביז בוכארע, נאָר קומט ער צום דניעפער -- אָט דאָרט איז ער טאקע ערשט געווען צוגאסט, -- ווילט זיך אים ו אָנווארעמען וח אײַז, דער ווינטער זאָל צעלאָזן און גרינען זאָלן די קאשטאנעס.

אך האָט ער ליב, הירשביין, אָט די צעוואקסענע, געדיכטע ביימער אף דער אוקראינע. װײַנשל מיט פלוימען-ביימער זיינען אויסגעמישט. שטיל גייט זיך דאָ דער ווארעמער רעגן. גאָט מײַנער, צי זײַנען פאראן נאָך געשמאקערע מײַכאָלים!

-- איך על שוין קיין איין צאָן אין מויל ניט פארמאָגן, נאָר דער ווילן צו פילן די וועסנע װעט בא מיר פארבלייבף -- דעקט ער זיך איבער מיט דער קאָלדרע, הירשביין, און ווערט גע- שמאק אנשלאָפן,

מיר דוכט זיך, אז דער דאָזיקער פּארשוין, דער הירשביין, װאָס שלאָפּט מיט אזא זיסן שלאָף, איז פאר מיר ניט קיין שלעכטער פּעטשאטעק, א פּײַנער ;העכט", ער זאָל נאָר ניט װעלן אנט- לויפן צוזאמען מיטן האטשיק... וו

:

==

שאָמע-בענציִען הירשביין איז ניט פון די פּארשוינען, װאָס ווייסן ניט, אף וועלכע ביימער עס וואקסן ניס... א סימען האָט איר, אז ער האָט זיך שוין אופגעכאפּט פון שלאָף און העלפט אראָפּגײן פון אויבן דעם אוזבעק, ווען יענער כאפּט ארויס א פלאש װײַן ;געלענדזשיק" און פאר- בעט אלעמען צום טישל. אינגיכן װעט זײַן אָרענבורג, װעט מען עפּעס קויפן צום פארבײַסן, הירשביין מוז א קוק טאָן צו זײַנע טײַבעלעך, געבן זי עפּעס אין מויל ארײַן. 2 ...

1 דזעגצעכץ,

21

ו ו ן ן ן וָ

זדו

ַח

-- איר מוטשעט מיך, בערדי מוראטאָוו, װי דעם יויזל, -- רײַבט ער די אויגן, שאָמע"בענ- ציִען, און ווארפט אריין א גלעזל.

אין אָרענבורג טאנצן מיר ארויס אפן פּעראָן, די זון גייט שוין ארויס פונעם גאניידן, 2 לעקעך, הייבן מיר אוף די אויגן צו גאָט: װאָס הערט זיך דאָרט בא דיר, ריבוינע-שעל-אוילעם

העל-בלויע כמארעלעך -- אָן רעגן, אָן זאפט, אויסגעברענט דער הימל פון די מידבער"ווינטן, און דער צוג גייט און גייט...

-- אין יאנגי-יול, -- זאָגט בערדי מוראטאָוו, --- בליט שוין דער אוריוק, רויזן, טולפּאנען.

-- יאָ, -- פארציט זיך הירשביין מיט פארגעניגן, לאָזט ארויס קנוילן רויך, --- אז קארטאָפ- ליעס 72 דאָ געראָטן, דארף מען זי זעכצן מאָל באגיסן.

פארן בוכארער עמיר, -- צעלאכט זיך בערדי מוראטאָו, --- איז עס געווען אן ארבעט

פיר און פערציק װײַבער האָט ער געהאט...

גייט אוועק א שמועס -- א געשיכטע אף א געשיכטע:

...אמאָל האָט מען דאָ אין סטעפּ קיין בײַטש ניט 7 געווען א מינהעג -- די ערד, כאָלילע, ניט גראבלען... זומער און ווינטער פּאשען זיך ס עס. געקוילצט א באראן, און מע לעבט!

װי עס װײַזט זיך ארויס, איז דער ,אוזבעק" בערדי מוראטאָוו, דער אגראָנאָם פונעם כאלקא- באדער קאָמבינאט, גאָר א קאזאך...

דער זיידע זײַנער, מוראט מוראטאָוו, האָט אין דער פּאָלע פון דער קאפּאָטע געבראכט א ביסל ערד פונעם סטעפּ. געפונען אן אויצער, האָט מען פארשפּאָרט פאָרן אין טאשקענט פרעגן, צי װעט וואקסן אף אָט דער ערד בױימװאָל, צי ניט... אָט הייבן זיך אָן די קישלאקן, די סאָװירטן. לויפט א טראקטאָר, פּאשעט זיך א קעמל. אױיסגעפּוצטע אישאקעס פירן ארום זייערע באלעבאטים איבערן סטעפּ.

העכער הונדערט יאָר האָט מיטל-אזיע געקרעכצט אונטער א פרע שװאָטים אין קיביטקעס. ווינטער זיך אָנגעפּעלצט אין כײַיִשע פעלן, וו מיט גאָלד גלײַך.

-- יאָ, מײַן פרײַנט, -- זאָגט בערדי מוראטאָוו, --- אזוי האָט מען ד. פּעס, געלעבט. ווען דער אראלער יאם זאָל זײַן ניט אזוי געזאלצן, װען מע זאָל קענען נעמען אין מויל ארײַן, װאָלט דאָס פעלד עפשער ניט געווען אזוי פארשמאכט.. -- עמעס, עמעס, -- זאָגט הירשביין, -- אזא יאָר אף געצל דעם פּעמפּיק, װאָס פאר א לעבן מײַן טאטע האָט דאָ געהאט פאר דער רעװאָליוציע.

אָ, אין די הונגעריקע סטץ- עֹ דאָס וואסער

טעלעגראף-דראָטן ציִען זיך, געדיכט-אָנגעצױגענע, װי אין דאָנבאס --- פון רעכטס און פון אס

א גוטער פרימאָרגן אפן שווארצכיינעוודיקן קינד. א קליין אוזבעקעלע לויפט שוין ארום מיטן פייפל איבערן וואגאָן: שטייט אוף, באלד איז טאשקענט! -- עס בלישטשען גליקלעך זײַנע טיף-שווארצע אייגעלעך, וועקט ער די פּאסאזשירן, וי דער פּאסטעך זײַנע שאָף.

דער קאָנדוקטאָר נעמט צו די געלעגערס, צעטיילט די בילעטן, הייסט עס, אז אינגיכן קומט מען אפן אָרט.

-- טאשקענט!

הירשביין איז שוין אױסגעפּוצט. ;איר װועט האנאָע האָבן פון דער שטאָט", זאָגט ער צו מיר און קוקט ביגנייווע אפן זייגער, עס ציט אים, שאָמע-בענציענען, צו זײַנע אייניקלעך.

-- אין טאשקענט מאכט מען נאָדלען, בײַװל, שווערע עקסקאוואטאָרס...

אפן טעקסטיל-קאָמבינאט, װוּ הירשביין האָט פיל יאָרן אָפּגעהאָרעװעט, ארבעט אצינד, טאקע אף זײַנע ווארשטאטן, זײַן אייניקל --- מינע.

בערדי מוראטאָװו, דער אגראָנאָם, פארבעט מיך צו זיך אין כאלקאבאדער קאָמבינאט. דער- װוײַל, קוקנדיק אין וואגאָן?פענצטער, באװײיַזט ער מיר, אז דאָ, אין אָט די מעקוימעס, איז אמאָל געווען עק שטאָט. די אזויגערופענע קלעווער-פעלדער, נאָך זיי פלעגן זיך ציִען דער טשערעט, די בלאָטעס און אפן אָרט פונעם איצטיקן גאגארין-פּראָספּעקט איזן געשטאנען דער ספּאסאָי פּרעאָבראזשענסקער סאָבאָר.

-- טאשקענט! --- פרייט זיך הירשביין. --- קוקט אָן א װאָקזאל, אין לאָנדאָן האָט איר אזעלכן?

דאָ, אין טאשקענט, פרעגלט מען אף שריט און טריט שאשליקן. װאָס מער רויך, אלץ מער באטאמט איז דער שאשליק.

22

שאָמע-בענציען הירשביין טרײַבט פון זיך די נעשאָמע, אײַלט צו מינען, זײַן אייניקל, אנ- דערש װאָלט ער מיר יי הײַנט באוויזן דעם טשילאָנזארער וװווינונגס-מאסיוו, וועלכן מע רופט

ר יפלנג אין אוזב פקיאטוארב-טלי גאנצע וועלט קושט זיך: פייגעלעך מיט פייגעלעך, זשוקלעך מיט זשוקלעך, טײַבעלעך מיט טײַבעלעך..

ביימער שטייען שוין אויסגעפּוצט אין צוויט, דער װינט קושט מיך אין די ליפּן, פארבעט מיך אין סטעפּ ארײַן צו מײַן באקאנטן אגראָנאָם בערדי מוראטאָוון,

דרײַ טויזנט העקטאר ערד פארמאָגט כאלקאבאדער קאָמבינאט. טויזנט העקטאר סעד; שקעס -- פערציק סאָרטן. בארן -- זעכצן סאָרטן... װײַנשל -- סאמארקאנדער, וולאדימירער, בעלסקער... וועגן דעם דערציילט מיר 2 היגער אגראָנאָס נאגירנער. -- געגוג, סעמיאָן באָריסאָװיטש! -- בעט איך דעם הױיכװוּקסיקן ייִדישן באָכער, -- דער קאָפּ דרייט זיך מיר. וועלכן אינסטיטוט האָט איר ר פארענדיקט?

-- ניט אייגעם, --- לאכט ער זיך פאנאנדער, --- נאָר צוויי.

דרײַסיק בולדאָזערס גלייכן אויס דעם רוקן פון דעם פארלעגערטן סטעפּ. אויב איך וויל, -- זאָגט נאגירנער, --- קאָן מען צופאָרן אפן ערשטן באצירק, דאָרטן קאָכט איצט.

פארכאד אלימדזשאנאָוו, דער הידראָטעכניק, פירט אונדז צו דער מאשין. מיט אונדז פאָרט אויך מעמיאָן | באָריסאָװויטש. אין וועג דערציילט ער מיר, אז דער עלטערער ברודער זײַנער פירט אהער גאז אזש כון בוכארע

בערדי מוראטאָוו נעמט מיך צו פון סעמיאָן באָריסאָװיטשן, באװײַזט מיר דאָס פעלד, פונ- וואנען זײַן זיידע מוראט מוראטאָוו האָט געבראכט אין די פּאָלעס דאָס פעטע ביסל ערד. א האָט דער אגראָנאָם זיך געהאלטן אן אייצע מיט פארכאדן און מיט סעמיאָן באָריסאָװיטש מע האָט באשטימט, אז דאָ, ארום כאלקאבאד, ליגט פאריאָסעמט אן אויצער -- פעטע ע קאָן וואקסן ווייט גאָלד --- בוימװאָל. גערטענער קאָן מען דאָ פארפלאנצן,

נאָר איידער עפּעס-װאָס האָט בערדי מוראטאָוו געבראכט אהער אין קאָמבינאט די בעסטע פּאָראָדע ;אספּריס? -- בעהיימעס מיט װײַסע פלעקן, איצט בריקעוועט שוין ארום די שטאלן א האלבער טויזנט טעלעצעס -- יאָרשים פון יענע געראָטענע קי.

ווען פארכאד אלימדזשאנאָוו הייבט אָן באװײַזן זײַן באלעבאטישקײַט, ציטערן אים אזש די ליפן, אזוי אופגערעגט איז ער פון נאכעס.

באטאָג און באנאכט, װי אפן פראָנט די טאנקען, הודען שווערע בולדאָזערס. זיי שיטן אָן דאמבעס ארום די אריקן.

פארכאד אלימדזשאנאָוו שלאָפּט ניט די נעכט. ער דערציילט, אז דאָס באארבעט מען די לעצטע דריי הונדערט העקטאר, צו וועלכע דאָס וואסער פונעם ;זיבעטן אריק" װעט אינגיכן אָנהײיבן רינען. מעכטיקע פּאָמפּעס װעלן טרײַבן דאָס וואסער אהער, אין הונגעריקן סטעפּ.

פארכאד אלימדזשאנאָוו שמייכלט:

-- איך קאָן אײַך זאָגן, װאָס איר שרײַבט.. -- ער קוקט ארײַן אין מײַן העפט און נעמט צונויפלייגן אָס צו אָס. סטארטשע איך אויס אף אים, דעם אוזבעק, א פּאָר אויגן, װי א ווילדער צאפּ אפן ספּוטניק. פארכאד לייענט

--- צוויי קאנאלן... צאָפן-טאשקענט...

-- ווארט, ווארט, אלימדזשאנאָוו, --- שטעל איך אים אָפּ, --- פונוואנען קומט עס צו אײַך?

סעמיאָן באָריסאָװויטש לאכט זיך פאנאנדער: דאָס װײַב האָט אים אויסגעלערנט...

בולדאָזערס פּויקן מיר אין קאָפּ, קרעכצן, ווארפן איבער הורבעס ערד, גלײַכן אויס בערג, פארוואלגערן גריבער. לעמעכן ווערן פארסטראנעט -- גיב זיך אונטער, טױיזנטיאָריקער, פארלע- גערטער סטעפּ!

אין טאָל, גאָר ניט װײַט, וואקסן שוין ביימער. דער אוריוק בליט.

-- ס'איז שוין שטענדיק אזוי--זאָגט סעמיאָן באָריסאָװיטש, -- לעבט נאָר אוף דער אוריוק, מוז נעמען א פרעסטל אָדער אויספאלן א שניי. דאָ, אין טאשקענט, האָב איך איבערגע- לעבט ערדציטערנישן, פארטריקענישן, היץ און קעלט. ניט אזוי גרינג גיט זי זיך אונטער, די צעלונא,

יא : טשעריאָמושקי-- א נײַער ראיאָן אין מאָסקװע.

23

?זי

מיט א מין אײַנגעשפּארטקײַט זעצט ער זיך, סעמיאָן באָריסאָװיטש, באם רודער פון דעם גרויזאמען בולדאָזער. די לעמעכן קערן איבער א פלאסט ערד, ער באװײַזט דעם טראקטאָריסט, װוי צו פירן די ליניע: ו דער ,נול", ניקאָלײַ פּאװלאָװיטש, דארף זײַן, װי א סטרונקע, װײַל דאָ גייט דורך די דאמבע, דארף מען זי פעסטער ארומלייגן מיט בעטאָן. אין פינף טעג ארום לאָזן מיר דאָס א נאגירנער טאנצט אראָפּ פון די שװערע רויפן, באװײַזט דעם בריגאדיר, ווּהין איבערצופירן צוויי טראקטאָרס: --- פופצן העקטאר פּוסטעװען, ס'איז א געלעכטער? מיר פאָרן צוריק אפן באצירק, סעמיאָן באָריסאָװיטש קוקט מיר אין די אויגן, דערנאָך ווארפט ער א בליק צו די בליִענדיקע װײַנשלבײימער: -- וי זאָגט ער דאָקטף, ‏ דאָװיד בערגעלסאָן, אין ,נאָך אלעמען": ,דער רעגן גייט, און די בורעקעס, זי וואקסן, וואקסן...

אין טאשקענט שטיי איך אײַן אף שאָטאירוסטאוועלי-גאס. פונעם גאנעקל זעט מען דעם א ענטער פון דעם קוראמינסקער װולקאן. א מין שיינקײַט! עס שײַנט דער הימל, װי די ז זאלט אי צעשמאָלצן. טאשקענט, ווען מע באגיסט זײַנע גאסן, ווען דער װוינט קעמט צו זײַנע בליענדיקע ביימער, שמעקט אזוי, וי א פּארפומען-סאלאָן. דאָ פרעגט קיינער ניט באם גאסט: ,איר זײַט געקומען מיט דער פור צי מיט דער באן?", װאָס געוויינלעך באטײַט עס, אז דער גאסט דארף שוין אליין פארשטיין: מע יל װאָס גיכער פּאָטער ווערן פון אים. אין טאשקענט האָט מיר קיינער אזעלכע קאשעס ניט געשטעלט. אלא גריגאָריעוונא בראָווער האָט מיך באגעגנט אפן טעקסטיל-קאָמבינאט, וי אן אלטן באקאנטן. דערהערט, אז איך קום פון יאנגי-יול, זאָגט זי; -- דער פאָדעם ציט זיך אזש אהער פון די הונגעריקע סטעפּעס. -- און זי פארבעט מיך צו זיך אין קאבינעט, אלא גריגאָריעוונא איז די באלעבאָסטע פונעם גרויסן צעך װערעטענעס, װאָס ציִען ניט געכאפּט דעם פאָדעם, וויקלען אים ארום הילצערנע שפּולן. אלא גריגאָריעוונא באװײַזט מיר די סכוירעס, װאָס דער טעקסטיל-קאָמבינאט ארבעט אויס: לײַוונט, טיול, טריקאָטאזש. אין קאבינעט גייט ארײַן א קלײינװוקסיק שלאנק מיידל, שעמעװודיק, װי א באסיעכידע, זאָגט זֵי: -- אלא א איר האָט מיך גערופן? -- מינע! -- זאָגט שטרענג אלא גריגאָריעוונא. -- האָסט נעכטן ניט געשמירט דײַן מאשין, מער זאָל אזעלכעס ניט ער ביסט הירשביינס אן אייניקל. -- אלא גריגאָריעוונא... -- מער זאָל זיך עס ניט איבערכאזערן. מינע זאָגט מער ניט קיין װאָרט. דרייט זיך אויס, װי א פארזינדיקטער סאָלדאט, גייט ארויס. אפן טאָװל, איבער מײַן קאָפּ, הענגט דער גראפיק פונעם פּראָפילאקטישן ציקל, װאָס מוז אומבאדינגט אויסגעפילט ווערן. א מאשין בלײַבט א מאשין, זי פאָדערט אירס. מיר גייען ארײַן אין צעך. פילצאָליקע וואליקעס קעמען די װאָל. מינע שטייט בא אירע פיר מאשינעס, כאפּט ארויס א פולן שפּול, און אפן אָרט פונעם אָנגעװיקלטן שטעלט זי פלינק ארײַן א ליידיקן. די ווערעטענע גייט זיך טאָג-אײַן, טאָג-אויס איר װאָכעדיקן גאנג. מּ שי וואקסט אויס דער אלטער וועבער שאָמע-בענציִען הירשביין. דאָס איז ער געקומען אונטערלערנען זײַן אייניקל, מינען. -- א דער צווייטער מאשין, זיידע, רײַסט זיך דער פאָדעם... הירשביין הערט זיך אײַן אין דער מאשין. ער טוט אָן דעם כאלאט, נעמט א פאָדעם אין די אױסגעהאָרעװעטע פינגער, פּרוּווט די שטארקײַט, שטעלט וידער ארײַן אין דער נעסט דאָס שפּינדל! -- א קלעזמער, אויב די סטרונע רײַסט זיך בא אים, איז ער קיין קלעזמער ניט. אָפּגעטאָן זײַן שטיקל ארבעט, װישט ער אָפּ מיט א שמאטע די הענט, גלעט מינען איבערן קאָפּ:

24

-- די האָר, קינד מײַנס. סטארטשען בא דיר, װי לעבעדיקע... דעם קאָפּ דארף מען גאנצפרי צוקעמען, די מאשין שמירן, עלן זיך דרייען די װערעטענעס, װעט שטארקער זײַן דער פאָדעם. -- ער נעמט, הירשביין, א ביסעלע בױמװאָל אין זשמעניע, -- וויפל האָרעוואניע האָט מען ארײַנגעלײגט אין כלאָפּאָק, איידער מע האָט אים ארויסגענומען פונעם קעסטעלע: איינס איז פארטיק, דאָס צווייטע איז נאָך א ;קוסאק", ניט אינגאנצן פארטיק, מע קלײַבט אים איבער, דעם בלאָפּאָק, וי עמעס גאָלד.

שאָמע-בענציִען האָט ניט איין מאָל צעשטאָכן זײַנע פינגער באם אראָפּנעמען די שטעכיקע װײַס-קלאָרע קווייטעלעך. אף אָנקלײַבן הונדערט קילאָגראם דארף מען זײַן א גרויסער בעריע. אָט זעסטו, מיט דער מאשין ,כע"ווע"עס" איז עפּעס אנדערש: זיבןדאכט טאָן נעמט מען אראָפּ פארן טאָג, אָבער מיט די צען פינגער...

א מין רײנקײַט אפן טעקסטיל-קאָמבינאט, כאָטש זעץ זיך אפן דיל, מע דארף גאָרניט אונטערשפרייטן.

רויזן בליִען, אניוטקעס שמייכלען, דער איריס גרינט, ארום בלויט דער בעז. הייבסט אוף די אויגן: מאמע טײַערע! טאָפּאָלן-קאראגאטשן, אקאציע-ביימער, קאשטאנעס -- װער האָט זי

-- מיר, מיט די אייגענע הענט, ארויסגעגאנגען פונעם טויער, זאָגט צו מיר הירשביין:

-- טאשקענטער זון באקט שוין מאצעס...

פרילינג. א מעכײַע-נעפאָשעס אין גאס, פאָרן מיר א קוק טאָן אף דער נײַער שטאָט --

טשילאָנזאר.

שאָמע-בענציִענען שטייט פאר די אוגן דער עלטערער זון זײַנער אין סאטינענע הויזף לאנגע הענט, קורצע ארבל..,

סטודענטן לאָזן זיך ארײַן אין לערנען, גייען זי אָפּט ארום מיט אויסגעריבענע קני. אצינד אָבער פּראָיעקטירט הירשביינס בכאָר דעם מיקראָ-ראיאָן -- טשילאָנזאר.

אין אָט דעם נײַעם מאסיוו װעט איר ניט זען קיין קרומע גאנעקלעך, קיין הײַזער, װי די מויזן-נאָרעס.

-- יעדע ליד, מײַן פרײַנט, --- זאָגט הירשביין, -- האָט זיך זײַן ניגן: אין טשילאָנזאר זײַנען די גאסן, װי דער מאָסקװער לענין"פּראָספּעקט, נאָר איר זעט, עפעס פארמאָגן זי אייגנס: די דעכער מיט טשערעפּ געדעקט, גרויסע פענצטער. און פענצטער בא א הויז זײַנען, װי שיינע אויגן בא א מענטשן. דער שליאך, אויסגעבעט מיט רויטן שטיין, איז אָפן פאר גוטע מענטשן -- סאליאם אלייקום דיר, טשילאָנזאר!

25

,5 יי 0

א

בא די פייגעלעך פון טאשקענט איז הײַנט א גרויסער יאָמטעװ, געקומען פון אלע עקן ועלט קרויווים, דערציילן נײַס אף זייער פייגל-לאָשן, מע קושט זיך, װי טאטע-מאמע, אין די פיסקלעךי.

באנאכט, ווען די גאנצע וועלט שלאָפּט, לערנט מען יונגע פייגעלעך זינגען, פליען פון איין צווייגל אפן צווייטן, דערקענען דער מאמעס קאָל...

! הירשביין פארבעט מיך, איך זאָל קומען אפן סטאדיאָן, װאָס געפינט זיך טאקע דאָ ניט װײַט

פונעם טעקסטיל-קאָמבינאט. מינע, זײַן אייניקל, שפּילט הײַנט מיט איר קאָמאנדע אין באסקעט- באָל, מוז איך א קוק טאָן אף די מיידלעך.

-- אהא, דער זיידע מאָנט שוין בא מיר א שװעבעלע, הײיסט עס, אז ער נערוירט, די ,אוקראינער קאָפּטעלעך*, האָט ער מוירע, זאָלן הײַנט ניט געווינען.

-- יאָ, -- זאָג איך אים, -- עס זעט אויס...

-- וער עס האָט זיך אין יאם געבאָדן, דער האָט פאר קיין ריטשקע ניט מוירע, -- צעלאכט זיך דער אלטער.

נאָר איך באמערק, אז שאָמע-בענציִען קאָכט, װי א קעסל. ער קריצט אזש מיט די ציין די קאָמאנדע אין די ;אוקראיִנער קאָפטעלעך? ווארפט ארייַן דעט מיאטש אין רונג.

בעסער װאָלט שוין שאָמע-בענציִען געזעסן אין דער חיים, איידער צוזען די קונצן פון די ,אוקראיַנער קאָפּטעלעך".

ארום סטאדיאָן שמעקט מיט פרישן גראָז. בלעזערלעך, װי גאָלדענע קנעפ, פארשפּיליען די פּאָלעס פון דער צעכראסטעטער ערד.

-- א מיידל, זאָג איך אײַך, האָט א קעצישן מויעך, -- בייזע האָב איך א גאנצן טאָג מיט איר געקנעלט, וװיָאזוי צו ווארפן דעם מיאטש פונעם ווינקל, נעמט זי שפּילן אפצולאָכעס און פארשפּילט --- פערצן --- פופצן

אמאָל האָט מען פאר גוט דאוונען יש דעם כאזן א ביסל מעזומאָנים. די מע- שוירערים פאר אונטערהאלטן -- א פונט פײיַגן. הײַנט, זאָגט הי יל װאָלט ער אליין צוגע- טראָגן דער קאָמאנדע אין די ,אוקראיַנער א זעלעך? קווייטן, מינע זאָל וויסן, ניט שפּילן אים אין דער גאל אריין.

אלטע סאָסנעס װערן מיט ברעמען באוואקסן. ס'איז מיר פריידיק, ואָס הירשביין װוערט װאָס א טאָג ייַנגער, כאָטש אליין פאָרט ער שוין ניט, ער פירט, דער זיידע, דעם איַניקלס שליטעלע.

טאשקענט ליגט צופוסנס בא די בערג טשימגאן און קאזגור.

א שיינע שטאָט טאשקענט. אוזבעקן זיצן אין ,טשײַכאנעס", טרינקען טײי מיט פּלעצל. דער בוכארער עמיר, זאָגט מען, האָט ליב געהאט מילכיקע פּידפּאלקעס. צוליבן װױילזײַן פונעם גרויסן כאן פלעגט מען זיי אזש פירן, די פרישע פּידפּאלקעס, פון סאמארקאנד, בײַטן די פערד דרי מאָל אין מעסלעס און ברענגען פארן עמיר זײַן באליבט מײַכל.

סאמאָווארן זידן. טירן פון די ;טשײַכאנעס" פארמאכן זיך ניט, אוזבעקן זײַנען דאנקבאר דעם בעקער, װאָס האָט באנאכט געבאקן פרישע פּלעצלעך צום איבערבײיסן.

ווינטער אין די זאלן, זומער -- אף דער פרייער לופט, אין דרויסן זיצט מען אף די טראָ- נען, פארשפּרייטע מיט טעפּיכער, דאָ דערציילט מען נײַס;

-- אין קעזעלקוסאך, ניט װײַט פון בוכארע, האָט מען געפונען נײַע קוואלן פון ,בלויען ברענשטאָף". פארן מעסלעס דערביוועט מען אָנדערהאלבן מיליאָן קובאָמעטער גאז

מעשענע טעצעלעך קלינגען אין די אויערן, מע טראָגט טשײַניקעס טיי, מע טראָגט זיי פאָר-

זיכטיק, וי טײַערע קרישטאָלענע באָקאלן.

-- יאָ, בוכארער עמיר, ביסט געווען א כאָכעם, -- א מילכיק פּלעצל איז גאָר ניט קיין שלעכט מײַכל.

-- אָט דער אלטער אוזבעק איז מײַנער א באקאנטער, -- זאָגט הירשביין, זופּנדיק געשמאק די טיי פון א פּיאלע, -- ער האָט בעשאס דער מילכאָמע גענומען צו זיך עלף קינדער.

-- איר זעט, -- זאָגט ער צו מיר, שאָמע-בענציען, -- פינף פינגער אף דער האנט, אלע פארשיידענע... אָט בא דעם אלטן קאָװעל, ווען איך בין איינמאָל געקומען צו אים, איז שוין בא אים געשטאנען א בעט. דעמלט איז עס געװוען א כאריפעס אין אן אוזבעקישער שטוב, פונקט וי א מענטש זאָל פארמאָגן אן אייגענע אטאָם-שיף. אָבער קיין ייִדן האָט נאָך דער קאָװעל אין זײַנע אויגן קיינמאָל ניט געזען.

-- איך בין א ייָד, -- האָב איך אים געזאָגט.

-- ניין, -- איז אין קאס געװאָרן דער אוזבעק. -- א ייָד איז מיט הערנער...

26

איז גיי ריכט זיך, אז דער דאָזיקער פאנאטיקער װעט בעשאס דער מילכאָמע נעמען אף דערציען ייִדישע קיגדער.

זומער איז הייס, טרינקט מען טײי. פונעם אריק גיסט מען וואסער אף די אָנגעגליטע שטיינער. אויב די ביימער שאָקלען זיך, איז נאָך אין טאשקענט דאָ מיט װאָס צו עטעמען...

מאשינעס פירן מענטשן מיט ווענטקעס צום טײַך. זונטיק איז זונטיק! כאפּן פיש איז כאפּן פיש!

די ערד ציטערט -- דאָס רײַסט מען שטיינער. אינגיכן װעט פארטיק ווערן די מעטראָ.

יעדע שטאָט, וי יעדער מענטש, האָט זיך זײַן כיין.

מיר קומען װוידער מיט בענציענען צום קויהען-גאָדלדיקן טעקסטיל-קאָמבינאט. ערשט ניט לאנג, וי עס דערציילט דער אלטער מײײַסטער הירשביין, איז אף דעם דאָזיקן אָרט געווען א יאם מיט ווילדע גראָזן. פלעגט מען גיין אהער שיסן דזשייראנען, ציגן, כאזיירים. אישאקן האָבן זיך געפּאשעט.

און איצט שפּאצירן גאָר איבערן סקווער קינדערלעך מיט זייערע באָב

דער פרילינג אין טאשקענט איז ערשט ארויס פון די װיקעלעך, פונעם קארא-קאמיש?

בלאָזט נאָך פארנאכט א קיל ווינטל.

די גאגארין"גאס שעמערירט פון רײנקײַט. די פינפשטאָקיקע הײַזער שטייען פעסט אף זייערע פונדאמענטן. ס'איז אויסגערעכנט, אז אויב די ערד װעט, כאָלילע, טאָן א ציטער, זאָל דאָס קיינעם ניט שאטן...

אף פערצן סלופּעס הענגען די װענט מיט דער סטעליע פונעם האנדלס-צענטער. אין דער גרויסער קלייט, װאָס באשײינט דעם טשילאָנזארער מאסיוו, איז פאראן װאָס נאָר דאָס הארץ גלוסט. נאָר געזונט, זאָגט הירשביין, און מאזלבראָכע, פארכליאנעט קאָן מען דאָ ניט ווערן.

-- דאָ, אין טאשקענט, -- באטראכט הירשביין א צעוואקסענעם בוים, -- אז דו שטעקסט ארײַן א שטעקן אין דער ערד, וואקסט אויס א בוים. אויב דו צעברעכסט בא אונדז א בוים די ביינער, מוזטו צען אנדערע פארזעצן --- אזא געזעץ!

פּלוצלינג הייבט אָן מאראקען א רעגנדל. הירשביין זאָגט, אז הינטער אָדעס האָט מען. גראָבנדיק מיט אן עקסקאואטאָר די ערד, געפונען א גאָלדענע קרוין מיט פּערל. ס'איז א סװאָרע, אז געלעגן איז דאָרט די קייסעריניע ארדאמאטסקאיא -- די ערד האָט געכאפּט א גליק... נאָר װעסנע-צײַט איז א ווארעם רעגנדל פאר דער ערד טײַערער פון דער גאָלדע- נער קרוין...

הירשביין קומט צום װאָקזאל מיך ארויסבאגלייטן. פארן דריטן קלונג לאָזט ער אָפּ ביידכ פּאָטשטאָװוע טײַבעלעך אין הימל, טוט א מענטשלעכן שמייכל:

--- וי מיינט איר, אהיים װעלן זיי קומען?

-- אוואדע, --- זאָג איך, --- א היים בלײַבט א היים.

אָפּגעפאָרן פון טאשקענט עטלעכע װערסט, כאפּ איך א קוק אין ואגאָן-פענצטער: מע גראָבט שוין אוף די װײַנטרויבן-לאָזעס, דער אוריוק בליט, טוטאָװניקעס זײַנען גרייט האָדעװען דעם שאָלקאָפּריאד, טאָפּאָלן צעלאָזן זייערע צװײַגן, סטאדעס קאראקול-שאָף פּאשען זיך, בא די בערג שטייט א יורטע, בא א קרענעצע טרינקען קעמלען וואסער. פעט, וי מילך, רינט דאָס וואסער אין די אריקעס...

די ערד, װײַזט אויס, דארף װעט מיר ניט וװיי טאָן, װאָס אויך האָבן מאזל. ניטאָ יענע איך פארנייג זיך הײַנט פאר פוילע בלאָטעס, אויסגעראמט דעם בליענדיקן סטעפּ. ניין, ער איז די מאליאריע. ִ װעט ניט ויי טאָן, ס'איז גוט

דער קאָפּ, ווייס איך גוט, אפן הארצן, ווען סטעפּעס בליִען.

זד

יה

זאכאר דיט שאראַװ

נאם שװאוצן יאם

ין יענער נאכט, דער ערשטער נאָך דעם, װי איך בין געקומען צו פאָרן, האָט מיך אופגעװעקט א לאנגער, אויסגעצויגע- נער פײַף. אָט איז די סירענע אנטשוויגן געװאָרן און אָט האָט איר גרילצנדיקער געהויל מיט אזא קראפט אופגעריסן די שטילקײַט, אז דאָס הארץ איז זיך מאמעש פארגאנגען פון אומרו. אפגיך ארופגעכאפּט אף זיך די בגאָדים, בין איך ארויסגעלאָפן אפן גאנעק. אין א זײַט פון יאם, אין די פאָרבערג, האָבן זיך געװאָרפן געדרייט רויטע צעדריבלטע פייערדיקע פאסמעס. א ווילדער וינט האָט צעבלאָזן דעם פלאם אין אלע זײַטן. אין דעם צעבויטעטן ראָזלעכן האלב-כוישעך האָבן זיך פארבײיגעטראָגן מענטשן, וועלכע זײַנען איבער די קרומע, שטילע געסלעך געלאָפן צו דער סרייפע. אינגיכן האָט דאָס פײַער אָנגעהויבן צאנקען. דער מענטשישער קויעך האָט אײַנגעבראָכן דעם קויעך פון צוויי סטיכיעס: פון דעם פײַער און פון דעם ווינט, אין דעם, וויאזוי מע האָט געארבעט -- אָן טומל, אָן פּאניק, האָט זיך געפילט עמעצנס א 5 האנט. ס'האָט זיך ן א געזעצטער, פעסטער מענטש, וועלכער האָט רויק און געצוימט געגעבן אָנװײַזונגען. עס האָט אפילע געקענט זיך אויס- ווייזן, אז ער איז צו געלאסן, ווען ניט דאָס פיבערדיקע, אומרויקע פּײַערל, װאָס האָט גע" ברענט ערגעץ סאמע אין דער טיף פון זיינע אויגן. באמערקט, אז דער ווינט טראָגט דאָס פײיַיער צום סקלאד מיט געהילץ און צו די רעזערװוּארן מיט ברענשטאָף, האָט ער גלײַך געשיקט אהין א גרופּע מענטשן און איז אליין אוועק מיט זי אין א שאָ ארום האָט מען די סרייפע פאר- לאָשן. אף די גאסן פון מאלאָרעטשענקע איז וי" דער געווען שא-שטיל. בלויז אין דער װײַט האָט גערעװועט דער שווארצער יאם, ארופוואלגערנדיק זיך מיט ווילדער אכזאָריעס אף די פעלדוזיקע ברעגן.

דער באלעבאָס, בא וועלכן איך בין אייני געשטאנען אף קווארטיר, האָט געזאָגט צום װײַב:

-- הערסט, מאָטרע, װאָלסט געמעגט א קוק טאָן אף יעפים מאָיסײיעװויטשף אזא אומגליקי דאָס פיַער ווארפט זיך, װי אין קאדאָכעס, נאָך א רעגע, און עס כאפּט זיך אָן דאָס געהילץ. און ער... א מענטש זאָל דאָס פאר קיין זאך ניט מוירע האָבן...

-- װאָס איז די מוירע? -- דערהער איך דער באלעבאָסטעס הייזעריקלעך-באסאָווע שטים, -- ער איז דאָך געווען ניט אליין, מיט מענטשן און צווישן מענטשן. װאָס איז די מוירע?

,מיט מענטשן און צװישן מענטשן".. װי

עי עי - ,= ; =

איך האָב זיך שפּעטער איבערצײַגט, האָט די דאָזיקע פראזע אף זייער אן אייגנארטיקן און טרעפלעכן אויפן כאראקטעריזירט דעם דירעקטאָר פונעם סאָװוירט ,מאלאָרעטשענסקי" יעפים מאָיסײעװיטש א מיט וועלבן א יו האָב ז 0 באקאנט בא אָט די, כ'װאָלט זאָגן, ניט גאָר

די זון האָט זיך נאָך ניט ארויסגעשארט פון הינטערן קארא-דאג. דער פרימאָרגן איז ביז די ראנדן אָנגעגאָסן מיט א רויַקער, אומגעשטערטער שטילקײַט.

די ערשטע זון-שטראלן פארציען מיט א גינגאָלדענעם שפינװעבס דעם שפּיגלדיקן יאם. דעם טאָל, װאָס ציט זיך אף צאָפן. אמאָל האָט אָט דער טאָל געהייסן קוטשוג-אוזען, איצט רופט מען אים פּאָשעט , מאלאיא רעטשקא", דאָס הייסט ,ס'קליינע טײַכל".

איך קלעטער איבער די בערג אלץ העכער און העכער, ביז איך גיי ארויס צו א נידעריקן שפּײַכלער. ענדלעך דערזע איך דאָס, װאָס איך האָב געזוכט: א קליינעם בעטאָנירטן פּלאץ, וועלכער איז פונדערװײַטן ענלעך צו א העל-ברוינעם פלעק, און אף אים -- מיט צעשפּרײטש פליגל -- א העליקאָפּטיער.

אין א ספעציעלן בונקער אין פיוזעליאזש שיט מען ארײַן א געלבלעכן פּראָשעק. א לײַכט, שטוױיביק װאָלקנדל הייבט זיך אוף איבערן אעראָפּלאן און בלײַבט הענגען אין דער לופטן.

איך זעץ זיך אוועק הינטערן פּילאָט. מיט א טומל און מיט א גערויש הייבן זיך אָן דרייעך בא אונדז איבער די קעפּ די גרויסע פליגל,

און אָט שווימען שוין פארבײַי אונטער אונדן די װײַנטרױב"פּלאנטאציעס. דער פּילאָט

עטשט אָן אף א הענטל, און אונטער אונדז צעפעכערט זיך װײַט און ברייט א רויכיק װאָלקגדל. = וויכערט און קנוילט זיך אין דער לופט און לאָזט זיך לאנגזאם אראָפּ אף די קוסטעס, לייגט זיך אויס איבער די פּלאנטאציעס -- א זיכערע שוץ קעגן קראנקײַטן און שעדיקער.

דער פּראָשעק אין בונקער האָט זיך געענדיקט. דער אעראָפּלאן האָט זיך אופגעהויבן העכער און איז אווצעק לענגוי יס ברעג נאָך א נײַער פּאָרציע.

פון לינקס האָט געשוימט דער יאם, און פון רעכטס זײַנען אונטער אונדז פארבייגעשווומע יי טאבאק-פלאנטאציעס, ס'האָבן זיך געוויגט סעדער און גערטנער.

וויפל טאָגטעגלעכע שווערע האָרעוואניע דארף אריינלייגן דער מענטש אין אָט דער ערד, זי זאָל אים אָפּגעבן אזויפיל פרוכט. דאָ זײַנען ניטאָ קיין גלײַכע ראכוועסדיקע באקוועמע פעל- דער. די פלאם-פייערדיקע מעכטיקע סטיכיעס, װאָס האָבן געבושעװועט אף אונדזער פּלאנעטע אין די צײיַטן פון איר יוגנט, האָבן דאָ אלץ אופגעריסן, צעקארדאשעט, איבערגעלאָזן נאָך זיך א פארגליווערטן שטיינערנעם כאאָס.

מיר פליִען, און אונטער אונדז, צװישן די צעװאָרפענע ייִשוּווים פונעם סאָווירט -- צווישן ריבאטשי, מאלאָרעטשענקא, סאָלנעטשנאָגאָרסק, --- הייבן זיך הויקערדיקע בערג און בערגלעך, שפּרײטן זיך טאָלן, דורכגעשניטענע מיט טיפע באלקעס און ריוון. און אין א זײַט, נעענטער צום העכסטן בארג-רוקן, צו דער יאילא, --- טוליען זיך צום וואסערפאל דזשור-דּזשור די סעדער פון נאָך איין אָפּטיילונג פונעם סאָווירט --- גענעראלסקי.

-- אונדזערע ערד-מאסיוון, --- האָט מיר אינדערפרי געזאָגט קורצמאן, --- זײַנען װי טרעפּ- לעך פון א גיגאנטישן לייטער, װאָס ציט זיך פון צוואנציק ביז זעקס הונדערט מעטער איבערן יאם-ניװואָ...

װײַזט אויס, אז יעפים מאָיסײיעװויטש האָט זיך זײַן אייגענעם טײַטש פונעם װאָרט ,מאסיוו". װי קאָן מען דאָ גאָר ריידן וועגן מאסיוון, אז די 164 העקטאר גערטענער, װאָס דער סאָװוירט פארמאָגט, באשטייען פון 228 באצירקן די גרייס יעדערער פון 1,0 ביז 45 העקטאר?..

דאָס איז די אריפמעטיק פון לאטעס, װאָס די נאטור אליין האָט געלייגט אף די בגאָדים פון דער פּלאנעטע. גרויסע און קליינע לאטעס, גרויע און שווארצע, מיט א פארשיידענער מיקראָ- פלאָרע, מיט א פארשיידענעם כימישן באשטאנד. הײַנט די אָפּהאנגעױ!

די נאטור, פּונקט װי זי װאָלט זיך דאָ בעקיוון גערייצט מיט די מענטשן, האָט געגעבן א שלאל מיט זון און ווארעמקײַט, פארשטעלט דאָס דאָזיקע ווינקל פונעם האלב-אינדזל קרים מיט בערג, אז פון צאָפן זאָלן זיך אהער ניט קאָנען ארײַנרײַסן קאלטע שטראָמען לופט. דערפאר האָט זי אפצולאָכעס געגעבן א קארגע נאָרמע וואסער און װינטן, װאָס װילן פון קיין רו ניט וויסן. זיי רײַסן אראָפּ דעם פרוכטבארן שיכט שווארצערד פון באָדן. אנומלטן האָט דער הורא- גאן אװעקגעשלעפּט אין יאם ארײַן... א טראקטאָר.

פרעגט זיך, װאָס קאָנען דאָ אופטאָן מאשינעס? דוכט זיך, גאָרניט, אָדער קימאט גאָרניט. דוכט זיך, אז בלויז הענט, הענט און װײַטער גאָרנישט, קאָנען בײַקומען די קאפּריזן פון דער נאטור און די אקשאָנעס פון דער ערד.

=

29

בלויז הענט? ניין. געדאנק און ווילן, דער אלגעמיינער און איײינהײַטלעכער וילן פון א קאָ-

לעקטיוו מענטשן. בלויז דאָס.

װײַל װי דען אנדערש דערקלערט מען דעם פאקט, װאָס צום ערשטן מאָל אין דער געשיכטע פון דאָרעם-קרים האָט זיך דעם סאָווירט ,,מאלאָרעטשענסקי" אײַנגעגעבן צו מעכאניזירן די באארבעטונג פון דעם באָדן אין די װײַנגערטנער אף 100 פּראָצענט, אין די סעדער -- אף 80 פּראָצענט, אף די טאבאק-פלאנטאציעס --- אף 70 פּראָצענט!

וי יעטווידער אנדערער, האָט אויך דער דאָזיקער פאקט זײַן געשיכט

דעקאבער 1953. אין דעם ענגן, קליינינקן קלוב פונעם קאָלװירט אף לענינס נאָמען, װאָס פארייניקט די ייִשווױם 2 און מאלאָרעטשענקא, גײיט א פארזאמלוג.

מע וויילט א ניַעם פאָרזיצער

אינעם אָנגערויכערטן זאל זיינען געזעסן מענטשן, וועלכע זײַנען געקומען אהער קיין קרים פון הינטער וויניצע און גאָרקי, װאָראָניעזש און קורסק, קובאן און בעלגאָראָד. איבערוואנדע- רער... זי זײַנען געקומען פון פארשיידענע קאָלװירטן -- גוטע, מיטלמעסיקע, מערסטנס שוואכע, -- װאָס זײַנען פאראָרעמט געװאָרן אין דער צײַט פון דער מילכאָמע. עס זיינען גע- פאָרן מאנצבלען און פרויען, דעריקער פרויען מיט קינדער, בא וועלכע די מילכאָמע האָט אָפּגע- רויבט דעם ברויטגעבער. מע איז געפאָרן נאָך א בעסערער דאָליע, אָבער ניט אף גרייטן מע האָט געװוּסט: מע װעט דארפן א האָרעװע טאָן, נאָר דאָס האָט ניט געשראָקן.

ס'איז געווען סאָף 1945. רויַנירטע שטעט... כאָרעװוע דערפער... דאָס לאנד האָט געהאָלפן די איבערוואנדערער מיט װאָס עס האָט געקאָנט.

און דאָך האָט מען זיך מיט גרויסע שװעריקײַטן צוגעװווינט צום נײַעם אָרט. ניט געװען דאָ ניט קיין וואלד, ניט קיין טײַך מיט הויכן טשערעט, ניט קיין היימישע סאזשלקע. וי װײַט דאָס אויג האָט געכאפּט, האָט זיך געװויגט דער יאם, אמאָל א בלויער, אמאָל א גרויער און אמאָל

אפילע א שווארצער. פון רעכטס, פון לינקס, פון הינטן האָבן זיך געהויבן בערג.

--- װוּ זשע וואקסן זיי, די װײַנטרױבן?

נאקעטע, אויסגעדייווערטע, אָדערדיקע שטעקענער, אָן בלעטער, אָן צװייגן -- אף ז דארפן וואקסן װײַנטרױבן. ניט קיין בוים און ניט קיין קוסט.

ווי נעמט מען זיך פאר זיי, פאר אָט די שטעקענער?

אזוי זײַנען אוועק כאדאָשים, יאָרן. כאיונע האָט מען געהאט אין גרונט פון כאפּן פיש און פון ארבעטן אף דער אייגענער נאכלע.

און אָט האָט מען געשיקט א נײַעם פאָרזיצער. פאר אים זײַנען געווען פיר. דער האָט גע זאָלט זײַן דער פינפטער, אויב מע וועט אים אױיסקלײיבן.

אין זאל איז געווען טומלדיק.

יענער, װאָס האָט געזאָלט, אויב מע װועט אים אױסקלײַבן, װערן דער פינפטער, איז געזעסן אף דער בינע, זיך צוגעקוקט, זיך צוגעהערט. קיינעם האָט ער דאָ ניט געקאָנט און קיינער האָט אים ניט געקאָנט.

אָט זײַנען זיי, די מענטשן, מיט וועלכע ער װעט דארפן ארבעטן פארברוינטע, פארויני טיקטע פּענעמער, אױסגעהאָרעװעטע, שווערע הענט און אויגן -- שטרענגע, מאָנענדיקע.

אלס פאָרזיצער האָט דער ראיקאָם רעקאָמענדירט די פארזאמלטע קורצמאנען, אן אגראָנאָם, וואָס האָט געענדיקט דעם קרימער לאנדווירטשאפטלעכן אינסטיטוט.

עס זײַנען ארױיסגעטראָטן קאָלװירטניקעס, קאָלװירטניצעס, גערעדט בייז, מיט קאס:

--- וויפל זײַנען שוין געווען פאָרזיצערס, און בעסער איז ניט געװאָרן.

פון זאל האָבן זיך געטראָגן שארפע רעפּליקעס, כויזעקדיקע פראגעס

-- אף גאסטראָלן געקומען, צי װאָס?

קורצמאן האָט געענטפערט רויִק, גוטמוטיק, פּונקט װוי ער זאָל ניט באמערקן דעם טאָן, מיט זועלכן די פראגעס זײַנען געשטעלט געװאָרן.

--- מעגלעך. דאָס װעט זײַן אָפּהענגיק פון אײיך ניט וייניקער, װוי פון מיר. נאָר צושרײַבן שרייב איך זיך דאָ צו אף שטענדיק.

--- אוּן װאָס הערט זיך מיקויעך מאכן א קויסע? איר האלט ניט דערפון?

-- פארװאָס? עס מאכט זיך אמאָל, מע נעמט אין מויל ארײַן. איך בין אויך א לעבעדיקער מענטש. נאָר איך ווייס וויפל און ווען.

ווען די אָפּשטימונג האָט זיך געענדיקט, האָט דער נײַער פאָרזיצער זיך אופגעשטעלט און געזאָגט:

-- אין אזעלכע פאלן זאָגט מען: ץא דאנק פארן צוטרוי?. איך װעל דאָס ניט זאָגן. פארװאָס זאָלט איר מיר, אייגנטלעך, טרויען? קיין צוזאָגן װעט איר פון מיר אויך ניט הערן, און די לאגע

: 30

פון ארי ווייסש איר דאָך אוואדע בעסער פון מיר. דער פּלאן איז אפילע אף האלב ניט אויסגעפילט. כו יי --- צוויי מיליאָן רובל.,. מיט װאָס צעצאָלט מען זיך?

עו איז אף א רעגע אנטשויגן געװאָרן, האָט, וי זײַן טעווע איז, א ביטל צוגעזשמורעט די אויגן. עפעס איז אין זײַן גאנצן אָנבליק געווען אזוינס, װאָס האָט געצווונגען די מענטשן שווייגנ- הערן זיך צו זײַנע רייד,

-- װועט איר דאָך פרעגן, װאָס בין איך געקומען אהער, צו א פּוסטן טעלער? די פּארטײ האָט געשיקט. דעט טעלער קאָן מען אָנפילן, די ווירטשאפט אופהייבן. וויאזוי?

עד האָט אויסגעמאָלט א בילד פון א דריכטיק אָרגאניזירטער ווירטשאפט:

--- אייער רײַכטום, -- און האָט זיך גלײַך פארכאפּט, -- אונדזער רײַכטום -- דאָס איז די ערד. נוס, װאָס איר טרויט מיר איצט ניט. גלייבט אין אײַיערע אייגענע קויכעס. דעריקער איז

איצט -- ארבעטן. אלע זאָלן ארבעטן און אלע זאָלן זיך לערנען. מער קיין פדאגעס האָט מען אים ניט געשטעלט. און אף מאָרגן איז קורצמאן צוגעטראָטן צו דער ארבעט.

קורצמאן האָט געװווינט דערװײַל בא יענעם. די מישפּאָכע האָט ער נאָך ניט אראָפּגעבראכט. נאָר א שטוב האָט ער גלײַך אָנגעהױבן בויען, מאנטשן זאָלן זען: ער איז געקומען אהער ניט אף קיין ,גאסטראָלן,

אוצשטיין פלעגט ער פארטאָג און זיך לייגן שלאָפּן שפּעט באנאכט, געארבעט אזויפיל וויפל א מענטש קאָן, און א ביס?ל מערער. :

ער האָט קעסיידער געכעזשבנט, געמאָסטן און טאקע געווויגן אויך, פארשריבן א זײַט נאָך א זײַט: הױיצאָעס, האכנאָסעס, אזויפיל װעט באקומען דער קאָלווירט און אזויפיל די מעלוכע.

דאָס איז געווען א פּינקטלעכער כעזשבן -- װאָס און ווען מע דארף האָבן, קעדיי געווינען די שלאכט פאר א הויכער גערעטעניש.

קורצמאנען איז געװאָרן א סאך לײַכטער צו ארבעטן, ווען אין קאָלװירט איז געקומען דער נײַער פּארטאָרג מיכאיֵל דראָבישעװו, א קלוגער, הארציקער מענטש.

קיין איין פאָרזיצער, ער זאָל אפילע זײַן א ;גאָלדענער", װאָלט ניט געקענט ראדיקאל ענדערן דאָס לעבן פון א קאָלװירט אָן דער הילף פונעם גאנצן קאָלעקטיוו. אָט דאָס איז דאָך טאקע די קונסט פון אָנפירונג --- אופוועקן אין די מענטשן דעם גלויבן אין זיך, אין דער ארבעט

יעפים קורצמאנען האָט זיך עס אײַנגעגעבן צו טאָן.

אין איינעם א טאָג בין איך צופעליק אריינגעגאנגען צו קורצמאנען אין קאבינעט. א סאך טשיקאווע זאכן האָב איך דאָרט געזען.

31

..אין דינע אויסגעצוויטעטע זומערדיקע קליידער, פארברוינטע, זײַנען צו דער פארוואלטונג געגאנגען פרויען. --- װווּ איז דאָ דער דירעקטאָר? -- פרטגט מען באם אריינקומען מיט א שמייכל. --- וויבאלד איר זײַט זיך מאטריעך געווען און זײַט געקומען, װועלן מיר שוין זען געפינען א

דירעקטאָר פון אײַערטוועגן, --- קורצמאן הייבט זיך אוף זיי אנטקעגן.

עס הייבט זיך אָן א שמועס. --- װוּ איז יוישער, יעפים מאָיסײעװיטש, אלציינע נאָרמעס אי אף א גוטן באצירק, אי אף הוילע שטיינער? הא, וי מיינט איר? -- די נאָרמעס זײַנען מעלוכישע, נאָר גערעכט זײַט איר. מיר װעלן שוין א טראכט טאָן.. ...אין קאבינעט באװײַזט זיך בלאָכין, דער פארוואלטער פון ,גענעראלסק" -- אן אָפּטײ פון סאָװוירט. עס קומט פאָר א קורצער דיָאלאָג: קורצמאן: זאָג מיר נאָר, כאווער בלאָכין, וועלכע

בארן האָסטו מער ליב, גרינע אָדער

צײַטיקע? בלאָכין (א ביסל פארװוּנדערט). נו, האלעמיי זאָל איך זאָגן, אוואדע זיינען צייטיקע גצ- שמאקער.

און אין קיעוו זיינען זי

קורצמאן: װאָס רעדסטו? איך שטעל זיך פאָר, אז אין לענינגראד צענטראלן

אויך מעווינים... די מאשין ניט סאָרטירטע בארן, װאָס דו האָסט צוגעשיקט אפן סקלאד, האָב איך געהייסן דיר אומקערן. האָסט מיך פארשטאנען?

בלאָכין גייט אוועק א פארשעמטער.

... -- א, כאוויירים קאָסמאָנאװטן! קומט ארײיַן, -- הייבט זיך דער דירעקטאָר אוף אנטקעגן

צוויי עלטערע ארבעטער אין אָפּגעטראָגענע ספּעצאָוװקעס. -- זעצט זיך צוי אלץ וועט זײַן אין סומע, --- ניט געקריווך

אָרדענונג. איר װועט איצט באקומען א פעסטן געהאלט, -- ער רופט אָן א סומע. ב דעט אײַך? נו, איז אוואדע גוט. ארבעט רויָק.

זיי גייען אווצק צופרידענע. פארװאָס עפּעס ;קאָסמאָנאװטן"?

-- בויער זײַנען זיי. צוויי גוטע-ברידער. װוּ מע שיקט זיי, אהין גייען א צונעמעניש געגעבן ;קאָסמאָנאװטן?. איר פארשטייט, מע האָט זיי באאוולט מיטן געהאלט. א זי זײַנען אזעלכע מענטשן, אז זיי װעלן זיך קיינמאָל ניט קלאָגן... איצט איז אלץ אין אָרדע- נונג... -- דעם דירעקטאָרס אויגן לויכטן פון פארגעניגן.

...עס קומט די ריי פון דעם הױיפּט-אגראָנאָם. ער פרעגט, צי זאָל מען שיקן אף דער רעפּובלײי

קאנישער אויסשטעלונג מוסטערן פון אלע פרוכטן.

-- ניין, --- פאראָרדנט קורצמאן, --- בלויז װײַנטרובן.

-- יאָ, אָבער אין פּאפּירל שטייט דאָך געשריבן, אז בארן אויך.

-- פּאפּירלעך שרײיבט מען פאר אלעמען קעסיידער, און פרוכטן זײַנען בא יעדן פארשי- דענע. ער זיַנען בא אונדז אויסגעצייכנטע, און בארן --- אזוי זיך, א קנאפּע מעציע..

...דער לעצטער איז געקומען א יונג באָכערל, געבעטן נעמען אף ארבעט, פאר א טראקטאָ- ריסט. קורצמאן האָט אופמערקזאם זיך באקאנט מיט זײַנע דאָקומענטן.

-- מיר קאָנען אײַך נעמען.

-- אף א וועלכן טראקטאָר?

-- צוערשט אף א פּאָטעטן ;עלשא".

דאָס קלײַענדיקע פּאָנעם באם באָכערל פארקרימט זיך.

-- אָט װאָס, טײַערער, -- זאָגט אים ווייך, וי א טאטע, קורצמאן, --- קוידעמקאָל דארפן מיר וויסן, װיאזוי א מענטש באציט זיך צו דער ארבעט, צו יעדער ארבעט. אין צוויי װאָכן ארום װעט

מען זען..

דאָס באָכערל טראכט נִיט לאנג. דער דירעקטאָר פון , מאלאָרעטשענסקי" האָט א שעם פון

א װאָרטס-מענטש...

זיי. נו, האָט מען זי

קימאט צוויי שאָ בין איך אָפּגעזעסן בא קורצמאנען אין קאבינעט. דער ארבעטסטאָג האָט זיך שוין לאנג געענדיקט. שאָטנס האָבן זיך אויסגעלייגט אפן דירעקטאָרס פּאָנעם, אונטער די אויגן, אין די ווינקלען פון מויל. ער איז מיד געװאָרן, אָבער, וי פריִער, האָט ער ווידער עמעצן אויס- געהערט געדולדיק און אופמערקזאם.

איך האָב ניט אויסגעהאלטן און שטיל א זאָג געטאָן, גיכער צו זיך אליין, װוי צו אים:

-- נו, א שטיקל ארבעט בא אײַך, יעפים מאָיסײיעװיטש...

קורצמאן האָט א שאָקל געטאָן מיטן קאָפּ און קוים צו באמערקן א שמייכל געטאָן. 2 0--2

אין די קורצע שאָען פון אָפּרו האָט קורצמאן ליב זיך אראָפּלאָזן צום יאם.

פון דעם דירעקטאָרס שטוב צום יאם פירט א שמאָל געסעלע, א פארפּרעסטס צוישן צוויי ווענט סעדער. צוויי-דרײַי מינוט, און ביסט שוין אפן ברעג.

מע קאָן קומען אהער קאיאָר, ווען אלץ שלאָפּט נאָך. די זון גיט וועגן זיך צו וויסן בלויז מיט א שוואכער ראָזער שײַן באם האָריזאָנט. פון די כוואליעס ווייעט מיט פארטאָגיקער שטילקײַט.

מע קאָן אויך טאָן אנדערש. נאָך דעם טומלדיקן טאָג ארבעט, אָװונט-צו, זיך אראָפּכאפּן צום יאם, אוועקזעצן זיך אף די אָנגעווארעמטע שטיינער און שװײַגן, און קוקן, װי עס װערן אויס- געלאָשן די לעצטע שטראלן..

ס'איז גוט אזוי אָפּטוקן אין די רויקע כוואליעס דעם מידן קערפּער, א פארשויצטן און פארשטויבטן פאר דעם טאָג ארומפאָרן און ארומשפּאנען בארג-ארוף און בארג-אראָפּ, און דער- נאָך זיך װידער אוועקלייגן אף די שטיינער, װאָס װעלן נאָך לאנג פארהיטן אין זיך די זוניקע היץ.

יעפים מאָיסייעוויטש פארמאכט די אויגן,

שוין אזא גרויס לעבן אָפּגעלעבט, איז דאָ וועגן װאָס זיך צו דערמאָנען: דאָס שטעטעלע אין אוקראינע, װוּ ער איז געבוירן געװאָרן דרײַ יאָר פארן ערשטן וועלט-קריג; דעם טאטן דעם סטאָליער, וועלכער איז אין 1913 אװעק קיין ארגענטינע זוכן גליקן, װײַל אין דער היים האָט טאָמיד געפעלט פּארנאָסע, אוועק און איז ניט געסטײיעט. קיינער ווייסט ניט, װאָס עס איז מיט אים געשען אין דער פרעמד.

ארבעטן האָט כאיִמקע אָנגעהויבן פרי. פארענדיקט בלויז דריי קלאסן. געווען א יינגל, װי אלע ייִננלעך פון זײַן דאָר: פריער א פּיאָנער, דערנאָך א קאָמיוגיסט. געדינט אין דער ארמיי. געלערנט זיך ווען און װוּ עס האָט זיך געלאָזן. ענדיקן דעם לאנדווירטשאפטלעכן אינסטיטוט אין סימפּעראָפּאָל האָט ער ניט באויזן. די מילכאָמע האָט זיך אריינגעריסן. דרי כאדאָשים פארן באקומען דעם דיפּלאָם האָט קורצמאן װידער אָנגעטאָן דאָס סאָלדאטסקע העמדל.

העלדישע און ביטערע מילכאָמע-יאָרן. אן אינסטרוקטאָר פונעם פּאָליט-אָפּטײל אין א טאג- קען-פּאָלק, האָט זיך קורצמאן געשלאָגן אונטער פּערעקאָפּ, בא סעוואסטאָפּאָל. ער איז ארײַג- געפאלן אין געפאנגענשאפט. געלאָפן, געבליבן שטעקן ערגעץ אין א דאָרף אין זאפּאָראָזשער געגנט.

קורצמאן, איצט , טימאָכא קאָראָבקאָװ", האָט געפּאשעט די סטאדע אין דאָרף, נאָר די פּויע- רים האָבן געװוּסט, אז טימאָכע קלײַבט שטילערהייט די פלוג-בלעטלעך, װאָס עס ווארפן אראָפּ סאָוועטישע אעראָפלאנען, טיילט זיי דערנאָך פאנאנדער צווישן זיכערע מענטשן, ווייסט אמאָל צו דערציילן, װאָס עס ווערט געזאָגט אין די סװאָדקעס פון סאָװוינפאָרמביוראָ.

אין 1943 איז ער אוועק אנטקעגן אונדזערע אָנגרײַפנדיקע טיילן. דער ועג איז געווען א שווערער און א געפערלעכער. שווער פארװוּנדעט אין ברוסט, איז טימאָכע אריבער די פראָנט- ליניע און איז נאָכדעם אָנדערהאלבן יאָר אָפּגעלעגן אין שפּיטאָל.

ווען ער האָט זיך אומגעקערט צום לעבן, איז שוין געווען אויס מילכאָמע. ער האָט פארענ- דיקט דעם לאנדווירטשאפטלעכן אינסטיטוט.

וויפל דארף א מענטש צײַט, ער זאָל אין דימיען דורכבלעטערן זײַן לעבן? מינוטן?.. אָבער דורכלעבן עס...

מיט געמאָסטענע טריט הייבט זיך יעפים מאָיסײעװיטש אוף אפן בארג, און פאר אים שפּרײט זיך אויס די באקאנטע פּאנאָראמע: װײַסע, מיט שיפער געדעקטע הײַזער, די עלעקטראָסטאנציע, דער װײַן-זאװאָד, די גאָרקיך, די גלײַכע שאָטנדיקע גאסן...

עס גייען פארביי מענטשן, און אלע זײַנען זיי מיט עפעס ביז גאָר װיכטיקס פארנומען, אין יעדערנס גאנג פילט זיך א רויַקײַט, א זיכערקײַט.

א לאנגער און א שװוערער ווטג האָט געפירט צו דער דאָזיקער זיכערקײַט. ערשט ניט לאנג האָט דער קאָלװירט אראָפּגענומען אין דורכשניט צו 28 צענטנער װײַנטרױבן פון א העקטאר. איצט נעמט ער אראָפּ אין פיר מאָל מער --- 81 צענטנער.

פאר דער הויכער גערעטעניש איז א גרופּע ארבעטער פון סאָװוירט באלוינט געװאָרן, קורצ- מאן האָט באקומען אן אָרדען פון דער רויטער ארבעטס-פאָן.

נאָכאמאָל בין איך אין מאלאָרעטשענקא געקומען אין הארבסט, ווען די ערד גיט אָפּ איר דופטיקע זיסע בראָכע דעם, װאָס האָט צוגעלייגט צו איר די מי פון זײַנע הענט, די קלאָרקײַט פון זײַן פארשטאנד, די ווארעמקײיט פון זײַן הארצן. יעדער װײַנטרױב, יעדע באר, יעדער עפּל-- דאָס איז א פּיצינקע זון, וועלכע האָט זיך אָנגעגאָסן מיט זאפט באם יאם, אין די טאָלן, ארומגע- רינגלטע מיט בערג.

8

4

| ' :

וווּהין איר זאָלט ניט קומען אין אָט דער צײַט, אין יעדער בריגאדע --- אומעטום װעט אײַך א גי טאָן אנטקעגן פרייד, גוטער אזארט, וועלכע װערן דאָ געבוירן יעדן הארבסט, ווען אין די קרוינען פון די ביימער צעפלאקערט זיך די רעגנבויגנדיקע פילקאָליריקײַט פון די פרוכטן, ווען פון די קוסטעס לויכטן אראָפּ דורכזיכטיקע הענגלעך װײַנטרויבן.

אין מאלאָרעטשענקא האָב איך דאָס מאָל ניט באגעגנט אייניקע באקענטע.

-- װױּ איז מיכאיל ניקאָלײַעװיטש מאטװײענקאָ? איך האָב אים עפּעס אין ערגעץ ניט

געזען?-- פרעג איך בא קורצמאנען. -- ער איז אליין געװאָרן א דירעקטאָר אין סאָװירט ,סאָלנעטשנאיא דאָלינא"?. איר האָט

געמיינט, בא אונדז וואקסן נאָר װײַנטרױבן?.. מענטשן אויך.

יאָ, דאָס איז אויך א גערע- טעניש. עפשער די סאמע וויכ- טיקסטע...

ס'איז הארבסט...

עס טראָגן זיך איבער די וועגן -- בארג-ארוף און בארג- אראָפּ--- געפּאקטע ביז די ראנדן

אװוטאָמאשינעס, עס טראסקען לאנגע געקאָװעטע װעגענער. זיי פירן קעסטלעך מיטן זוניקן, בונטן גאָב פון דער קרימער ערד: רויטע פּאָמידאָרן, גאָל- דיק"-ראָזע פערשקעס, געלב- לעכע, מיטן אָפּשײַן פון יאמי- שער גרינקײַט, װײַנטרױבן

-72- ר

1 זוניקער טאָל,

מיט מײַן לאנד

װוער סע נעמט מײַן פאָלק באזונדער פון מײַן לאנד, אין יענעם קלאפּט קיין בלוט ניט אין דעם אָדער. ווער סע נעמט מײַן װאָרט באזונדער פון מײַן לאנד --- א יענער נעמט די שאָלעכץ אָנעם אָדער.

אין דיר, מײַן לאנד, איז גרויס מײַן פאָלק, און ראָכל טאנצט מיט אירע קינדער, י--

אָן דיר, מײַן לאנד, איז קליין מײַן פאָלק, י-- און ראָכל וויינט אף אירע קינדער.

ס'פּאָלק שטייט אוף פארטאָג אף גליק פאר זיך און לאנד, און שלײַיפט מיר אָן דאָס װאָרט ביז שארף און גלאנציק. כ'האלט עס, װוי געווער, אף וואך דעם פאָלק און לאנד און היט עס אָפּ פאר זיי, וי זייער פלאנצונג.

אָן דיר, מײַן לאנד, איז פּוסט מײַן װאָרט, --- און ראָכל זאָגט עס ניט די קינדער. מיט דיר, מײַן לאנד, לעבט אוף מײַן װאָרט, -- און ראָכל זינגט עס מיט די קינדער!

147

טן געבורטסטאָג פון לייב קװיטקאָ

5

,,:25,:,::55:4 =:

י.י ,,042200500020000505285 0004 0040 2020 ,. הי ה-י יי

װי פארכאפּנדיק איז דאָס געפיל..

וי פארכאפּנדיק איז דאָס געפיל

פון זײַן באנייס!

אייד'לער פונעם הויך פון רויזן, שארפער פונעם שװוערד דעם בלויזן, כעדוועדיקער פונעם לאָשעק

אפן זונעדיקן פּליין,

און אנדערש נאָך ---

מיט עפּעס גאָר א פליגלדיקן כיין, װאָס פּלעט און פּלעפט און אייניקט און אינדערלופטן רײַסט --

אזא איז דאָס געפיל פון זײַן באנייס! נאָר מיר איז דאָס ביז ווייטעק וייניק.

איר זאָגט, איך פלעג דערציילן שיין,

פון װאָס באשטיי'ץ

די פליגעלעך בא די ליבעלן;

אז איך פארטײַטשן פלעג דעם סאָד,

וי ס'קלײַבן זיך ארוף אנטקעגן שטראָם פון וואסערפאל פאָרעלן.

אז כ'האָב געהערט, װאָס גראָזן שושקען זיך, בייס זיי וואקסן,

און וי סע דרייען זיך די זון-בלומען

ארום די אקסן,

וי פּאָזעמקעס צעלאכן זיך,

ווען פארטיקע זיי ווערן,

וי נאקעט פילן זיך

די פרישע מערן,

און ארויסגעשטויסענע פון שויט --

דער באָב ---

דאָס אלץ איז אויסגעהוילט שוין פון מײַן קאָפּ. איצט איז פול מיט סאם מײַן בלוט,

מײַן הארץ איז דורך און דורכגעשטאָכן און יעדער װאָרט מײַנס

פּרוּוו איך, וי סע פּרוּװט א רוט,

ביז זי האלט ניט אויס און ווערט צעבראָכן. מיר שטייט אין האלדז דאָס וויי- געשריי

אין יענעם בלייִקן פרימאָרגן,

ווען לײַט אין הענטשן, װײַס װי שביי

די קינדער לויט א ריי האָבן געװאָרגן.

18

ג עט לג

אך, איז דאָ א האק באם שאָכן מײַנעם בעני שענקער, נאָך אזא מין האק איך טו דאָך שטענדיק בענקען.

נאָך אזא מין גרינגער שװערקײַט, נאָך אזא מין שארף, מיט אזא מין טיפן אײַנבײַס -- פּונקט װי איך באדארף.

סאָסנע בראָקט זי וי די לאָקשן, יאָדלעס שניצט זי גרינג, וי דער כאלעף בא דער באָרד איז זי איידל, פלינק,

וי מע שנײַדט א קאָרנלעקעך, שנײַדט זי פרישן דעמב, גלײַכסט א טיש מיט איר ארום, וי מיט דער שער א העמד.

כ'האָב געהאלטן אין די הענט זי, האָט זי מיר געשפּילט.

אפן האָלץ די װוּנטשן מײַנע אלע אויסגעפילט.

אויסגעפילט און אױיסגעשפּילט און אויסגעטאנצט און שטראלט. ווער סע האָט אזא מין האק --- איז יענעמס דאָך דער וואלד! טוט מען אזא הייב מיט איר, א פאָכע, ווען מע דארף,

אוי, בין איך דעם פרײַנט מעקאנע, װאָס זײַן האק איז שארף!

ס'האָט זיך זייער ניט געװאָלט מיר מיט דער האק צעשיידן, נאָר צעשיידן פאָרט געמוזט זיך --- לײַט זאָלן ניט ריידן: ;פאר א האק אן אייגענער דארף א מענטש זיך זאָרגן!"

א געמוטשעט לעבן איז א האק בא יענעם באָרגן.

6

1946

כ'האַב נאָך א פּאַר גוטע

כ'האָב נאָך א פּאָר גוטע, יונגע יאָר!

פריילעכקײַיט און סימכע פאסט מיר נאָך! מיידלעך מעסטן זייער שלאנקײַט צו מײַן שטאלט און שלינגען מײַנע רייד,

װי הייסע שטיקלעך גינגאָלד,

אָן קאָפּװײיטעק,

אָן צאָנװײיטעק

און לאכלוטן אָן כאלוימעס.

פאר מײילן-װײַט דערשמעק איך שוין א שטוב,

װוּ געזונטע מי די קויכעס קוויקט,

װוּ סע ראָשטשינעט מולטערס ברויט

מיט שטאָלצן ריר א יונגע פרוי,

איך דערקען פארליבטע יוגנט אין די װיִעס,

און רייעך פון יאָמטעװו אף די ליפּן פון מײַן װײַב.

ווער זשע וועט זיך אײַנשטעלן

א פיסל אונטערשטעלן?

יאָר

די ראָד פון יונגע שפּילער, און מע רופט מיך אויס --- איז װאָס? איך גיב א װאָרף מײַן געזונט געלעכטער, אָדער מײַן פאריין-בילעט, אָדער גאָר מיט איינס א צי אראָפּ --- מײַן העמד פון לײַב, אז סע שטיקט זיך פרײַנט אין דומפּעניש פון : װײַטע שלאכטן, אז א מידער אקסל בעט, --- א פרישער זאָל פארבײַטן, אז מערידע פּאקט א לאנד, און קעמפט מיט פײַערדיקן קאס אקעגן דער פארשטארטער װאָרסע --- הילכט עס אין מיר אָפּ מיט קײַקלענדיקן הילך.

בין גרייט -- איך שטאם פון שװערער האָרעואניע, איך ברענג א דאָר א שטארקן,

װאָס שמיצן װעט די גרענעצן פון ערד, װי

אז מע שפּילט אין פאנדעס, פּארקנס, און ס'ליגט א בארג מיט רעגנבויגנס-מאשקנס, ואָס לינדערן װעט אלע פּײַנעף ארום דעם בארג: -- ער גייט! 128 כאזערלער

-- אנא-וואנא, בריגאדיר, -- אנא-וואנא, בריגאדיר,

עפן אוף פון שטאל די טיר! עפן אוף פון שטאל די טיר!

װײַז די נייע, שיינע גיכער שוין באװוײיז זיי, ---

כאזערלעך די קליינע! ראָזעװוע צי װײַסע?

== שבעמעה. קינדערצ. יט --- שפּעטער, קינדער, כעװורעלײַט,

איצטער דאָ ניט ראשן, שטילער, ניט געלאָפן,

- האקְט דאָך? אלצט ההא ול יו כ'לייג אוועק די כאזערלעך

רה תמר טן :ואש גראדע איצטער שלאָפן.

-- אנא-וואנא, בריגאדיר,

עפן אוף פון שטאל די טיר! -- אנא-וואנא, בריגאדיר,

לאָז זי דאָך א גלעט טאָן, -- אלע קינדער בעטן דיך!

מאָגערע צי פעטע?

-- שפּעטער, קינדער, כעװורעלײַט, -- שא-שא, כאוויירימלעך,

האָט איר דען פארגעסן? סע שלאָפן די כאזיירימלעך!

סע דארפן דאָך די כאזערלעך אָט-אָ רוען זי זיך אויס --

גראדע איצטער עסן. לאָז איך זי צו אײַך ארויס!

136

מוישע נאַטאָװיטש

נאָך קװיטקאָט טריםם

ײַן ערשטע לידער-זאמלונג האָט קוויטקאָ אָנגערופן ;טריט" (1919). ער איז געקו- מען אין אונדזער דיכטונג אזוי, װי ס'איז צו אים געקומען אין א ליד דאָס געשטאלט פונעם האמוינישן פאָלקסמענטש -- מיט ;אקשן- שפּרײַז* און ;הארט שעליכעס". ארום אָט דעם געשטאלט האָבן זיך געוויקלט ניט בלויז קװיטקאָס סימבאָלישע זעונגען, נאָר אויך זײַנע דערמאָנונגען און די אידייען, וועלכע ער האָט פּראָקלאמירט: ,דער האמוין -- מײַן געזונטער פאָטער'; ;דער גראָב-אײַזן, מײַן פריינט, איז שארף, און ערד איז פייכט און זאפ- טיק". און נאָך --- דאָס, װאָס עס איז געװאָרן די פאָן פון דער קװיטקאָ-טראדיציע אין אונדזער דיכטונג: ,איך בין צוגעבונדן צו מײַן גרויסן היַנט". ;אין מײַן טיפעניש לעבט נאָר איך" -- האָט לייב קװיטקאָ דערקלערט. ס'האָט ניט צו טאָן מיט אינזיכיזם. ס'איז די גאנצקײיט און ווירדע פונעם מענטשן, װאָס דארף פון זיך , קיין רוכעס ניט פארטרײיַבן", כאָטש ער טראָגט נאָך ,טויבן אומרו" אינעם הארצן. אין זײַן אומרו איז ער געווען קאָנצענטרירט, צונויפגעזאמלט. קװיטקאָס ,טאנץ מיט דער שטילקײַט? אין זײַנער א בארימטער ליד איז שוין גאָר אן אנדערער, איידער דער סטיכיייש- העפקערדיקער טאנץ פון מוישע-לייב האלפּערנס גאסן-פּויקער. קעגן יענעם פארצווייפלט-עקסטא- טישן טאָפּטשען זיך, װי אין א פארקישעפטן קרייז, האָט קוויטקאָ ארויסגעשטעלט דעם היס- לײַוועסדיק-זיכערן טאנץ פון א מענטשן, װאָס שפּירט שוין דעם אָנקום פון רעװאָליוציע און טראָגט ;אין בליק א שטרענג געדולד". מיט ,;שטיקלעך זאפטיק ערד אף אויגן" נעמט דער דיכטער אוף די ;שאָטנדלעך פון אלע

8

סאכאקל איז מײַן גאנץ פארמעגן נאַר די יוגנט, מײַן געזאנג.

לײב קויטקאָ

פארבן", פון ,גאָרן הימלדיקן רעגנבויגן", וויגנ- דיק זײַן הארץ אף זייער ,שימער-וויג"; מיט די ,ערד-פארלייגטע אויגן* שמעקט ער די גרױ"

מען-טיף". אזוי האָט זיך אָנגעהױבן קװיטקאָס

ערדישער װעג -- פון אבסטראקטע שפּירונגען און פאָרגעפילן -- צו לעבנס-דערקענטעניש.

אין יענע יאָרן האָט די דיכטונג אָפט גערעדט אלגעבראיש, מיט סימבאָלישע פאָרמולעס, ניט אָנװערנדיק דאָס בילדערישע, פּאָעטיש-גץ- שטאלטלעכע. מע דארף זיך פאנאנדערקלייבן אין קװיטקאָס פארבן-שפּיל, אין זײַן העל און טונקל. איינעם פון זיינע פרייקע לידער-ציקלען האָט ער אָנגערופן ,פארבן". מיט פארבן איז גרינגער איבערגעבן ניט נאָר לעבנס-קאָנטראסטן נאָר אויך די , פילקאָליריקע דעמאָן-שפיל, װאָס קומט פאָר אין יעדן פון אונדז" (אלעקסאנדער בלאָק. ;נעכט? און ,/העלער שאָטן" -- דאָס זײַנען בעי עצעם די צוויי גרויסע קאָנטראסטן, װאָס האָבן סימבאָליזירט אין קװיטקאָס שאפן דעם ;אָפּגאנג" און ,אופגאנג" פון לעבן.

ער האָט געשאפן זײַן ,באנאכט אפן אלטן מארק" (ציקל ,,מארקן"): ,,פון אלע פיר עקן צע" װאָרפענער וועלט, דורך וועגן און געסלעך, מיט מאָכיקע טריט, קומען די נעכט אין געלאטעטן מארק". אין דער שטרענגער מאָנאָטאָניק פון בילד און ריטם איז מײַסטעריש פארקערפּערט דער אָפּגעלעבטער און אָפּגײענדיקער שטייגער (אָפּגעבליאקעװועטע פרעש", ,צעװאָרפענע פּידאשיקעס", ?דער הײַזער-קרײַן ארום דעם מארק, װי הענט פארבראָכענע אין שװערן צאר"),

אינעם לידער-ציקל ,העלער שאָטן" זעט שוין קװיטקאָ די שװעל צום ,גרויסן הײַנט". דער לייטמאָטיוו פון אָט דעם ציקל: ,כ'האָב א הארץ פון גאָלע זונען". דאָס זײַנען לידער, פולע מיט ענערגיע און ברויז,

אין דער קריטיק װערן אָפט די פארבן פון קװיטקאָס העל און טונקל באטראכט, וי ,אינ- האלט-צעצװײיטקײיט, װאָס האָט, קלוימערשט, געפירט צו א צווייענדיקער פאָרם-ריכטונג". מע קאָן אָבער מעכאניש ניט פאנאנדערטיילן די פאָרם-ריכטונג אין קװיטקאָס פרייִקן שאפן אף סימבאָליק און רעאליזם. די סימבאָליק איז ניט בלויז געווען פארבונדן מיט ,שווארצן פאר- גיין? -- זי איז אויך געװען פארבונדן מיטן ;גרויסן שאריען".

קװיטקאָס שאפן פון ערשטן פּעריִאָד איז ניט אלע מאָל ריכטיק אָפּגעשאצט געװאָרן, און פּונקט װי ער װאָלט פאָרויסגעפילט, אז זײַן פרייִקע דיכטונג קאָן אמאָל באטראכט װערן דורך פאר- טיקע סכעמעס, האָט ער געװאָרנט: ,איך מעסט דיר ניט, איך ועג דיר ניט און זינג דיר ניט, װײַל סײַ איך, סיי די אנדערע פון מײַן שטאם --- זײַנען שטאמלער. און װאָס עס שטאמלט פון אונדז ארויס --- איז עס ווילדער און שטארקער פון מיר און פון דיר, און קאָן ניט און וויל ניט

ארײַן אין דיינע צוגעטראכטע פורעמלעך און קיילים"1,

קװיטקאָס ליטערארישע מיטצײיטלער -- שווארצמאן, מארקיש, האָפשטיין -- יעדערער

פון זיי איז געגאנגען מיט זײַנע טריט און מיט זײַנע וועגן, נאָר מערקווירדיק וי זיי קומען זיך צונויף אין זייטר מעכטיקער ,שטאמלעניש", װאָס האָט געפירט צום באזיניקטן געזאנג פון דער רעװאָליוציע.

קװיטקאָ איז ניט געװען באלאָדן מיט ,זיידנס יערושע, מיט שטעקן מיט אלטן". נאָר מיט האָפ- שטיינען איז ער זיך דאָך צונויפגעקומען. האָפ- שטיין זאָגט אָן וועגן ;א העל געזאנג: עס הייבט אָן טאָגן", און אף קװיטקאָן שטראָמט די ,בלענ- דיקע העל פון גרויסן שאריען". האָפּשטײן זעט די ,ראָזע שייַן פון טאָגן", און קװיטקאָ --- ;דאָס מיזרעך-רויטלען". מיט האָפּשטיינס ,אָקטאָבער" און ,פּראָצעסיע? אסאָציַיָרן זיך קװיטקאָס פּא- טעטיש-פּײַערלעכע װערטער: אוער קאָן שעצן אונדז, די שעצער? -- לאָמיר שטאָלצע שפּאנען איבער גאסן, יאָמטעװדיקע פּלעצער".

ס'איז אויך אינטערעסאנט דער איבערוף צווישן לייב קװיטקאָ און אָשער שווארצמאן. קװיטקאָס איוגנט האָב איך, יוגנט איז מײַן גרויסער, גרוי- סער אויצער* פירט בלויז צו איין אסאָציָאציע-- צו שווארצמאנס ;יוגנט, יוגנט, װי א שפּילנדיקע ווע?"... און קװיטקאָס ווענדן זיך צו דער שוועס- טער (;און, וויי מיר, שװעסטער!.. בא מיר אין אויצער יוגנט, אין אויצער פּראכט -- א גרוס פון נאכט...?) דערמאָנט אין די צארטע ווערטער פון אָשער שווארצמאן: ;שװעסטער, שװעסטער, ארק

2 פון דער פאָרעדע צום בוך ,גרין גראָז". בערלין, 6,2

ס'איז מיר פּלוצעם שווער געװאָרן אפן הארצן"... שווארצמאנס ,אופשטאנד" און ,דער סוינע בא די טויערן"--- צי האָבן זיי ניט געפירט צו קוויט- קאָס ;אין רויטן שטורעם"?

קאָן זײַן, אז די פרוכטבארע שווארצמאך-וויר- קונג הייבט זיך אָן א סאך פריִער, איידער ס'איז אָנגענומען צו מיינען. קאָן זײַן, אז די אָנהײיבערס פון דער נײַער דיכטונג האָבן זיך שוין בא זייער סאמע אָנהייב קעגנזײַטיק באווירקט.

נאָר די גרעסטע ווירקונג איז געגאנגען פון דער רעװאָליוציע. די רעװאָליוציע האָט דער- װעקט באם ערשטן דיכטערישן אָקטיאבער-דאָר די גאָרע גאמע שטימונגען. אין אָנפאנג איז גע- ווען אי ,טויבער אומרו", אי פאָרגעפילן פון זו- ניקן ,גינען-געוועב". ,מיר איז שטארק נעגייע, מיר גייט מאמעש אין לעבן ארײַן, זאָלסט מיך דערקענען" -- האָט קװיטקאָ אין א פאָרעדע צו איינער פון זײַנע ערשטע לידער-זאמלונגען זיך געווענדט צום לייענער.

קוויטקאָ לאָזט זיך דערקענען, װען מע בא- טראכט זײַנע לידער און פּאָעמעס ניט אין זייער אָפּגעטײלטקײַט איינס פונעם אנדערן, נאָר אין זייער פארבונדנקײַט -- אין זייער קרינג אין רינג".

2

דער הויפּט-רינג פון לייב קװיטקאָס שאפן אין ערשטן יאָר פון דער רעװאָליוציע איז זײַן אָק- טיאבער-פּאָעמע ,אין רויטן שטורעם". פאר דער ייִדישער ליטעראטור האָט זי פּונקט אזא באדיי- טונג, װי בלאָקס פּאָעמע , צוועלף" פאר דער רו- סישער.

קוויטקאָ האָט אָנגעשריבן זײַן פּאָעמע אין אָק- טיאבער 1918, אין נײַן כאדאָשים ארום נאָך בלאָקס , צוועלף". אין ביידע װערק קומט אף אן ענלעכן אויפן צום אויסדרוק דאָס באװוּסטזײַן, או די ראָד פון דער געשיכטע קאָן מען ניט דרייען אף צוריק. סײַ דאָ, סײַ דאָרט שלאָגט דער הייס-אָנגעגליטער אָטעם פון דער רעװאָליו- ציאָנערער צײַט. צום געשטאלט פון בלאָקס צוועלף מוירדים קאָן מען אָנשליסן קװיטקאָס ,שטאָלענע מענגע": ,פּײַער-געראנגל איז יעדער פון זיי באזונדער, אלע איניינעם, א שטאָלענע מענגע, גייען באפעסטיקן ערדישן זוּנדער". קװיטקאָס פּאָעמע ,אין רויטן שטורעם" איז ענ- לעך אף בלאָקס ,צוועלף" מיטן סימפאָנישן גע- בוי, מיט די אינטאָנאציע-אומבײַטן, מיט די אויסגעשמידטע לאקאָנישע שורעס, מיט די זיג- געוודיקע, שפּילעװדיקע ריטמען (;שפּילט און גיסט זיך א הארמאָשקע, גיסט זיך, פליטערט, פליסט זיך, ציטערט, כליפּעט, ציפּעט און צע- שטראָמט מיט גאָלד-געקלאנג"), מיט די אָפּגע-

9

שליפענע פּאָעטישע פאָרמולעס (,,מיר, צעקריגטע מיט די טאטעס, מיר פארברענען אלטע שמא- טעס'; ,שוין מיר גייען אינעם פלאקער, און עס פײַערט אונדזער פאָן"); מיט די נײַע לעקסישע אויסבילדונגען, װאָס באצייכענען נײַע באגריפן.

די ענלעכקײַט פון קװיטקאָס , אין רויטן שטו- רעם" און בלאָקס ,צװעלף" איז װירקלעך א מערקווירדיקע. מיר האָבן דאָ א פאקט ניט פון ליטערארישער באווירקונג, נאָר פון יענער אנא- לאָגיע, װאָס װײַזט, װיאזוי אף די גרויסע וועגן פון פּאָעזיע קומען זיך דיכטער צונויף.

אז עס גייט דאָ ניט פּאָשעט אין א ליטערארי- שער ווירקונג, לאָזט זיך פעסטשטעלן פון דעם פאקט, װאָס קװיטקאָס לידער פון 1917 אנט- האלטן שוין קימאט די גאנצע סיסטעם מאָטיוון און בילדערישקײַט, וועלכע מיר טרעפן שפּעטער אין דער פּאָעמע ,אין רויטן שטורעם". יענץ לידער זײַנען געווען פאר קװיטקאָס גרעסערער אָקטיאבער-פּאָעמע פּונקט װי עטיודן פאר א מאָ- לער. אין א ריי לידער פון 1917 ברענגט שוין קװויטקאָ דאָס מאזשאָרע געזאנג פון דער רעװאָ- ליוציע. דאָס זײַנען רעגנבויגנדיקע לידער מיט אלע איבערגאנגען פון פארב צו פארב, פון עמאָ- ציע צו עמאָציע. אין דער ליד ,,שטיל און טיף" זעען מיר דעם דיכטער, װי ער ,פיקט, קליַבט אף הויכע שוועלן פון א וועלט אָן נעפּל װײַטן, -- פון א וועלט, װאָס הייבט אָן העלן". אין א צוויי- גער ליד, ,מיט מײַנע אויגן" הייבט ער זיך אוף ;איבער אָװנט* (;,העל איז, העל איז איבער אָװונט"). בלענדיקע העל שטראָמט פון ,גרויסן שאריען". און ער זעט שוין די צוקונפט, א בא- דעקטע מיט רום און לעגענדע (,אומגיין װעט פון שוועל צו שװעל פון אונדזער העלדן-צײַט דער העל"). אין זײַן דיכטונג קומט אלץ אָפּטער דער כעזשבן מיט אוראלט, מיט עלטערזיידעס, מיט טאטע-מאמעס. ס'קומט א נײַער דאָר, װאָס געזעגנט זיך מיטן ,אלטווארג" (,מיר, די יונגע, קומען שטײַפע, בלוט און פײַער יונגעלײַט!"),

דאָס אלץ װעט זיך אָנקײטלען אין ,רויטן שטו- רעם" מיטן אינהאלט, מיט די קלאנגען, מיט די פארבן און, בלײַבנדיק ביז גאָר אייגנארטיק, זיך איבערופן מיט בלאָקס ,צוועלף".

דער טראדיציאָנעלער שטרײַט פון עלטערן און קינדער באקומט בא קװיטקאָן צום ערשטן מאָל א נײַעם היסטאָרישן באטײַט. ס'איז דער נאטירלעכער קריג צווישן דוירעס, ניט אלע מאָל אן אנטאגאָניסטישער, נאָר דאָך א קידער-וי- דערדיקער און א ווירדעפולער קריג: צו וועמען קאטעגאָריש-שטרענג, צו וועמען --- מיט גוט- מוט און מיטגעפיל; פאר וועמען קלאָלע (ווער סע קאָן ניט זון דערגרייכן, װוערט פארסארפעט און צעלעכצט") און פאר וועמען -- ;באצירנדי- קע מײַסעלעך". אָט אזא איז זי דערשינען אין קװיטקאָס ,רויטן שטורעם", די ,שטאָלענע מענ-

40

גע", מיט איר ,, ריזן -גאנג? צו די ,העלע מאָרגנס- שװועלן", צום ,,/שטורעם פון צעשטערן" און ,צו בויען ניי"..

2. 2 4

און אָט איז נאָך א דינג -- דאָס טראגישע בוך 2. אין דער פאָרעדע האָט קװיטקאָ גע- שריבן: ;דאָס דאָזיקע בוך --- װײַל ס'קומט ארויס איצט אין פּאָגראָם-סעזאָן -- קאָן פאלש אויסגע- טײַטשט וװערן.. װעט א טאָעס און א וייטעק זײַן, אויב מע װעט מײַן בוך, רעגעס אף דער דינער-דינער שארף פון זיין און ניט ווערן, -- אויב מע װעט עס אופנעמען אלס דיכטונג, אלס לידער וועגן פּאָגראָמען"...

פארװאָס האָט קװיטקאָן, דעם סאָוועטישן דיכ- טער, אזוי באומרויקט, או זײַן בוך קאָן אופגע- נומען ווערן אלס ,,לידער וועגן פּאָגראָמען"? װײַל לידער ועגן פּאָגראָמען פלעגן פאלש אויסגע- טײַטשט װערן. רעצידיוון טרעפן זיך נאָך ביז איצ

ס'איז א טאֶעס צו מיינען, אז די פּאָגראָמען האָבן פארן דאָר ייִדישע אָקטיאבער-דיכטער ;פארשטעלט די רעװאָליוציע". טראכטן אזי הייסט נאציאָנאל באגרענעצן די אָנהײבן פון דער סאָוועטישער דיכטונג, אָפּנעמען בא איר דעם גרויסן געזעלשאפטלעכן אינהאלט, איר 6 פּאטריאָטישן גײַסט און אינטערנאציאָנאלן טאָך.

ניין, די פּאָנראָמען האָבן ניט פארשטעלט ד רעװאָליוציע. ;אונדזער היים אין 1919: -- האָט געשריבן קװיטקאָ. -- צו אלע זײַטן אונדזער לאנדס האָבן זשעדנע געפּאנצערטע הענט פון דער באלעבאטישער וועלט זיך געשטרעקט מיט מאָרד און רויב". די פּאָנראָמען אף אוקראינע זײַנען געווען א טייל פון די מאָרד- און רויב- מײַסים פון דער קאָנטררעװאָליוציע. קניין, מײַן אוקראינע -- א גליד פון גרויסן רוסלאנד -- האָט. פאר מיר גאָר-גאָר אן אנדער באטײַט... דאָ האָב איך געזען, געהערט און איבערגעלעבט דעם ריזןדגאנג פון די כאיאָלעס, װאָס זיינען אין פײַער און וואסער געגאנגען מיט געזאנג, מיט הייסן גלויבן צו באפרייען ניט נאָר אונדזער קנעכטיש לאנד -- א גאנצע װעלט באפרײַעף איך, אליין א קנעכט געווען, האָב מיט אלע מײַנע אייגענע אזוינע פון מײַן לאנד געטרונקען און געכלינעט דאָס לאנג-געווארטע, לאנג-געגארטע פרײַקײַט, װאָס די כאיאָלעס האָבן אונדז גע- בראכט. איך און מיינע אייגענע אזוינע האָבן אונדזער שאפנדיקן פרײַען אָטעם ערשט באקו" מען פון דעם װוּנדערלעכן ריזן-גאנג". אזוי האָט געשריבן קוויטקאָ אין דער פאָרעדע צום בוך 19194, אראָפּלאָזנדיק זיך ,אין די אָפּגרונטן פון אונדזער ווייטעק" און ניט פארלירנדיק די *האָ

פענונג אף די, װאָס גייען דאָרט קעגן פײַנטן; װאָס װעלן זיך אומקערן צו אונדז און ברענגען דעם ניצאָכן, דעם נײַעם, דעם באפרײַטן שאפנ- דיקן הײַנט פאר אונדז און פאר דער גאנצער שאפנדיקער וועלט".

די פּאָגראָמען זיַנען ניט געווען די דאָמינירן- דיקע טעמע ניט כא קװיטקאָן, ניט בא אנדערע ייִדישע סאָוועטישע שרייבער. די דאָמינירנדיקע טעמע איז געװען -- די רעװאַליוציע. פון דער פּאָעמע ,אין רויטן שטורעם" זײַנען זיך װי צץ- גאנגען מאגיסטראל-ליניעס אין אונדזער גאנצער דיכטונג. די פּאָעמע װהאָט אנטהאלטן נאָואטאָ- רישע אָנהייבן --- אין זשאנער, סוזשעט און סטיל, א ספּעציעלער שטודיום װאָלט באויזן, װי פון ;אין רויטן שטורעם" קומען פרוכטבארע האש- פאָפס אף פארשיידענע דיכטער, וואקסן ארויס א סאך שפּעטערדיקע מאָטיוון און סוזשעטף הייבט זיך אָן א שעפערישער פּראָצעס, װאָס פירט װײַטער די מעטאפאָרישע סימבאָליק צו רעאליסטישער קאָנקרעטקײַט.

אין אָט דעם פּראָצעס האָט זיך קױדעמקאָל אקטיוו באטײיליקט קװיטקאָ גופע. זײַן פּאָעמע ,יונגע יאָרן? איז א ברייטע רעאליסטישע שיל- דערונג, װאָס װויקלט פאנאנדער די גרונט-מאָ- טיוון פון ,אין רויטן שטורעם". שימקע און כריסט -- צי זײַנען זיי ניט די לעבעדיקע פּאָר- שטייער פון יענער ,שטאָלענער מענגע" פון ,אין רויטן שטורעם", וועלכע גייט ,באפעסטיקן ער- דישן װונדער"? אָט אזעלכע זיינען זיי געגאנגען ;אין פלאקער", פון אזעלכע האָט ;געשמעקט מיט שלאכט? --- דאָס זיינען זיי, די , שטראָמענ- דיקע, שטראלנדיקע, װאָס ראנגלען זיך און קײַק- לען זיך אין ווארעם בלוט אף ערד", דאָס זײַנען זיי, ,די װעלן, וועלכע טרייבן װעלט צו העלע מאָרגנס-שוועלן". רעאליסטיש, אין לעבעדיקער פארקערפּערונג, אנטפלעקן זיך אין דער פּאָעמע ;יונגע יאָרן" אויך די ;האלב:-װעלט מײז", וועלכע זײַנען אין ,רויטן שטורעם" בלויז אָנגע- צייכנט סימבאָליש.

אין ,יונגע יאָרן* האָט זיך קװיטקאָ באויזן אלס קאָלאָריטפולער דערציילער. די פּאָעמע איז סוזשעטיש, מיט שארפע סיטואציעס און דינא- מישער האנדלונג. פאראן דאָ מײַסטערישע ביל- דער פון נאטור, פארבנרייכע קאָנטראסטן, װאָס גיבן איבער די גױראָלעס-שפּיל פון דער צײַט, אירע ראָמאנטישע אופברויזן און דעם בעהאָלע- דיקן אינדערװאָכן, אירע ,געזעגענישן? און ;בא- געגענישן".

א סאך לעבנס-אסאַציאציעס פון די יונגע יאָרן פון דער רעװאָליוציע װועקט באם לייענער קוויט- קאָס פּאָעמע איונגע יאָרן". ער דערמאָנט זיך אין דעם לעגענדארן פּראָטאָטיפּ פון קװיטקאָס העל- דישן שימקע, װאָס טראָגט זיך , אין רינג פונעם

טויט" (,אינעם שווארצן לעדערל, אינעם שמויסן היטל... אף א רימען אײַנגעפעסט הענגט זיך דער נאהאן, וויגט זיך דער קינזשאל, א שארפער אי- נעם שיידל, --- און אין בוזעם-קעשענע די קאר- טעטשקע פון מיידל"..). און אָט איז דער אומ- פארגעסלעכער ,באָכער-העלד"י מיט ,װאָנצעלעך שווארץ". װער איז ער? ,זײַן נאָמען איז אָשער, א העלדישער יונג -- א פריילעכער, שטאלט- נער, -- געפּיקט אין דער צונג". מיט נעשאָמע- ציטער לייענען מיר די עפּיזאָדן, װאָס שילדערן שווארצמאנען ,דעם בארימטן זאפעוואלע", שווארצמאנען, װאָס לייענט כריסטן זײַן ליד ,די שווארצע מוטער-נאכט צעריסן ווערט פון וויי --- דער סוינע בא די טויערן".

עס פארגעדענקען זיך די געשטאלטן פון פאָלקסמענטשן. נאכמען-יאָמטעוו -- ,א לעצל פון כויזעק אף ליפ זײַנער הענגט" -- דערמאָנט אין דער פיגור פונעם טראדיציאָנעלן ווערטל- זאָגער, װאָס האָט א לעבן פארבראכט מיט א שפּאס -- איבערן רעבן, איבער גווירישע טאקי- פים און ביכלאל איבער אוולעס. אמאָל האָט ער געבאדכנט, אױסגעלאָדן זײַן גאליקע איראָניע אף ,פרעמדע כאסענעס", און איצט, בייס דער רעװאָליוציע, לאָדט ער זי אויס אף די כורוועס פון דער אלטער וועלט...

קאָן זײַן, אז קװיטקאָס פּאָעמע קיונגע יאָרן" איז ערטערװײַז צעצויגן, ערטערװײַז סכעמאטיש, נאָר זי הערט ניט אוף צו רעגן אין פארלויף פון יאָרן, זי איז א קינסטלערישער דאָקומענט, און װער עס איז געװוינט צו לייענען װערק אויסער ;צײַט און רוים", װעט זי ניט אָפּשאצן. בלויז אין קאָנטעקסט פון צײַט קאָן מען באנעמען איר היסטאָרישן ווערט. ס'איז געװען איינע פון די ערשטע רעאליסטישע פּאָעמעס וועגן בירגער- קריג. צוזאמען מיט מארקישעס ,ברידער" און פינינבערגס ;באם דניעפּער", פעפערס ,עליעס טויט" און כאריקס ,מינסקער בלאָטעס* האָט זי אויסגעפלאסטערט דעם וועג פאר עפּישער שיל- דערונג אין אונדזער דיכטונג.

צו דער עפּיק איז קוויטקאָ געקומען בעהא- דראָגעדיק, אין פארלויף פון יאָרן. כאראקטעריס- טיש אין דעם פּראט איז זײַן פּאָעמע ,אָנהייב". זי באשטייט סאכאקל פון פופצן לידער. נאָר קוויטקאָ האָט זי געשריבן אין מעשעך פון צען יאָר (1916--1926), פּונקט װי ער װאָלט דאָ דע- מאָנסטרירן די שעפערישע אָנזאמלונג פון זײַן רעאליזם און עפּישער מאָלערײַ. און אויך פון זײַן לירישן געמיט -- ער האָט זיך דאָ אויסגע- זונגען -- אויסגעזונגען זײַן ליבע צו דער נא- טור און מענטש, אויסגעזונגען זיך אומיטלבאר, אפן עכט-פאָלקסטימלעכן שטייגער, מיט שטימונג און פארשטאנד פאר דעם, ,װאָס א מענטש איז, װאָס א הארץ איז"...

41

= == יט

קוויטקאָ איז דער קלאסיקער פון דער ייִדישער סאָוועטישער ר 1 ווען מיר זײַנען געוו ווען נאָך גאָר אין יונגן עלטער, אָקאָרשט זיך אויסגע לערנט לייענען, א צו אונדז געקומען אף זײַנע קוועקזילבערדיקע פיסלעך לעמל נאשער. ער איז עפשער געװען דער ערשטער פּערסאָנאזש פון דער ייִדישער ליטעראטור, וועלכער האָט פאר- פולט די קינדער-װעלט פון אונדזער דאָר מיט פרייד און הילכיקן געלעכטער. ער איז אזוי לע-

בעדיק געשילדערט, אז װען קינדער לײענען וועגן אים, דוכט זיך זיי, אז זיי זעען פאר זיך א פיט אין די שולן, געדענק איך, פלעגן די קינדערלעך ניט בלויז דעקלאמירן, נאָר אויך אױיסשפּילן דעם סוזשעט פון לעמל נאשער.

דער סוזשעטישער פאָדעם װיקלט זיך דאָ פלינק, פרײי, שפּילעװדיק, אָן קניפּלעך, --- רײַסט זיך ניט איבער און פארפּלאָנטערט זיך ניט.

קװיטקאָ האָט געקענט זען אזוינס, װאָס איז צוגענגלעך פארן קינדערשן אויג. פון דעם, װאָס ער זעט, ווערט ,א מײַסע, א געשיכטע, א טרע- פעניש, א ליד". און ניט סטאם ,א געשיכטע" -- א מערקווירדיקע, אן אויסטערלישע.

מע טאָפּקעט אין פרילינג מיט שיך און קאלאָשן די זון אָבער האלט זיך, זי װערט ניט פארלאָשן, איך קלאפּ מיט א שטעקל, דאָס וואסער עס שפּריצט. די זון, זי צעשפּאלט זיך, צעפליט זיך, נאָר בליצט, עס גייט א רעג ;א רעגף א רעגןף סע גיסט מיטאמאָל אי רינוועס, אי ריטשקעס, פון בארג און אין טאָל? -- איר פילט מאמעש דעם גוס- רעגן אפן אייגענעם קערפּער. װעגן א סאך קינדער-לידער קװיטקאָס קאָן מען זאָגן: זיי זײַנען אי פאר קינדער, אי פאר גרויסע. קוויטקאָ איז דער באשעפער פונעם זשא- נער ,פאר קליין און גרוים", װאָס האָט באקומען א װײַטערדיקע אנטוויקלונג אין אונדזער קינ- דער-ליטעראטור. דאָס אויסטערלישע אין קװיטקאָס קינדער- לידער געהערט ניט צו פאנטאסטיק. ס'איז רעא- ליסטישע אױיסטערלישקײַט -- אזא איז די פאָר- שטעלונגס-וועלט פונעם קינד. ניט איין מאָל איז מיר אויסגעקומען צו הערן, װי קינדער לייענען, לעמאָשל, אזא ליד: ,צויי און צוואנציק גװארדיאָנען רוען דאָ אין װײַסן הויז... צוויי און צוואנציק ערדבאזיצער, רײַך, קוירעך, שלאָפן דאָ... צוויי און צוואנציק, ברייט זיי ליגן אין קאָנװערטן װײַס, װי שניי...", פאָטערלעך-ליב שפּאסט דער דיכטער (,צוויי און צוואנציק גווארדיאָנען"), געברויכט פאר קינדער

42

אפילע דעם לעקסיקאָן פון דערוואקסענע (װױי קוירעך, שלאָפן דאָ"...). נאָר דאָס קליינווארג דעקלאמירט מיט געשמאק, אָנעמענדיק דעם שפּאס פאר אן ערנסט... ס'איז דאָ א באזונדער כיין אין דעם, וויאזוי קוויטקאָ לייגט אמאָל ארײַן אין מויל פון א קינד א טשיקאוון אויסדרוק, א זאָג פון א גרויסן; דאָס קינד פארדײַעט עס, װײַל, לייענענדיק קװיטקאָס קינדער-לידער, גלייבט עס דעם דיכטער אפן װאָרט.

צי איז ניטאָ קיין דיסטאנץ צװישן דיכטער און קינד? אין אייניקע לידער -- קימאט ניטאָ, אין אנדערע -- פאראן, אָבער פארשטעלט אזוי, אז דאָס קינד באמערקט עס ניט.

קװיטקאָס לידער זײַנען פרײַ פון טרוקענער דידאקטיק. ס'װאָלט אָבער פאלש געווען צו מייי נען, אז זײַנע קינדער-לידער פארװײַלן בלױיז דעם יונגן לייענער און לערנען אים גאָרניט. זי לערנען אים ליב האָבן דאָס לעבן, די נאטור. זי

ועקן אינעם קינד מונטערקײַט, דערהױבנקײַט, ליבע צו מי. און דאָס אלץ דערגרייכט דער דיכ- טער ניט מיט הוילע װוערטער, נאָר מיט בילד. קעדיי צו װעקן דרייסטקײַט באם קינד, דארף קװויטקאָ ניט דערציילן װועגן דרייסטע קינדער, ס'איז גענוג צו דערציילן וועגן ,דרייסטע שפּער- לעך". די קראפט פונעם קאָלעקטיוו גיט ער צו פילן אינעם שיינעם מײַסעלע וועגן ,גאָלד-זשוק".

קװויטקאָ ווייסט דעם סאָד, ויָאזױי צו מאכן פייפעלעך.

װער װוייסט, װער װייסט, װי מאכט מען פייפעלעך? איך װייס, איך װײס, װי מאכט מען פּײַפעלעך.

ס'איז געזאָגט מיט היספּײַלעס, נאָר דאָס מערקווירדיקע איז -- אינעם אנטפּלעקן דעם סאָד:

אינעם גראָבן וואקסט א דאָרן,

איז ער דאר און הויל געװאָרן, רײַסט מען אים ארויס,

שנײַדט מען לעכלעך אויס.

פיַפט מען,

פײַפט מען,

פײַפט מען לאנג,

ביז סע גייט ארויס א קלאנג, קלאנג א דינער, װי א שטרוי -- װערט א פײַפעלע אזוי.

בלויז א קינד קאָן זיך אזוי פאָרשטעלן און אויסמאָלן דאָס געבורט פון א קלאנג. בלויז א קינד קאָן אזוי זאָגן ;ביז סע גייט ארויס א קלאנג"... ,קלאנג א דינער, װי א שטרי"=

;פײַפעלעך" איז אויך דער סאָד, ויאזוי קװויטקאָ אמאכט" די קינדער-ליד, ביז עס ?גייט ארויס" דער קלאנג, װאָס קישעפט, דער קלאנג,

פון וועלכן קינדער וװוערן פארגאפט. ער איז א גרויסער מייסטער פון מאָלן בילדער, צייכענען ליניעס, נאטירלעכע, אָנשױלעכע:

די פּענעמער --- קײַלעכיק, ראָז,

דער דרויסן -- א גרויסער, מיט גראָז. דער דרויסן איז הימל און ערד,

אָט לויפט נאָך אן אװטאָ, א פערד.

און פּלוצעם -- א וואסערל לויפט,

א וואסערל לויפט פון א הויף,

פון עפּעט א הויפישן קראן,

די ברייט פון א קינדערשן שפּאן,

פארשטייט זיך, אז יעדע קינדער-ליד קוויט- קאָס האָט א ,ראָזשינקע". נאָר צו דער (ראָ- זשינקע", צום הױכפּונקט פון דער ליד, פירט ער ניט מיט זײַטיקע ארומגאנגען, לייגט ניט אָן קיין וועג. ס'איז ניטאָ דאָ קיין איבעריק װאָרט, קיין איבעריקע שורע.

קוויטקאָ פארמאָגט געשמאק צום פּאָשעטן אָבער קערנדיקן און בילדערישן, צום מעלאָדיש- קלינגעוודיקן װאָרט. זײַן שפּראך איז אזוי נא- טירלעך, אז איין װאָרט ציט נאָך זיך דאָס אנדע- רע, לאָזט ניט קיין אָרט פאר צופעליקער לעק- סיק, פאר דיסאָנאנסן.

פארן ריטם פון דער קינדער-ליד פארמאָגט קוויטקאָ דאָס געפיל פון א מוזיקער. דורך ריט" מיק דערגרייכט ער ניט נאָר מוזיקאלישקײַט און מעלאָדישקײַט פון דער ליד, נאָר אויך שטימונג און קאָלאָריט. בילד און ריטם גיסן זיך צונויף אין איין געשמעלץ און קומען ארויס פּלאסטיש, גראציעז.

פ =

פארן קליינעם און גרויסן לייענער זיינען אל- ציינס אינטערעסאנט קװיטקאָס מעשאָלים. אָט איז א לירישע פאבל-מיניאטור ,וועגן פלוימען":

װעגן די פלוימען, זייער ,הױיכגעבאָרן", איז נאָך דאָס װאָרט ניט געזאָגט געװאָרן. ס'װועט אמאָל ליכטיק א קלונג טאָן אין רוים װעגן װוּנדער פון שאפונג-- דער אונגערשער פלוים, וועגן אָדערלעך דינע אין לײַביקן שװאָם, װעגן בלױיקײַט פון הויט און פײַנקײַט פון טאם, װעגן קילקײַט, װאָס לעבט ארום קערל, וועגן דעם, װי דער אָװנט באהויכט זיי מיט פּערל, װעגן דעם, װי באזונדערס סע קושט זײי די זוף -- דאָס לויבגעזאנג זי ---א קלונג װעט ערשט טאָן. אזוי איז די מיינונג פון װערעמל װײַס, װאָס זיצט אינעם הארץ פון דער פלוים און פארבײַסט, פארברענגט דאָרט און פילט דאָרט דעם עמעסן טאם, -- און זאָגט עס דער װאָרעם, איז ריכטיק מיסטאם!

סאכאקל 14 שורעס, נאָר מיט װאָס פאר א מײַסטערשאפט װערט דערציילט װועגן די פלוי- מען, וועגן זייער ,הױיכגעבאָרן", וועגן ,װוּנדער פון שאפונג?. דורכזיכטיקע אקווארעל-פארבן גיבן איבער ניט בלויז די ,,בלױיקײַט פון הויט", נאָר די ,קילקײַט, װאָס לעבט ארום קערל"; מיר פילן דאָ היינישע איראָניע, װאָס פארשליסט, װי מיט א קישעף-שלעסעלע, די לירישע מיניא- טור; ,און זאָגט עס דער װאָרעם, איז ריכטיק מיסטאם"...

יאנקעוו שטערנבערג שרייבט, אז ?בא א גרינטלעכן ליטערארישן אנאליז װאָלט מען גע- קאָנט פעסטשטעלן געוויסע בארירונגס-פּונקטן צװוישן שטיינבארגס און קװיטקאָס קינדער- און פאבל-דיכטונג" (,סאָװעטיש היימלאנד", נומ. 2, 2). ווירקלעך, די בארירונגס-פּונקטן צווישן שטיינבארגן און קװיטקאָן לאָזן זיך פעסטשטעלן דעריקער אין דער פאבל-דיכטונג. ביידע דיכטער האָבן געשעפּט פון די פּאָעטישע רעזערוון, װאָס ליגן פארבאָרגן אינעם קלאסישן מאָשל, און זיי- נען זיך מערקווירדיק צונויפגעקומען -- נאָך איידער איינער דעם צווייטן האָט געלייענט.

מיט שטיינבארגס מעשאָלים רופן זיך קוויט- קאָס פאבלען איבער הויפּטזאכלעך אינעם אויפן פון באלעבן זאכן. ביידע דיכטער זײַנען קרויוויש מיט זייער פּאָעטישער כאריפעס און מיט דער שפּראך-דערפינדערישקײיַט.

ווען קוויטקאָ מאָלט, װי דער קאָכלעפל דרייט זיך אינעם טאָפּ און ,מישט דאָרט און נישטערט, דעם שוים שוימט אראָפּ", איז עס טאקע יענער ;קאָכלעפל", מיט וועלכן ס'ווערט אין לעבן אָנ- גערופן א מענטש, װאָס האָט א טעווע אומעטום ארײַנשטעקן די נאָז,

איינמאָל האָט די ציבעלע געהערט, אז די מענטשלעכע טרערן ;שעצט מען אָן א שיר, ווער עס זעט זי --- ווערט פון זי גערירט".

מינעט זיך די ציב? בלאָ און בלאס,

-- סטײַטש! -- צעציבלט זי זיך שטארק אין קאס, --

און די טרער, װאָס ציב? רופט ארויס,

פעלט איר העלקײַט, פעלט אין גרייס איר אויס?!

דעם מײַ-קאָדמאשמעלאָן טראָגט אונטער דער קנאָבל:

טוט דער קנאָבל זײַנע ציינדלעך א צעשפּאר: ,ציבע נאר, אוי, ציבע נאר!

איך האלט ניט אויס!

פון ציבל-טרערן לאכט דער מענטש זיך אויס".

קװיטקאָס מאָשל איז פול מיט פּאָעטישן כיין און, פארשטייט זיך, װי אלע מאָל אין א קלוגן מאָשל, -- דאָס כאריפעסדיקע ,קארטינקעלש" לאָזט עפעס זאָגן...

43

אע רוערע טי

אט

אי

,א

יטיאייסאס סעטאט

8 יי ייט

קוויטקאָ איז שוין געווען א גרויסער דיכטער, זײַן נאָמען האָט שוין געקלונגען אף צענדליקער שפראכן, ס'האָבן אים שוין איבערגעזעצט די אָנגעזעענסטע שרײַבער, מיליאָנען קינדער האָבן געלייענט זײַנע ביכער, האָבן אין די שולן דעקלאמירט זײַנע לידער, נאָר ער האָט נאָך אלץ ניט אופגעהערט זוכן דעם וועג צו ;שטארקערע טענער".

פונדאנען איז געקומען קװיטקאָס געראנגל מיט זיך און מיטן ,מאלעך ייִדיש-לאָשן, בא וועלכן ער האָט באדארפט ארויסקריגן ,דאָס װאָרט פון עמעס".

קוויטקאָ האָט געבראכט אין אונדזער דיכטונג א גרויסן אויצער. און ס'איז ניט קיין מוז זיך

אָפּשטעלן אף זײַנע ווייניקער געלונגענע ווערק, אָבער וועגן דעם טאָעס פון אייניקע זײַנע קרי- טיקער דארף דערמאָנט װערף זיי האָבן גראָד פאר אָט די װערק (,אין טראקטאָר-צעך", ,אָנ- גריף אף װיסטעס") געהאט צומאָל מער פּאטאָס, איידער פאר די שליימעסדיקע.

אָבער קוויטקאָ אליין איז געווען צו זיך קרי- טיש, געפילט אין זיך ניט בלויז קויעך, נאָר אויך דעם מאנגל, דעם בארוף און דעם כויוו.

דאָס לעצטע בוך זײַנס ,געזאנג פון מײַן גע- מיט" (1941--1946) עפנט זיך מיט ,א שמועס וועגן װאָרט*. די ערד ,איז אָקאָרשט מיט בלוט דאָ אָפּגעגאנגען? און ס'איז װידער ,אזא בלענדנ- דיקער באגינען", ,אזא וועלט אין װידערבויען". און דער דיכטער דערפילט: ,כ'קאָן דאָס װאָרט גאָרניט געפינען -- נאָר איך װעָל..*

נאָך די שװערע מילכאָמע-ניסיוינעס האָט קװיטקאָ, וי אלע אונדזערע דיכטער, באזונדערס דערפילט, ;וי דרינגענדיק דאָס װאָרט איז ניי- טיק". זײַן געשפּרעך מיטן װאָרט איז פּראָגרא- מאטיש. פּונקט אזוי פּראָגראמאטיש איז דאָס ,טײַנע-לאָשן פון לייזער פּאפּערניקס מוטער" און די ,ווערטער" פון מאלקע דודניק, מיט וועלכע דער דיכטער איז װי אויסן צו זאָגן די טרא- גישע טעמע איז א הייליקע און ניט קיין ליטע- רארישע. די אינטאָנאציע דארף מען דאָ זוכן ניט אינעם ליטעראריש-באריידעוודיקן ,מײַנע- לאָשן", נאָר אינעם דראמאטיש הױכמוטיקן

;טײַנע-לאָשן? פון דער מוטער און שװעסטער,

װאָס האָבן זיך געלײַטערט אין וויי, ביזוואנען די טרערן אף די אויגן האָבן אויסגעטריקנט. זינגען וועגן ווייטעק דארף מען דעמלט, ווען ס'איז דאָ קויעך אים בײַצוקומען. לייך געבראָטענע, לייך פארשאָטענע, שטומע לײיד, אוועלכע יאם-טיף איז צו אײַך געגליכן! ניט מיט שפּרוך צו שטילן אײַך, ניט מיט טרייסט-גערייד, ניט איבערשרײַען אײַך מיט שויפרעס פון יעריכוי.

44

דאָס אומאנער מיידל מאלקע דודניק איז גע- בליבן פון זיבעצן טויזנט, װאָס זײַנען געטריבן געװאָרן צום אָפענעם קייווער. קװיטקאָ לאָזט איר זאָגן ,דאָס װאָרט װעגן נײַ-זײַן", ,דאָס װאָרט וועגן דער שוווּע", ,דאָס װאָרט וועגן עטע- לען", ,דאָס װאָרט וועגן קינדער", ,דאָס װאָרט וועגן באצאָלונג".

טיף דורכגעלעבטע געדאנק און געפיל לאָזט דורך דער דיכטער דורכן געמיט פונעם פילגעלי- טענעם מענטשן אף צו באקומען דאָס עמעסדיקע װאָרט, דאָס געזאנג פון אייגענעם געמיט.

אמאָל, באם באגינען פון שאפן, האָט קוויטקאָ גערופן: ,קומט דאָס קינד באשיצף-- געהענעם גייט מיט דונערן און בליצן אף אונד"

אב

זער קינד און אף זײַן מאָרגן". דעמלט איז דאָס געווען מעטאפאָריש-מאָשלדיק, סימבאָליש. און

אין א צײַט ארום דערצײלט מאלקע דודניק, וויאזוי די פאשיסטן האָבן לעבעדיקערהייט בא" גראָבן דאָס קינד יולקע מיט דער מוטער.

און יולקע!

זי איז נאָך געװען אזוי קליין,

ווען מ'האָט זי מיט צו

אין גראָבן

אז זי האָט דער

-- נו, לאָמיר זיך לייגן באקוועם, איניינעם, אין א װינקל א ריינעם!

סארא גרויזאמער רעאליזם האָט זיך געשטעלט אונטער קװיטקאָס אמאָליקער סימבאָליק!

;װי פארכאפּנדיק אין דאָס געפיל פון זײַן באנײַס!? -- דאָס איז געװאָרן יאר לײיטמאָטיו פון קװיטקאָס נאָכמילכאָמעדיקער שאפונג. קוויטקאָ האָט דעם מאָטיוו 7 אייגנאר- טיק, פּאָעטיש, מיט ליריש-פילאָסאָפישן שווּנג. דאָס געפיל פון בײַזײַן בא מייסע-בערייש טיס איז אלע מאָל געווען אייגנטימלעך קװיטקאָן. איצט איז אָט דאָס געפיל נאָך מער פארשארפט געֵי װאָרן.

איידלער פון דער הייך פון רויזן, שארפער פונעם שװערד דעם בלויזן, כעדװעדיקער פונעם לאַשעק

אפן זונעדיקן פּליין,

און אנדערש נאָך --

מיט עפּעס גאָר א פליגלדיקן כיין, װאָס פּלצט און פּלעפט און אייניקט און אינדערלופטן רײַסט --

אזא אין דאָס געפיל פון זײַן באנײַס.

קװיטקאָס לידער האָבן גערופן זיך ענגער באהעפטן מיטן לעבן, זיך אָנשליסן ;אין אָטעם- צוג פון הימל מיט דער ערד!" זיײַנע פרײַנט און פארערער האָבן אים נאָך בא זײַן לעבן געקרוינט מיטן נאָמען ;דער זוניקער קװויטקאָי. /צו דער זון. צו דער זון" --- איז אויך געווען דער שעפע- רישער דעוויז פונעם ,זוניקן קוויטקאָ?.י

דער בארימטער אוקראיִנישער דיכטער פּאוולאָ טיטשינא האָט מיט פינף יאָר צוריק, אין צוזא- מענהאנג מיט ליב קװיטקאָס זיבעציקיאָריקן יוביליי, געזאָגט: ,איך בין שטארק גליקלעך, װאָס איך האָב אים געקענט, װאָס איך האָב זיך מיט אים באגעגנט, װאָס איך האָב פיל געהאט מיט אים װאָס צו ריידן און אייצענען זיך".

פּונקט װי פּעטריק, דער העלד פון קװיטקאָס פּראָזע-בוך, װאָלט עס געזאָגט וועגן ליאמען.

,ליאם און פּעטריק" איז קװיטקאָס א ראָמאן וועגן דער פריינטשאפט פון א ייִדיש און אן או" קראיניש ייִנגל, וועגן דער אייגענער קינדהײַט. לאָמיר זיך דערמאָנען ליאמס גרינגן פארטאָגיקן שלאָף. די זון נעמט אים דורך אלע אייוורים. ער שטרעקט אויס די דארע צעגראבלטע פיסלעך און פארפּלאָנטערט זיך אין דער צעריסענער קאָלדרע.

;אײַ! -- דוכט זיך ליאמען אין שלאָף, אז סאלי געלעגאָלדעס ציילט אים די פינגערלעך פונעם אויסגעשטרעקטן פוס און רופט אָן יעדעס פינ- גערל -- הינדעלע: איין הינדעלע, נאָך איין הינ- דעלץ".

נאָר הינדעלעך האָט ליאם פארמאָגט בלויז אין כאָלעם. דער מאָגן איז פארשטאָפּט געווען ניט מיט הינדעלעך -- מיט מאמעליגע..

די זון װעקט ליאמען. נאָר סווילט זיך אים נאָך א ביסל שלאָפן. עפשער ויל ער פאר- שלאָפן די שווינדזוכט, װאָס נעמט איינעם נאָכן אנדערן צו זייַנע ברידער און שװעסטער, דעם טאטן מיט דער מאמען.

לאָמיר זיך דערמאָנען, װי ליאם, א קינד נאָך, גייט אָפּ מיט שווייס פון שװוערער ארבעט. אָט שפּאנט ער פון שעכטהויז און צוויי רינדערנע פעל פּארען די פּלייצע, שלעפּנדיק דעם קערפּער צו דער ערד. און אָט שטייט ער אף א לייטערל און גרונטעװועט די ברייטע גווירישע פענצטער. די יערשטע פארהאָרעוועטע גראָשנס שיקט ער דער באָבען, װאָס וװויקלט זיך אין ;הונדערט מאָל געלאטעטן שאל" און קוקט אין פענצטער -- יאיר קוקן דערמאָנט א פרילינג-פארטאָג, א שאָ פאר זון-אופגאנג"... :

און איצט לאָמיר א קוק טאָן אף ליאמס פינ- גער, װאָס װערן װאָס א טאָג פלינקער, װי זי װאָלטן פליגעלעך געהאט. װער עס דערזעט זיי, טראכט זיך: קאָט דער װעט זײַן א שניצער"..

ס'איז דאָך קװיטקאָס פּאַָרטרעט! קװיטקאָס קינדהייט! קװיטקאָס א צײַט-כאווער האָט אנומלטן דער- ציילט, אז, גייענדיק איינמאָל פון א קאָנצערט, האָט קװויטקאָ זיך דערמאָנט אין זייַן שװוערער קינדהײַט און אונטערן אײַנדרוק פון דעם פיד- לערס שפּיל פארשריבן אין זייַן בלאָקנאָטל: סע שפּילט, סע שפילט מײַן פידעלע, טרײַלי, טרײַילי, טרײיילײַ, דרי פיקערס אפן קארשנבוים טשיריקען צו דערביי. נאָר קיינער דארף קין קארשן ניט -- מע הערט נאָר מײַן מוזיק, -- יעדער װיל דאָס פידעלע א צי טאָן מיטן סמיק,

קװיטקאָס ,פידעלע" צוזאמען מיט די אנדערע שעדעוורען פון זײַן פּאָעזיע -- ס'איז דאָס סטרא- דיוואריוס-פידעלע אין אונדזער דיכטונג. אז עס צעשפּילט זיך, ווייעט פון דעם מיט גליק, מיט הארמאָניע.

װי ציטעריק איז אים געװען דאָס פידעלע! נאָך אין אָנהײב פון זײַן שאפן האָט ער געשריבן:

איך זאָל כאָטש ענדיקן מײַן דינינק פידעלע,

װאָס כ'שניץ און טעסע עס א גאנצן פרי,

פון שװעבלעך-קעסטעלע, מיט פינגער פיבערשע

איך שניץ און טעסע עס א גאנצן פרי.

-- בייז געװיטער, וארט א װײַל פון יענער זײַט!

איך מון פארטעסען נאָך דעם אונטערטייל,

און דו, טויט, שטיי א װײַל באם שװעל און ווארט אף מיר --

איך מוז פארגלעטן נאָך דעם אויבערטייל.

ווען דאָס בייזע געוויטער, דער טױט, האָט אריבערגעטראָטן די שװעל, איז קויטקאָ אלט געווען 62 יאָר.

קאָרנײי טשוקאָווסקי שרײַבט ועגן אים: ,ס'האָט זיך געדוכט, אז ער װעט געוויס דער- לעבן צו הונדערט יאָר. ס'איז אפילע געװען מאָדנע זיך פאָרשטעלן, אז ער קען ווען-עס-איז אפילע אף א טאָג קראנק ווערן".

איצט װאָלט קװויטקאָ אלט געװאָרן 75 יאָר.

העכער דרײַ יאָרצענדליקער האָט ער גע- שפּרײַזט אין אונדזער דיכטונג -- מיט פעסטע טריט, פול מיט געמיט און קויעך פון א מענטשן, װאָס װאָלט ,א יונגן אָקס דעם קאָפּ פאר- לענדט"... זײַן אויצער איז געווען /,מײַן יוגנט, מײַן געזאנג", און זײַן דיכטעריש גליק -- די פארבונדנקײַט מיטן ,גרויסן הײַנט".

תת,תתתתִִיײ"-"-"--- יי יי יי זיא יע יי "6 =

שלוימע רויטמאן

46

שטאכעטן

דאכט זיך, װאָס -- א פּארקנדל, שטאכעטלעך :-- פּראָסט, אָן קונצן אָפּגעהובליעוועטע ברעטלעך,

נאָר פארקײַלעכיקט אין הייך, װי קעפּ געשניצטע, און וי גלײַך מע מיינט ניט זי -- א ביסעלע פארשפּיצטע,

לאָזן זיי פון עפּעס ליבלעכס אײַך צו װיסן; וי מיט טשוביקלעך, אזוי וויליונגעריש פאריסן,

זיי קריכן אײַך ארײַן אין הארץ אין סאמע. אז זי שטייען אָט אזוי פון יאָרן קאמע,

זײַנען זיי, וי ביינדעלעך, שוין דורכגעלויכטן, זײַנען זיי שוין פול מיט ווינט -- מיט אָטעם אָנגעהויכטן.

און האָבן זייערע רינצעלעך און טיפע שפּאלטן --- ס'איז, כ'לעבן, דאָ אין זיי, װוּ א נעשאָמע זאָל זיך האלטן.

אָ, פון זינט כ'האָב, לויפנדיק אין קינדער-יאָרן, געלאָזט מײַן שטעקעלע אף זיי זיך דורכצופאָרן,

האָבן זיי א טײַער קאָל פאר מיר געקריגן, אז ניטאָ איז אף דער וועלט נאָך אזא צווייטער ניגן.

װוי איך נעם אף זיי מײַן שטעקעלע נאָר פירן, דונערט דאן פון זיי אזוי, אז כינעם שוין שפּירן,

וי זיי, די ברעטעלעך, מיך פירן און פארפירן, ניט איך, נאָר זיי, װוי די סאָלדאטיקלעך מארשירן

ארום מײַן כאטקעלע מיט פּויקן און טראָמפּײַטן. און כײאָג פארשיקערט, גלײַך וי איך װאָלט זיי באגלייטן;

און צווישן ברעטעלע און ברעטעלע -- א שפּארע, פּונקט װוי זיי מאכן מיר פאר מייַסעדיקע אוילעמעס א ווארע,

און בלויע שטעט מיט רויטע טורעמלעך גאָר שווינדלען, דאָרט רינט דער אָסיען, װוי בא אונדז, דאָך ניט ארײַן דורך שינדלען,

דאָרט בלענדט א בוים מיט מינע עפּל, וי לעװאָנעס, נעם, רײַס, און וועסט קיין פּעטש פאר דעם ניט כאפּן, בענעמאָנעס.

און שענערס נאָך -- דורך שפּארעס כ'זע אף בייטן וואקסן לאבנס ברויט, פארדעקטע קוים מיט קווייטן, ---

גרויסע לאבנס, וי די דיניעס אויסגעבאקן, קלעמט דאָס הארץ, טאָ קיײַע זי אף ביידע באקן.

יב

ס'איז דאָך אזא מין ברויט מיר ניט פארווערט צו עסן.

איז װוי זשע קען איך אײַך, שטאכעטן, דען פארגעסן --

אײַך, מײַנע ברעטעלעך, -- אײַך, שרעטעלעך פאר קינדער, מײַן הונגעריקע קינדהײַט האָט איר מיט א שפּיל געלינדערט.

דאכט זיך, װאָס -- א פּארקנדל, שטאכעטלעך -- פּראָסט, אָן קונצן אָפּגעהובליעװעטע ברעטלעך,

האָבן זיי א טײַער קאָל פאר מיר געקריגן, ,

פון היץ פארברענט און וי פון זאפט אין פרילינג אָנגעיוירן.

זיי שפּירן, דוכט זיך, שוין, וי ס'בײַטן זיך די צײַטן, --- און ניט אין דרויסן בלויז, נאָר אויך בא אונדז, בא לײַטן,

װוי זשע אנדערש װאָלטן זיי, נו, זאָגט, פונוואנען אונדזער יוגנט אזוי רוכניעסדיק פארשטאנען?

קומט דער זומער, בײַטן זיי דאן זייער מארע, הייבן אָן שוין אף די אקסלען די באיאָרטע און די דארע,

וי א ספּידניצע א געקווייטלטע, ארופצוציען האָפּן- בלעטער און פאסאָליע-שטענגעלעך אין בליִען.

זיי ווילן אונדז, ווייזט אויס, באגעגענען מיט בלומען, זיי פילן: יוגנט איז צו אונדז מיט ליבע אָנגעקומען.

און װוי זיי װאָלטן, אָט די דארע ברעטלעך, אונדז געוויטעט, זיי האָבן, וי דער נעס פון יוגנט, זיך אליין צעצוויטעט.

קומען מיר מיט זומער-נעכט צו די שטאכעטן

וּ ליבן זיך, און האלדזן זיך, און ארעמען, און גלעטן --- | ן

מיטן סאָד פון ליבע גלעטן אלע שטערן, דורכגעלעװאָנעטע ביז ביינער װערן;

און די מיידלעך --- דינינקע, נו, װי די שטראלן, אונטער אונדזער אָטעם בייגן זיך ביז אומצופאלן,

און מיר װאָלטן טאקע פאלן אינעם גארן, ווען איר, שטאכעטעלעך, װאָלט אונדז ניט אונטערשפּארן

מיט אייערע פּלײיצעס אזוי צנייעסדיק-בארעכנט, ווער זשע טראכט דען, אלטיטשקע, אײַך צו צעברעכן,

אף אײַך סע האָט דאָך אונטער טויען-טראָפּנס אונדזער ליבע זיך געוויקלט, וי די האָפּן.

דאכט זיך, װאָס ---א פּארקנדל, שטאכעטלעך -- פּראָסט, אָן קונצן אָפּגעהובליעװעטע ברעטלעך,

נאָר בא וועלכן איז מײַן מאמע ניט געשטאנען, נאָר אוועלכעס האָט מײַן מאמען ניט פארשטאנען.

גראָווע ברעטעלעך, די מאמע אויך א גראָװע, שוין אָנגעזאפּט איז יעדער ברעטעלע מיט איר מאכשאָווע.

פּיַנט מײײַן מאמע האָט מיט צאָרעס זיך צו טיילן, נאָר שטאכעטן מעג מען, שװײַגנדיק, דאָך אויסדערציילן

47

48

פון די באָנים, װאָס זיי קומען איר צו כאָלעם. וויפל וואסער איז אוועק, פון זינט ס'איז שאָלעם,

און זי שטייט נאָך אלץ באם פּארקנדל אין קלערן, כאָטש זי ווייסט דאָך, אז זי וועלן קיינמאָל זיך ניט קערן.

נאָר אין כאָלעם איינער קומט און בעט זי עסן, װי ער קען אין קייווער אויך זײַן הונגער-גסיסע ניט פארגעסן.

און דער צווייטער, אויך נאָך גאָר א ייִנגל, קומט מיט סרייפעס פון מילכאָמע ביזן קאָפּ ארומגערינגלט,

און ער קוקט אף איר דורך פלאם מיט בליקן צארטסטע, און ער לאָזט א גענעם-פײַער איבער איר אין הארצן. פיינט מײַן מאמע האָט מיט צאָרעס זיך צו טיילן,

די שטאכעטן װאַלט זי, עפשער, אויך עס ניט דערציילן, טיפע בענקשאפט האָט אוואדע פיינט צו ראשן,

ס'גיט זי אָבער אויס די בענקשאפט אָפט באם וואשן.

ס'טרעפט, זי וואשט און הענגט ארויס (דאָס ווייסט קיין פרעמדער)

צמו אף די שטאכעטן, זיך פארגעסנדיק, אויך זייערע העמדער י-- נאָך קינדער-העמדעלעך פון די פארשפּילטע באָנים,

און דאן באקומען די שטאכעטן אויך א מענטשלעך פּאָנעם. אין װײַסן אָנגעקלײדטע, פריילעכע זיי העלן,

וי ס'װאָלט בא אונדז אין דער מישפּאָכע קיינער זיך ניט פעלן, און אלע שטייען איצט ארום דער שטוב צוזאמען,

פּונקט וי די ברעטלעך זײַנען ניט פון אָפּגעהאקטע שטאמען. און טאקע, וויפל שלאקסן האָבן זי געשלאָגן,

און וויפל שטורעמס איבער זיי זיך האָבן דורכגעטראָגן,

און וויפל שלעק, פּוראָניעס און פארברעכנס

האָבן געפּרוּװוט אָט די שטאכעטעלעך צעברעכן.

נאָר זיי, וי ס'װאָלט אף זיי דער גוטער גײַסט נאָר שוועבן, האָבן באוויזן מײַרעך-יאָמימדיק אריבערלעבן

אלע געטאָס, אלע לאגערס, טפיסעס, יארן, אָ, אונדזערע שטאכעטן שטייען אלץ נאָך, װי די גווארן,

װײַל אין זייער יעדער שפּעלטעלע מיט מוטער-זאָרגן איז די נעשאָמע דאָך די אביקע פון היים פארבאָרגן.

טאָ זאָל די אײביקײַט מיט זון אומענדלעך גלעטן אײַך, מײַנע ליבע, מײַנע אלטיטשקע שטאכעטן.

מײַן איינציקעד האר

כ'בין אָפּגעשלאָפן בייס דער שניט-ציַט, וי א סנאָפּ, א נאכט אין סטעפּ, מיט פּלייצע צו די שטערן, פארגעסן האָט זיך צווישן זאנגען זיס מײַן קאָפּ און אויך געצײַטיקט מיט דעם גליק צו זײַן א קערן.

און כ'האָב געדרעמלט, ביז פון מיר האָט דער באגין מיט ערשטן ווינט אראָפּגעריסן נאכט און שאָטן

3--0

און איז אין פּאָסטעלעס, דוכט, אויסגעפלאָכטענע פון גין, וי גלײַך אף אקער-ערד, איבער מײַן לײַב געטראָטן,

נאָר ער געקענט האָט מיט די פיס א טרעט מיך טון, און ס'זאָל מײַן צאָרן ניט צערײַסן אים אף צווייען,

ער איז געגאן דאָך, וי א פויער, מיט דעם קויש פון זון, קעדיי ער זאָל א פריי געמיט אין מיר פארזייען.

באט פארפרוירענעם פענצטער

א באָרװעס קינד, איז זיץ איך אָפּ א ווינטער באם פענצטער דעם פארקאָוועטן פון קעלט, פונוואנען ס'ווייט מיט שטילקײיַט פון א צווינטער, כ'װאָלט אויך געװאָלט א קוק טאָן אף דער וועלט, איז האָט דער פראָסט דעם דרויסן מיר

פארשטעלט מיט אָנגעמאָלטע צװײַגן, קרענץ און בלעטער, און ס'דוכט, ער רעדט צו מיר, װוי א מין

שפּעטער,

מיט א צעלאָכעס-שטעכנדיקער שפּראך, ;פון אָט די צװײַגלעך װעסטו דאָך קיין סכאך ניט אָנברעכן, א פײַערל ס'זאָל העלן". און ס'שרעקן מיך די שנײיַקע געמעלן,

זי זײַנען, דוכט, דער טרויער-קראנץ, װאָס ליגט שוין אף מײַן אָפּגעשטאָרבן קינדער-גליק.

און כ'הייב זיך אָן צו ראנגלען מיט דער קרירע, איך הויכקע אף די שויבן, אָטעם, בלאָז,

ביז ס'טײַען אָפּ די קאלטע קווייטן אירע,

דורך דינעם הײַטל אײַז שוין גרינט דאָס גלאָז, וי דורכגעהאקט מײַן דעך װאָלט א פּאָלאָנקע צום פרילינג-צו, און אָט שוין גרינט א לאָנקע.

נאָר שטארקער פון מײַן אָטעם איז דער פראָסט, און װוידער ווערט די שויב מיט אײַז פארצויגן און כ'װאָלט אצינד צעװויינט זיך פאר פארדראָס, ווען כ'שרעק זיך ניט, אז אויך מײַן טרערן"גאָס פארפרוירן ווערן װעט אף מײַנע אויגן,

וי אָט די קרענץ אף שויבן, פון דער קעלט, און אײיביק וועט מײַן ליכט שוין זײַן פאדשטעלט. און ס'נעמט מיך דורך אזא מין גרויל אין רוקן, אז נאָך ביז הײַנט, אוי, וי כ'האָב פיַנט צו קוקן דורך א פארפרוירן פענצטער אף דער וועלט.

ווארעמע סטעושקעלעךר

גראדע איצט, ווען כ'קען שוין באָרװעס לויפן און מעג זיך שוין קיין שיכעלעך ניט קויפן,

אָנגעשניטן האָט פאר מיר די וועסנע-מאמע ערעװו-פּייסעכדיקע סטעזשקעלעך פון סאמעט.

גיב איך נאָר א טרעט א פּראָסטן -- אָן שום קאָסטן, טו איך אָן מיר שיכעלעך וי אָנגעמאָסטן,

אוי, אן אוישער! כ'קען אפילע צווישן גראָזן וויפל נאָר סע גלוסט זיך מיר זיי איבערלאָזן;

װער קען נאָך דען, כוץ דער ערד, זי איבערציילן? לויף איך, קינדער באָרװעסע מיט זיי באטיילן,

יעדער שיכעלע איז לײַכט און פײַכט און קילינק, גיי איך מיר אריין מיט זיי אין שיינעם פרילינג,

גיב מיט זיי אף יעדן בוים פארשײַט א קלעטער, טו זיך אָן אין גרינעם בעגעדל פון בלעטער.

און פאר סימכע, פאר אשירעס און פאר טומל איך פארגעס אף יעדן פּלױט א גרין קאָסטיומל.

מײַן האלבאָשע קען דער ווינט נאָר איבערציילן, לויף איך קינדערלעך די נאקעטע באטיילן.

אויס מיט שמאטעס, װוּ די קינדער-יאָרן וויאנען, ס'איז די וועלט מיט אזא בעגעד מיר מעקאנע,

ס'האָט די זון מײַן העמדעלע מיר צוגעשניטן, אופגענייט מיט שטראלן עס פון בליטן-צוויטן,

און די הייזעלעך -- פון גרינסן, פון געשפּינסן -- ניט קיין מאלבעש -- א געווינס איבער געווינסן.

אױיסגעפּוצט אין אזא קלייד, --- אָן זאָרג, אָן קומער גיי איך מיר אזוי ארײַן אין טיפן זומער,

בלעטער-קעשענעס בא מיר, װי ברייטע רוימען, פול די בלעטער-קעשענעס מיט קארשן, פלוימען,

49

בי טע וע טא ,יי יי

-

פול מיט װײַנשל, עפל, פערעשקעס און בארן,

און מיט אלץ, נאָך װאָס קונדייסימלעך דאָך גארן,

נאָר דער הארבסט קאָן מײַנע פּיירעס איבערציילן,

א רויטאר

דער רויטארמיייש-קײַלעכיקער הוט

קען אײביק עפּעס שיינס דעם לעבן זאָגן,

דאָרט מאָלט זיך יענער העלדן-קאָפּ נאָך גוט, װאָס האָט אמאָל דורך שלאכטן זיך געטראָגן.

דער הוט האָט מיט זײַן שפּיץ זיך װי באווערט, די אויערן צעשפּרײט, װי גלײַך ס'װאָלט טאקע

דער רייטער-יונג מיט זײַן אנטבלויזטער שװוערד

אװעקגעלאָזט זיך ווידער אין אטאקע.

און נאָר דאָס שטערנדל, װאָס איז ניטאָ שוין אף דעם הוט, לאָזט וועגן העלד צו וויסן,

לויף איך הונגעריקע קינדערלעך באטילן

יאָג איך אלע נויטבאדערפטיקע דערקויקן. אָרעם קינד, דו האָסט געװאָלט א וועלט באגליקן,

מייישער הוט

אז ס'האָבן פיַנט שוין אין זײַן לעצטער שאָ עס מיט זײַן פלייש פון אים ארויסגעריסן,

און אפן הוט פון פאָרנט, אױיבנאָן א צייכן פינפשפּיציק איז פארבליבן, װאָס גרינט, װי דער געשניצטער בלאט פון קליאָן, און ווערט גאָר פון דער צײַט ניט אָפּגעריבן,

און ווערט ניט אָפּגעריסן פונעם ווינט,

און ווערט ניט אָפּגעוויאנעט אין די הארבסטן וי ס'װואָלט דאָס רויטע שטערנדל געגרינט,

וי ס'װאָלט דער יונג דערנערט עס מיטן הארצף

נסס

דירי יי | דער שלאָס פון דעם פירשט בעוגער

1. װי קאָן א ייִד זײַן א פירשט?

איך האָב שטארק ליב געהאט מײַן לערערקע. זי איז געווען זייער א שיינע. עפשער נאָך שענער פון מײַן מאמען. זי איז געווען א שטרענגע און א קיניגלעך-שטאָלצע. האָב איך זי געשטעלט העכער פון אלע מענטשן, װאָס איך האָב געקענט. איר נאָמען אליין האָט בא מיר ארויס- גערופן דערעכערעץ. פּאָלינא וולאדימיראָוונא -- ביז דעם טאָג, ווען דער טאטע האָט מיך אָפּגע- פירט אין דער רוסישער אָנפאנג-שול פאר ייִדישע מיידלעך, האָב איך אזא נאָמען ניט געהערט.

מיר האָט זיך זייער געװאָלט אויסנעמען בא איר, בא מײַן שיינער און שטאָלצער לערערקע. בייס די לימודים האָב איך ניט אראָפּגענומען די אויגן פון איר לויטערן פּאָנעם, װאָס האָט שטענ- דיק אויסגעזען װי ערשט אָפּגעוואשן, און געטרוימט, אז אָט װעט זי צו מיר א שמייכל טאָן, אָט װעט זי מיר שטעלן א פינף. מיטן גאנצן הארצן האָב איך געװאָלט זיך לערנען גוט. געלערנט האָב איך זיך שלעכט,

אין דער היים פלעג איך אויספילן אלע שול-פארגעבונגען שנעל און װי ס'דארף צו זײַן, אָן קיינעמס הילף. אין קלאס פלעג איך שטעלן ,בולקעס" אין העפט, און אפן ברייטן שווארצן טאָװל האָב איך געשריבן אזוי פּאמעלעך, װי עמעצער װאָלט מיך בײיסמײַסע געהאלטן פאר די הענט. אין דער היים האָב איך דעקלינירט, װי א מאזיק, הויך אפן קאָל: ;סטאָל, סטאָלא, סטאָלו; סאָ- באקא, סאָבאקי, סאָבאקע". נאָר קוים האָט די לערערקע מיך אָנגעקוקט און צוליב אָנשױלעכקײַט געשטעלט די פראגע אף אזא אויפן; ,קאָװאָ, טשטאָ יא וויזשו?" האָב איך ניט געקאָנט פּױעלן בא זיך צו ענטפערן: ,סטאָל* אָדער ,סאָבאקו".

צום סאָף יאָר האָט דער לערערקעס פעסטע האנט אויסגעשטעלט אין אלע קעסטעלעך פון מײַן טאבעל אקוראט אויסגעדריידלטע דרײַען. באם סאמע עק נאָר איז געשטאנען א יאָסעם -- א פינף -- פאר גוטער אופירונג. איך האָב אריינגעקוקט אין דעם טאבעל און... אין א מינוט ארום האָב איך שוין ניט געדענקט, ווּ איך האָב אים אהינגעטאָן. ער איז פאר מיר געווען װי ניט געווען. אין שטוב בין איך ארײַנגעלאָפן א צופרידענע, אויסגעשריִען הויך אף א קאָל: ?טאטע, איינע פינפן!? --- און ארויס אין הויף שפּילן מיט די כאווערטעס אין צייכנס.

דארף זיך מאכן אין א שאבעסדיקן זומער-טאָג, גיי איך מיטן טאטן אין גאס און אנטקעגן קומט אונדז אָן פּאָלינא וולאדימיראָוונא. א שיינע, א שטאלטנע, אין װײַסע הענטשקעלעך, מיט א קליין שירעמל פון װײַסן האפט, האָט זי אף אונדזער באגריסונג געענטפערט מיט א מאיעסטע- טיש-ליבן שמייכל און איז זיך װײַטער געגאנגען איר וועג. פאלט אײַן מײַן טאטן אָפּצושטעלן זי, קעדיי צו באדאנקען פאר מײַנע גרויסע דערפאָלגן. לעכאטכילע האָט די לערערקע אויסגעזען פארװווּנדערט. דערנאָך האָבן אירע שיינע ברעמען א פלי געטאָן אין דער הייך.

-- דעם טאבעל האָט איר געזען?

איך האָב מיט האסט ארויסגעריסן מײַן האנט פון דעם טאטנס און געלאָזט זיך לויפן.

געלאָפן בין איך לאנג. איך בין געלאָפּן פון טאטע-מאמע, פון דער היים, פון שול, פון שטאָט. געלאָפּן, ביז עס האָט מיר אָנגעהױיבן שטעכן אין א זײַט און ס'האָט מיר פארפעלט אָטעם. אָפּגע- שטעלט אָבער האָב איך זיך ניט. כ'האָב נאָר פארלאנגזאמט דעם טראָט. און דאָ ערשט האָב איך דערפילט טרערן אף די באקן. עפשער בין איך געווען א פארדאָרבן קינד, נאָר איך מוז זיך

81

;8

אוויי יי יי

מוידע זײַן, אז דאָס זײַנען געווען ניט קיין טרערן פון כאראָטע. צום ערשטן מאָל איז פאר מיר אופגעקומען די פראגע, פארװאָס האָט די לערערקע מיר געשטעלט דרײַען בייס איך האָב אלץ געװוּסט ניט ערגער פון אלעמען. ווען זי זאָגט מיר כאָטש א גוט װאָרט, װאָלט איך איר אף אלץ געענטפערט. צום ערשטן מאָל האָט זיך אין מײַנע אויגן א וואקל געטאָן מײַן אָפּגאָט און איך בין געגאנגען אין דער וועלט ארײין און געוויינט פון ליבע און אנטוישונג. אזוי האָט עס מיך פאר- טראָגן אזש אפן רוסישן צווינטער. דאָ, אף א גרינעם בערגל מיט א הילצערנעם ציילעם צוקאָפּנס, האָט מען מיך אָװנט-צײַט אופגעזוכט א שלאָפּנדיקע, מיט אן אופגעלאָפענעם, פארמורזעטן פּאָנעם.

ניט יענעם טאָג, ניט שפּעטער האָב איך בא אונדז אין שטוב קיין װאָרט ניט געהערט ועגן דער מײַסע מיט דעם טאבעל. ווען איך בין געקומען הארבסט אין שול, האָט אויך די לערערקע מיר גאָרנישט דערמאָנט. האָב איך אין צוייטן קלאס אויסגעלערנט זיך מיט אלעמען גלײַך צו ציען די רעכטע האנט אין דער הייך, ווען איך האָב געהאט װאָס צו זאָגן, און די װוּנד אין מײַן הארצן האָט זיך ביסלעכװײַז פארצויגן מיט א הײַטל. האָט אָבער בישכיינעס מיט אונדז, א שטוב לעבן א שטוב, געװווינט ניסל, כאָנע דעם מעלאמעדס, א ביטערער ניסל. קיין איין זינד מײַנע האָט ער מיר קײינמאָל ניט מויכל געווען.

ניסל איז געווען א טויבלעך בייז ייִנגל מיט א יאָר דריי-פיר עלטער פון מיר. זײַן גוטער קאָפּ האָט געהאט א שעם בא אונדז אין גאס. און װײַל ער האָט געהאט אזא גוטן קאָפּ, האָט ער זיך געלערנט אין דער רעאל-שול. און װײַל ער האָט זיך געלערנט אין דער רעאל-שול, האָט אים זײַן מאמע, מערע די מעלאמעדקע, אָפטלעך אונטערגעשארט א פעטערן ביסן. ניסל פלעגט, אפילע ניט אומקוקנדיק זיך, א רוק טאָן די טעלער פון זיך מיט אזא רוגזע, װוי די מאמע װאָלט געווען זײַן גרעסטער סוינע. איך האָב אָבער געװוּסט, אז דעם /פעטערן ביסן" לאָזט ער אף אזא אויפן איבער פאר די ייִנגערע קינדער.

פלי איך אײינמאָל אָן אין הויף אף ניסלען, און ער טוט א זאָג סטאם אזוי, אין דער לופט ארײַן, מיט א כויזעקדיקן שמאָרע מיט דער נאָז:

-- איינע פינפן, הא?

פונוואנען האָט ער זיך דערװוּסט? פאר מיר איז עס געווען א רעטעניש, נאָר פון יענעם טאָג אָן האָט מיך ניסל געהאלטן פאר א ליגנערקע און ס'איז ניט געווען אזא קראפט אף דער וועלט, װאָס זאָל אים איבערצײיַגן, אז א ליגן איז פאר מיר געווען דער טאבעל און די פינפן -- אן עמעס.

און איך בין אין ניסלען געווען פארליבט. ווען ער פלעגט זיך באװוײיזן אין הויף, לייענענדיק אין גאנג א בוך, איבער זײַן שלעכט הערן אן אָפּגעשײדטער פון אלץ און פון אלעמען, פלעג איך בלײַבן שטיין א פארצאפּלטע. ניט נאָר די קארגע רייד זײַנע, נאָר אפילע די אָפטע אופגערייצט- קײַט האָב איך אופגענומען װי א סימען פון גרויסקייַט. איך האָב ליב געהאט, זיצנדיק פארטײַעט אין א ווינקל, צוהערן זיך, וויאזוי מײַן טאטע רעדט מיט אים װי מיט א דערוואקסענעם ועגן איינעם א מענטש מיט א מאָדנעם נאָמען שפּינאָזע, וועלכער האָט אלץ געװוּסט, אלץ פארשטאנען בעסער פון יעדערן. און איך האָב ראכמאָנעס געהאט אפן דאָזיקן שפּינאָזע, כאָטש פארשטיין אקוראט, װאָס האָט מיט.אים געטראָפן, האָב איך ניט געקאָנט. איך האָב נאָר געװוּסט, אז געמיינע לײַט האָבן אים אָפּגעטאָן עפּעס זייער א מיִעס שפּיצל. איך האָב ראכמאָנעס געהאט סײַ אף שפּיי נאָזען, סײַ אף ניסלען. אין מײַן פאָרשטעלונג זײַנען זיי געװאָרן איינס. שפּינאָזע האָט אויך אוואדע גערעדט מיט רוגזע, קעדיי אויסצובאהאלטן זײַן גוטסקיײַט. צו נײַן-צען יאָר האָב איך וועגן יעדן מענטשן. װאָס איך האָב געזען אָדער אפילע נאָר געהערט וועגן אים, דאָס ערשטע נאָכגעפרעגט זיך: ;ער איז א גוטער?"

און ניסל האָט אין מײַן זײיַט ניט געקוקט. האָט ער מיך ווען יאָ באמערקט, איז נאָר אויס- געלאכט, נאָר אָנגעטאָן ביזיוינעס:

--- װאָס, א ניַע באָבעמײַסע אויסגעטראכט?

א 5 א איך האָב שטארק ליב געהאט מײַן כאווערטע פאניע בערגער. זי איז געווען זייער א שיינע. עפשער נאָך שענער פון דער לערערקע. און א לאכערקע, און א שטיפערקע, און געטאָן האָט זי יעדער זאך מאָדנע פלינק. איך האָב קײינמאָל ניט געקאָנט כאפּן מיטן אויג, ויאזוי איר דינינקע פיגור שיילט זיך אויס פונעם ווינטער-מאנטל מיטן װײַסן פוטערנעם קעלנערל; ויאזוי איר קאָפּ דרייט זיך ארויס פונעם הויכן װאָלענעם באשליק מיט די לאנגע עקן ארומגענומען ארום האלדזי און אָט לויפט שוין פאניע מיט א הילכיקן קוויטש איבערן קאָרידאָר און צוויי גרויסע סטענגעס טאנצן אף איר פּלייצע איבערן ברוינעם גימנאזיסטן-קלייד. אויסער איר האָט קיין איין מיידל בא אונדז אין שול ניט אָנגעטאָן זיך, װוי א גימנאזיסטקעי

92

יי פויי-י

פאניעס שיינער קאָפּ מיט די פיר צעפּ -- צוויי דינינקע איבער די אויערן, ארײַנגעפלאָכטן אין צוויי דיקערע אף דער פּלײצע -- דרייט זיך בייס די לימודים אין אלע זײַטן. דער שכיינע פון רעכטס שטעלט פאניע ארויס א צונג, דער שכיינע פון פאָרנט גיט זי א קיצל אונטערן אָרעם. ס'האָט זיך געקאָנט דוכטן, אז דער לערערקעס דערקלערונגען זײַנען איר קלאל ניט אָנגעגאנ- גען. קוים אָבער האָט מען זי אויסגערופן, האָט דאָס שטיקל קרײַד אין איר האנט געקלאפּט איבערן טאָװל פונקט אזוי זיכער און פריילעך, װי אירע שיכלעך איבערן דיל פונעם שול-קאָרי- דאָר. שפּילנדיק מיט די כיין-גריבעלעך אף די רויטע בעקלעך, האָט פאניע געענטפערט אף אלע פראגעס. זי האָט אלץ געװוּסט. זי האָט באקומען איינע פינפן. װאָס זשע איז דער װוּנדער, אז איך האָב געװאָלט וערן מיט פאניען כאוער? און געװאָרן. כאָטש אָנגעהויבן האָט זיך אונדזער פריינטשאפט פון א בארויגעז.

געווען איז עס אזוי: איבער עפּעס א שולד איז פאניע בערגער געשטאנען אין ווינקל. האָט י הינטער דער לערערקעס פּלייצעס געמאכט אזעלכע האװײַעס, אז דער גאנצער קלאס האָט עלאכט.

-- הײַנט וועסטו גיין אהיים די לעצטע, -- האָט מיט איר רויקער שטים געזאָגט די לע- רערקע. -- קאָלזמאן כאָטש איין שילערן װעט בלײַבן אין קלאס, זאָלסטו זיך ניט רירן פון אָרט.

איך האָב אויסגעווארט, ביז אלע זײַנען זיך צעגאנגען, און ארויס אף דער גאס צוזאמען מיט פאניע בערגער.

--- ווו וווינסטו? -- האָט זי מיך געפרעגט.

-- הינטערן בריק. = דו?

-- איך? אַ :0 דאָרט. פארן בריק.

-- ווייסט, -- האָב איך אומגעריכט פאר זיך אליין אױיסגעשאָסן, -- מײַן פעטער איז א

--- דײַן פעטער?

-- נו, יאָ. מײַן מאמעס ברודער

-- א גאזלען?

-- א גאזלען. ער האָט אָפּגענומען בא מײַן מאמען די יערושע.

-- פאהמאם האָט ער אָפּגענומען בא איר די יערושע?

-- אָט אזוי... װײַל ער איז א גאזלען.

-- דײַן פעטער װווינט אין וואלד? --- האָט זי געפרעגט.

-- מײיַן פעטער? ער װוינט אין ראדאָשקאָװיטש...

פאניעט איז געבליבן שטיין און אָפּגעבריט מיך מיט אירע שווארצע שעלמישע אויגן.

-- הער אוף, -- האָט זי אויסגעשריִען. --- דײַן פעטער איז ניט קיין גאזלען. א גאזלען װוינט אין וואלד. מיסטאמע האָסטו אינגאנצן ניט קיין פעטער.

-- מײַן מאמע זאָגט טאקע, -- האָב איך געפּרוּווט ראטעווען די לאגע, -- אז מע לעבט, וי אין א וואלד.

נאָר פאניע איז שוין געלאָפן איבער דער בריק און אף איר פּלײצע האָט אונטערגעטאנצט די פול געפּאקטע שול-טעקע.

איך בין געבליבן אליין באם פארפּראָרענעם טײַך, און ס'איז ניט געווען אף דער ועלט קיין מענטש אומגליקלעכער פון מיר. קיינער, קיינער דארף מיך ניט. קיינער האָט מיך ניט ליב. אלע האלטן מיך פאר א ליגנערקע.

אף מאָרגן האָבן מיר זיך איבערגעבעטן. פאניע איז די ערשטע צו מיר צוגעגאנגען און נאָך די לימודים גערופן צו זיך אהיים. מיר האָבן צוזאמען אָפּגעגעסן, צוגעגרייט די לימודים און ביז פארנאכט געשליטלט זיך אפן הויף. מײַן נײַע כאווערטע האָט מיך בעשום-אויפן ניט געװאָלט פון זיך אָפּלאָזן. אהיים בין איך אוועק ערשט דאן, ווען זי און אירע צוויי ייִנגערע שוועסטערלעך האָבן זיך אויסגעשטעלט אין לאנגע באארבלטע העמדער, יעדערע אין איר בעטל, און דער טאטע זייערער האָט מיט א גומענעם פעכערל באשפּריצט זי פון א פלעשל מיט עפּעס א שמעקנדיק וואסערל. דער זיסער רייעך איז מיר נאָכגעגאנגען ביז צו מײַן היים.

= 08 ?

די פרייד פון כאווערן זיך מיט פאניע בערגער װאָלט מיסטאמע קײנמאָל ניט פארשטערט געװאָרן, ווען איך לייען ניט אזוי גוט רוסיש. צום אומגליק אָבער האָב איך אין צווייטן קלאס געלייענט רוסיש װי א וואסער. מײַן לערערקע פּאָלינא ולאדימיראָוונא האָט אין דעם געהאט

3

א קנאפּן כיילעק. אויסגעלערנט האָב איך זיך פון מײַנע צװיי עלטערע ברידער, כאָטש זי האָבן פון דעם ניט געװוּסט. איך בין פּאָשעט געװאָרן א מיטלײענערן פון די דינינקע ביכעלעך, װאָס זיי פלעגן פון צײַט צו צײַט ברענגען אהיים און װי קאָרטן צעשיטן איבער דעם אײַזערנעם בעט, אף וועלכן זי זײַנען צוזאמען געשלאָפן. דאָס ערשטע ביכעלע, א מײַסע וועגן א געהיימניספולן מאָרד אין אן אלטן שלאָס, בין איך קוים בײַגעקומען. ביז איך האָב זיך דערקליבן צום סאָף, ויאזוי נאט פּינקערטאָן שפּירט אויס די מערדער, האָב איך פארגעסן דעם אָנהײב. האָב איך אזויפיל מאָל איבערגעלייענט דאָס ביכעלע, ביז די לערערקע האָט אָנגעהױיבן צו באװוּנדערן מײַנע דערפאָלגן אין רוסיש. פון די פיל אומבאקאנטע װערטער בין איך ניט באָטל געװאָרן. פארקערט, זי האָבן פאר מיר געהאט א באזונדערן רייץ. װוי איך האָב געװאָלט, אזוי האָב איך זי אױיסגעטײַטש

,די גיישע האָט א פּאטש א אין די דלאָניעס, און באלד האָט זיך צעעפנט דער דיל. פון אונטער אים האָט זיך באוויזן א מענטש מיט א בלאנקענדיקער שװערד אין דער האנט", -- אזוי האָב איך אויסגעלייענט אין איינעם א ביכעלע.

די גיישע אליין האָב איך גרינג פארדײַעט. מיסטאמע איז עס א שינהײַט אזא. ניט פאר מײַן סייכל איז געווען דאפקע דער פּאָטעטער פאטש אין די דלאָניעס -- ,זאכלאָפּאלא װו לא- דאָשי". גיי ווייס, אז לאדאָשא איז א דלאָניע. האָב איך קיין אנדער בריירע ניט געהאט, װי אויס- צומאָלן זיך אין דער פאָרשטעלונג א מאָדנע הילכיקן כייפעץ, װאָס אז מע קלאפּט אין אים, עפנט זיך אזש דער דיל.

האלטן אין זיך דאָס אלץ, װאָס איך האָב זיך דערװוּסט פון די דינע ביכעלעך, איז געווען איבער מײַנע קויכעס. האָב איך יעדע מײַסע איבערדערציילט מײַן נײַער כאווערטע. איין מײַסע נאָר האָב איך איר ניט געקאָנט דערציילן --- די מײַסע ועגן איר אליין, וועגן פאניע בערגער.

איך האָב געכאלעשט, געלעכצט נאָך א צוהערער. און געפונען. דאָס איז יי ען ניסלס ייַנגסט שוועסטערל טרײיַנע, א שווארצס, מיט א דין, שפּיציק נעזל און ארויסטארטשענדיקע צין פון

אונטער דער אייבערשטער ליפּ. זומער-צײַט, האָט זי נאָר עי , די נאָז אף דער גאס, פלעגט א גאנצע כאָפּטע ייִנגלעך, איר טאטנס טאלמידים, זיך א לאָז טאָן נאָך איר, זינגענדיק א מאָדנע לידל:

טרײַנע-פיינע,

איך האָב צו דיר א טײַנע:

פארװאָס ביסטו, טרײַגע,

גאָר ניט אזא פיינע?

און אזוי נאָכאנאנד, אין איין אָטעם, יעדעס מאָל פון אָנהייב. טרײַנע האָט מיט אלע קויכעס זיך געמיט צו באװײַזן, אז זי װוערט פון די ייִנגלעך ניט ניספּאָעל. זי פלעגט אויסדרייען צו זי איר שווארץ מײַזיש פּענעמל, ארויסשטעלן די ציין, וי אף א ביס צו טאָן, און אָפּזאָגן אירס:

-- אָט װעל איך דערציילן דעם טאטן, טעמפּענע גאָרגלס!

אירע ווערטער פלעגן צוגעבן די ייִנגלעך פרישע קויכעס אף צו זינגען זייער לידל. פאר טרײַנעס טאטן האָט קיינער פון זיי ניט מוירע געהאט. דאָס איז געווען א שטילער ייד מיט אן אויסגעצויגן הונגעריק פּאָנעם. א פונק פון לעבן האָט מען אין אים געקאָנט מערקן נאָר דאן, ווען די מעלאמעדקע פלעגט אוועקשטעלן פאר אים אפן טיש א טעלער הרעטשענעם קרופּניק אָדער א שיסעלע הייסן באָב. װי א לונאטיקער פלעגט ער קוידעמקאָל אויסציען זײַנע בלייכע הענט צום ברויט. אָפּגעשניטן א דיקע לוסטע און פארקוועטשט זי אין דער רעכטער דלאָניע, האָט ער די לינקע אונטערגעשטעלט װי א שיסעלע, קעדיי קיין איין פּיצל זאָל ניט גיין לעיִבעד. אראָפּגע- שלונגען דעם לעצטן ביסן, פלעגט ער מיט דער לינקער האנט ארײַנשיטן אין מויל די ברעקלעך און ערשט דערנאָך נעמען זיך צום הרעטשענעם קרופּניק אָדער צום באָב.

אין איינעם אן אומגליקלעכן טאָג, ווען כאָנע דער מעלאמעד איז געווען פארטאָן אין זײַן מאָלצײַט, האָב איך זיך צוגעזעצט מיט טריינען אף איר בעט און דערציילט וועגן מײַן כאווערטע פאניע בערגער, וועלכע איז א טאָכטער פון א פירשט און װוינט אין א שלאָס הינטער א הויכער געמויערטער וואנט. און שטענדיק שפּילט דאָרטן מוזיק און עס שמעקט מיט פּארפומען. איך בין דאָרט אליין געווען און אליין געזען, װיָאזוי מײַן כאווערטעס טאטע, דער פירשט בערגער, האָט זיך אומגעקערט פון דער יאגד און ער האָט א פּאטש געטאָן מיט דער לאדאָשע, א זילבערנע לאדאָשע אזא, האָט זיך דֶער דיל פאנאנדערגערוקט, איין העלפט אף רעכטס, איין העלפט אף | לינקס, און פון אונטער אים איז ארױיסגעשװוּמען א טיש מיט די טײַערסטע מײַכאָלים אין גילדענע קיילים,

איך האָב פארזאָגט טרײַנען, זי זאָל עס קיינעם ניט דערציילן, װײַל מײַן כאווערטע פאניע וויל ניט, מע זאָל וויסן, אז איר טאטע איז א פירשט. טרײַנע האָט מיך אָבער פאראטן. זי האָט

4

= יי שרייה: יא = ייט :5 יי יק

דערציילט. און וועמען? ניסלען. ווען איך קאָן דאן פאָרויסזען, אז ניסל װעט אויסוואקסן א גע- לערנטער, א פיזיקער, װאָלט איך עפשער געװוּסט, װי צו שאצן זײַן אנאליטישן סייכל, און דער קלאפּ, װאָס איז געקומען שנעל און אומגעריכט, װאָלט מיך ניט אזוי שטארק געטראָפן.

באלד אף מאָרגן, וי נאָר איך בין ארײַן אין כיידער, האָט ניסל, ניט קוקנדיק אין מײַן זײַט, סטאם אין דער וועלט ארייַן געפרעגט א קאשע:

--- װי קאָן דאָס א ייִד זײַן א פירשט? -- ער האָט מיט כויזעק א שמאָרע געטאָן מיט דער נאָז און צוגעגעב -- אבי אויסטראכטן.. א פירשט איז דאָך איינער פון דער קייזערלעכער פאמיליע...

2. סאיז געווען...

צו אונדז אין שטאָט איז אראָפּגעפאָרן א מאָסקװער פאָרלייענער. איך האָב צו דער פאָרלע- זונג אף א פּאֶר מינוט פארשפעטיקט. דאָס ליכט אין זאל איז געווען אױיסגעלאָשן, דער פאָרהאנג אופגעהויבן. אף דער בינע איז געשטאנען א מענטש, ניט קיין הויכער. אינעם שווארצן פראק מיט דער װײַסער ברוסט איז ער ענלעך געװען אף א פּינגװין. עטװאָס אײַנגעבויגן האָב איך זיך דערקלינן צו מײַן אָרט. און באלד מיטגעריטן געװאָרן מיט אן אומדערווארט מעכטיקער און בייגעוודיקער שטים, וי אף דער בינע װאָלט געשטאנען אליין מאיאקאָווסקי.

שוין צום סאָף פון דער פאָרלעזונג האָב איך פונדערװײַטן דערזען ניסלען. ער איז, װי גע- וויינלעך, געזעסן אין דער ערשטער ריי, דעם לינקן אוער געווענדט צו דער בינע, און צוגעהערט זיך מיט אלע אייוורים. איך האָב א װײַלע צוגעווארט, און מיר זײַנען צוזאמען ארויס פונעם קאָנצערט-זאל.

איך האָב שוין ניט געװווינט מיט ניסלען אף איין הויף, א שטוב לעבן א שטוב. ס'האָט זיך אויך פון לאנג אױיסגעװעפּט מײַן קינדערשע פארליבטקײַט אין אים. נאָר האָבן מיר זיך ווען צופעליק באגעגנט, איז עס מיר געווען צום הארצן. אים, װי ס'האָט אויסגעוויזן, אויך.

צו פינף און דרײַיסיק יאָר איז שוין ניסל געווען א געלערנטער מיט א נאָמען, א דאָקטאָר פון פיזיש-מאטעמאטישע וויסנשאפטן. אף זײַנע לעקציעס, די לעקציעס פון ניסאָן כאָנאָװיטש גרין, זײַנען די סטודענטישע אאודיטאָריעס געווען געפאקט, און ניט נאָר פון סטודענטן.

אָט אזוי איז ער זיך געגאנגען זיַן וועג, ניסל, כאָנע דעם מעלאמעדס ייִנגל, דאָס הארטע ניסל, דאָס אײַנגעשפּארטע און כמורנע. אין מײַנע אויגן האָט דער דאָזיקער וועג אויסגעזען װי א גראָדע ליניע, אָן זיגזאגן, אָן שטרויכלונגען. דער אונטערבאװוּסטזײַן האָט מיר ניסלען אלס אזעלכן אויסגעמאָלט נאָך אין דער קינדהײַט, דעריבער איז ער פאר מיר דאן געווען א גאָט. ביז איצט שעץ איך אין יענעם אמערסטן דאָס, װאָס מיר פעלט,

מיר גייען צוזאמען פון דער מאיאקאָװוסקי-פאָרלעזונג. מיר שװײַגן מער, װי מיר ריידן נאָר מיט ניסלען קאָן מען אזוי -- גיין באנאנד, און יעדערער זאָל זיך טראכטן זײַנס. איך, לעמאָשל, טראכט איצט וועגן מײַן שרײַבטיש, א פארוואלגערטן מיט ביכער, פּאפּירן, בריוו, אף וועלכע איך האָב ניט באוויזן צו ענטפערן. פארצייַטנס, זאָגט מען, פלעגט א מאָנאך פאסטן דרײַ טעג נאָכאנאנד, איידער ער פלעגט זיך נעמען מאָלן א ,הייליק" בילד. ווען איך גלייב אין גאָט, װאָלט איך זיך אלציינס ניט געקאָנט דערלויבן אזא לוקסוס. װוּ װאָלט איך גענומען די דרײַ טעג? איך האָב קיינמאָל קיין צײַט ניט. דעריבער איז פאר מיר גענוג צונויפזאמלען פון טיש די ביכער, פארוקן אין די טיש-קעסטלעך די איבעריקע פּאפּירן (שפּעטער בלײַב איך אָן א קאָפֿ, זוכנדיק די נייטיקסטע) און אין איין אָטעם ענטפערן אף א צענדליק בריוו. דאָס לעצטע איז אָנשטאָט צו פאסטן. מײַן געוויסן איז ריין. איך קאָן זיך נעמען שרײַבן. כ'װאָלט זײַן א באלן א קוק טאָן, װי עס זעט אויס ניסלס שרײַבטיש. אן אָרדענונג מיסטאמע... ער ווארט ניט, עס זאָל צו אים אראָפּנידערן דער רועך-האקוידעש. וועגן דעם מאָנאך, װאָס פאסט דרײַ טעג, װאָלט ער מיסטאמע הערן ניט געװאָלט,

פון ניסלס לענגלעך פּאָנעם, דעם פארטיפטן אין זיך, גיט אף מיר פּלוצלינג א ווייע מיט עלנט. דעם וועג פארלויפט מיר גאָר עפּעס אנדערש: ,ס'װאָלט פונדעסטוועגן ניט געשאט, עמע" צער זאָל אים איצט אָפּווארטן אין דער היים. נאָענט צו פערציק --- און אָן א מישפּאָכע".

ניסלס פּאָנעם האָט מיך אָפּגענארט. גאָר אן אנדער מין עלנט איז געװוען אף אים אָנגע- צייכנט. זײַן פארטרעטער טראכט טאָג און נאכט, ויאזוי ארויסצושטויסן אים פון אינסטיטוט, און, דאכט זיך, ס'וועט אים געלינגען. אלנפאלס, ניסלס טעמע האָט זיך שוין יענעם אײַנגעגעבן

5

צו ארײַנווארפן אין כיירעם. דער וויסנשאפטלעכער ראט האָט צוגעשטימט. די טעמע, אין וועל- כער ער איז ארײינגעטאָן נאָך פון די סטודענטישע יאָרן.

-- איצט, -- זאָגט ניסל, -- איז אים נאָר פארבליבן צו פּאקן מיך מיט א זאק בורזשואזער קאָנטראבאנדע אף דער פּלײצע. אז איך בין א שמוגליאר און גאנווע אין די נעכט די גרענעץ, האָט ער זיך שוין אָנגעשטױסן פון לאנג.

-- װאָסער גרענעץ? -- האָב איך ארויסגעשטאמלט,

-- די גרענעץ פונעם דערלויבטן.

-- עפּעס טרײַבסטו דאָ איבער, ניסל. דײַן פּאָזיציע אין דער וויסנשאפט, אף וויפל איך פאר- שטיי, איז א גענוג פעסטע...

ער האָט אף מיר מאָדנע א קוק געטאָן און גאָרנישט ניט געענטפערט. נאָר איך האָב זיך ניט אונטערגעגעבן:

-- דו קענסט דאָך דערװײַזן אָביעקטיוו. אין הומאניטארע וויסגשאפטן איז דאָס שווערער..

-- אָביעקטיוו קאָן מען עפּעס דערװײַזן אזוינעם, װאָס װויל, מע זאָל אים דערװײַזן. די דאָ- זיקע, די, װאָס ,,שטייען אף דער וואך", ווייסן אלץ פאָרויס, אף זיכער און בעסער פון אלעמען.

אין שטוב צו מיר איז ניסל ניט ארײַן: , שפּעט!* א רעגע פארהאלטן מײַן האנט אין זײַנער און א לאך געטאָן מיט די קלוגע אויגן:

-- מאיאקאָווסקין האָט מען, דאכט זיך, היפּש געלערנט, הא? מיטן טײַטל: ,, פונדאנען ביז- דאנען!" און ער האָט אפצולאָכעס אריבערגעשפּרײַזט פונדאנען און װײַטער... -- אסקסס 610 68. 1 3282 000 דאָס איז שוין ביכלאל אויסער יעדער גרענעץ.

אָפּגעזאָגט און אוועק מיט זײַן לײַכטן, געמאָסטענעם טראָט. און איך האָב זיך מיטאמאָל בארויקט: ,, נישקאָשע, ניט אזוי גרינג איז אים אײַנצובײַסן?.

אין א וויילע ארום האָב איך זיך שנעל איבערגעטאָן און אויסגערעדט מײַן מאן, האלעמײיַ די קליינע שלאָפט נאָך ניט. ער לייענט איר גאָר א מײַסע אזוי שפּעט. אן אומצופרידן איך גענומען מיט האסט פּאָמפּען דעם פּרימוס (אין דער עלעקטרישער יי האָט נאָך נעכ איבערגעברענט די ספּיראל) און, ווען ער האָט זיך צעהודעט, אוועקגעשטעלט א גרויסן וואסער. מיין קליינע איז א כאכאָמע. זי האָט גלײַך פארשטאנען, מיט אט עס שמעקן מײַנע האכאָנעס, און גענומען מיט ביידע הענט רייבן די אויגן;

-- מאמע, איך וויל שלאָפן, -

--- מאָרגן איז זונטיק, --- האָב איך געזאָגט. --- וועסט זיך אויסשלאָפן.

מײַן מאן האָט זיך צעלאכט:

אָט א לאָגיק! האָסט זיך דאָך געבייזערט..,

-- אף מאָרגן האָב איך אָפּגערעדט מיט פאניען דורכגיין זיך איבער די קראָמען, װעט קיין צײַט ניט זײַן -- האָב איך זיך פארענטפערט. א קוק געטאָן אף אים און אליין אויך גענומען לאכן.

כ'האָב אָנגעגאָסן אין שיסל זודיקע וואסער, פאנאנדערגעפירט מיט קאלטער. די פינגער האָבן זיך פארטיפט אין דער געדיכטעניש פון מײַן טאָכטערס האָר, אונטערגעהויבן די עקן אפן שפּיץ קאָפּ, געריבן זיי, געגליטשט זיך אין די ווארעמע מילינעס. און פון דעם אלעמען איז מיר געווען מאָדנע ווארעם אפן הארצן.

אף מאָרגן נאָך פרישטיק בין איך פארגאנגען מיט דער קליינער צו מיַן כאווערטע פאניע בערגער. צוזאמען מיט איר און מיט אירע צוויי מיידלעך -- בא יעדערער אין די צעפּ סטענגעס- באבעלעך, בא דער שווארצינקער -- רויטע, בא דער װײַסינקער --- בלויע. געלאָזט זיך איבער די קראָמען. דעם קומענדיקן זונטיק באגלייטן מיר ארויס די קינדער אף זומער מיטן קינדער- גאָרטן -- דארף מען אײַנקויפן װאָס ס'איז נייטיק. אלע דרײַ מיידלעך גייען פאָרויס, האלטן זיך בא די הענט. און איך דערצייל פאניען וועגן דער נעכטיקער פאָרלעזונג, וועגן דער באגעגעניש מיט ניסלען.

-- א באגאבטער מענטש, װײַזט אויס, אָט דער גרין, -- זאָגט זי, -- און װײַטער, א מאנצבל... עס קימערט אים וייניק, צי װעט דאָס קעלנערל בא אים זײַן אזא אָדער אזא. ער בײַט זיך ניט אויס אף קיין קלײיניקײַטן.

-- אן אלטער באָכער לויט דער איבערצייגונג, קיינער זאָל אים ניט שטערן. אָט דאָס הייסט ניכטערקײיַט...

--- מיינסט אזוי? און מיר דאכט, אז ער איז גאָר א טרוימער, אָט דער גרין. ער האָט נאָך פּאָשעט ניט געטראָפן די, װאָס ער דארף. זאָל דיך ניט ארן, --- האָט געזאָגט פאניע, --- ווען אזא קריגט ליב, איז איבער די אויערן. | = 1 מיט הונדערט פערציק זונען די שקיִע האָט געפלאקערט (רוס.).

6

שי

אומזיסט בין איך געגאנגען מיט פאניען איבער די קראָמען. אומזיסט אויסגענייט אף יעדער העמדעלע, אף יעדער סקארפעטקע די איניציאלן פון מײַן טאָכטער. אומזיסט אײַנגעלייגט דאָס אלץ שאבעס פארנאכט אין א נײַיִנקן טראָגזעקל. ווער האָט געזאָלט וויסן, אז דאָס נײַע טראָגזעקל מיט די העמדעלעך און סקארפעטקעס װועט גאָר בלײַבן ליגן אינמיטן שטוב: נעמט, װער עס וויל. אונדז גייט עס איצט ניט אָן. אבי מיטן לעבן ארויס,

מיר זײַנען געלאָפּן א טאָג, און צוויי, און דרײַ, טויזנטער מענטשן, און איך מיט מײַן טאָכ- טער אין דער מיט. יעדן פרימאָרגן האָבן מיר אלע געקוקט, פון וועלכער זײַט עס גייט אוף די זון, און געלאָפן אף מיזרעך. אפן דריטן טאָג, ווען די זון האָט זיך אָפּנעשטעלט אינמיטן הימל, זײַנען מיר פּלוצלינג אויסגעגאנגען די קויכעס. איך בין אומגעפאלן אף דער ערד און איינגע- שלאָפן. מײַן שלאָף צי די כאלאָשעס האָט געדויערט מיסטאמע ניט מער, װי עטלעכע מינוט. ווען איך האָב זיך אופגעכאפט, איז ארום געווען פּונקט אזוי ליכטיק, װי פריִער. נאָר אין די עטלעכע מינוט האָב איך געזען א כאָלעם, װאָס האָט דערנאָך, אין מעשעך פון א סאך יאָרן, שוין נאָך דער מילכאָמע, איבערגעכאזערט זיך פון מאָל צו מאָל מיט אלע פּראָטים.

איך האלט מײַן טאָכטער בא דער האנט און טראָג זיך מיט איר איבער א מוירעדיק גרוי- סער געבײַדע. פאנאנדערגעפראלטע טירן אין דער טיף. זיי פירן פון איין צימער אין א צווייטן, פון איינעם אין א צווייטן, און קיין אויסוועג איז ניטאָ. און שטיל איז דאָ. קיין שאָרך, קיין קלאנג. און פּלוצלינג דערזע איך, אז די געבײַדע איז דורכזיכטיק, דורכויס, פון אויבן ביז אראָפּ, און דײַטשן קוקן אף אונדז. דורך די דורכזיכטיקע וענט. זיי בייגן זיך אריבער און קוקן דורכן באלקן. זיי קוקן, איבערגעקערטע, וי אין וואסער, דורכן דורכזיכטיקן דיל. און עמעצער שרײַט מיט אן איימעדיק קאָל;

-- א דייטשישער דעטאנט! מע טרייבט צוריק!

איך בין אופגעשפּרונגען פון דער ערד. קיינער גייט שוין ניט אנטקעגן דער זון. מע לויפט, װער אף רעכטס, ער אף לינקס, װוער אף צוריק. מײַן קליינע שטייט לעבן מיר א פארוויינטע. איך כאפ זי אף די הענט און לאָז זיך אויך לויפן, אָן א וועג און אָן א ריכטונג. א ברענענדיק וועלדל, א ברייט פעלד מיט צעטאָפּטשעטן קאָרן און... א סטאנציע. עטלעכע פּאָר הענט, אזעלכע גוטע הענט, האָבן זיך אויסגעצויגן צו אונדז און ארײַנגעשלעפּט אין א ואגאָן. דער צוג האָט זיך גערירט.

אזוי האָב איך זיך דערקליבן אין טיף רוסלאנד. אײַנגעאָרדנט זיך אף ארבעט. באקומען אן אָרדער אף א צימער. אף דרייען.

דער דריטער איז ניט מײַן מאן. די דריטע איז מײַן אלטע לערערקע פּאָלינא וולאדימיראָוונא. איך האָב זי געטראָפן אפן װאָקזאל, װוי נאָר איך בין אראָפּ פון צוג. זי איז געזעסן אפן שמוציקן דיל, א גרויסע, א שווערע, אויסגעצויגן פאָרויס די געשװאָלענע פיס. דערזען מיך, האָט זי אָן ווערטער איינגעקלאמערט זיך אין מיר מיט ביידע הענט. האָבן מיר זיך באזעצט צוזאמען.

מיר האָבן נישט ניט קיין קיש ניט קיין טעפּל, ניט קיין לעפל. דאָס אלץ באָרגט אונדז די באלעבאָסטע, א הויכע, שווייגעוודיקע פרוי מיט אלץ פארשטייענדיקע אויגן. פּאָלינא וולאדימי- ראָוונא נעמט עס אָן פאר נאטירלעך, װי עס װאָלט איר געקומען. זי איז בא אונדו די כאכאָמע אין שטוב. אזוי האָט זיך עס אײַנגעשטעלט. און דאָ קאָן מע שוין גאָרנישט העלפן. מיר אלע טוען אלץ ניט װי ס'דארף צו זײַן, און פּאָלינא ולאדימיראָוונא האלט אונדז אין איין לערנען -- מיך, מײַן טאָכטער און אפילע די באלעבאָסטע. און מיר לאָזן זיך לערנען. קיין אנדער בריירע איז ניטאָ,

ווען די באלעבאָסטע קומט פון דער ארבעט, פירנדיק נאָך זיך פון דער לאָנקע די קה שווימט ארויס פּאָלינא וולאדימיראָוונא איר אנטקעגן. די הויכע ברוסט גייט איר פאָרויס, װי זי װאָלט געטראָגן אף איר א טאץ מיט קיבעד. זי גיט קוים א נייג דעם פארהויבענעם קאָפּ צו דער באלעבאָסטע און מאָסטעט אײַן איר צעפאָרן לײַב אין הויף אף א בענקל. ווען די באלעבאָסטע ענדיקט מעלקן די קו, בעט בא איר פּאָלינא װלאדימיראָוונא דאָס און יענץ. די באלעבאָסטע הערט זי רויִק אויס מיט אירע אלץ פארשטייענדיקע אויגן און, אויב זי האָט נאָר, גיט זי.

הארבסט. אין דרויסן מאראקעט א דריבנע רעגן. פּאָלינא ולאדימיראָוונא האָט זיך פארקליבן מיט די פיס אפן בעט און דערציילט מיר צום וויפלטן מאָל, ויאזוי זי האָט די ערשטע בא אונדז אין שטאָט אָנגעטאָן א קאראקולנעם פוטער און די שענסטע יונגעלײַט זײַנען איר נאָכגעגאנגען וי די שעפּסן. איך בין בײיסמײַסע געשטאנען אף אלע פיר און מיט א גרויסן שטרויענעם וי" כעטש געריבן די פּאָדלאָגע אונטער איר בעט. מיטאמאָל האָט זיך שטיל, אָן א קלאפּ, אן עפן

7

יי ,5 005055,,52555555, 1555 עטאר 820 2202

4

געטאָן די טיר און באלד פארמאכט. איך האָב זיך אויסגעדרייט און דערזען אן אויסדרוק פון שרעק אף דער לערערקעס פּאָנעם.

-- װאָס איז? -- האָב איך געפרעגט און ארויסגעקוקט אין פירהויז.

אין אן אויסגעריבענער פּױערשער סוויטקע, אין װײַסע לײַװנטענע הויזן, פארליאפּעטע מיט בלאָטע, איז דאָרט געשטאנען ניסל. און דאָס פּאָנעם... אן אויסגעצויגנס, א הונגעריקס, װוי אמאָל בא זײַן טאטן.

איך האָב זיך א לאָז געטאָן אים אנטקעגן, נאָר ער האָט מיט א שארפער באוועגונג פון דער האנט געצװוּנגען מיך בלײַבן שטיין.

--- ווו איז דאָ די באָד? זי ארבעט? -- ער האָט מיטן נאסן ארבל א װויש געטאָן דעם שטערן. דאָס האָזענע היטל מיט די אראָפּהענגענדיקע אויערן האָט זיך פארשארט אף ארוף, און איך ר דערזען, אז דער קאָפּ איז בא אים א געגאָלטער.-- דײַן מאן... אין ארמיי? ער שרײַבט? די עלטערן?

איך האָב אויסגעבעטן בא דער באלעבאָסטע איר מאנס א פּאָר אלטע וועש. ניסל האָט מיך אומרויק אָנגעקוקט.

-- הא, וועמעס װעש איז דאָס? דער באלעבאָסטעס? ווער, האָסטו איר געזאָגט, בין איך?

איך האָב זיך פארװוונדערט.

-- װאָט האָב איך געזאָלט זאָגן? אן עוואקויַרטער. מיַנער א בען-איר.

-- א... א... גוט. וועסט מיר עפשער װײַזן, וי צו גיין. עס ווילט זיך ניט פרעגן.

אבי איך האָב באדויערט דאן, נאָכן מאיאקאָווסקי-אָוונט, װאָס קיינער ווארט ניט אף ניסלען אין דער היים. איך האָב א טאָעס געהאט. מע האָט אים דאפקע יאָ אָפּגעווארט. ניט װײַט זײַן שטוב. ניט איינער, נאָר צוויי. און עפשער איז מען אים פון פריער נאָכגעגאנגען. פון טעאטער צו מיין שטוב און דערנאָך צו זײַנער. ער הייבט זיך אף די טרעפ -- הייבן זי זיך אויך. ער שטעלט זיך אף א װײַלע אָפּ -- שטייען זיי אויך, זיי ווארטן געדולדיק, ביז ער װעט = די טיר. ער שליסט אָפּ. מאכט א טראָט איבער דער שװעל, און אף זײַן אקסל לאָזט זיך אראָפּ שווערע האנט.

ניין, דאָס אלץ האָט מיר ניסל ניט דערציילט. ער האָט מיסטאמע אפילע ניט געפילט, אז מע גייט אים נאָך. דאָס געהער איז דאָך בא אים ניט אמבעסטן. דארצייפט האָט ער מיר נאָר, וויאזוי יענע נאכט זײַנען איינס נאָך איינס ארויסגעשלעפּט געװאָרן די קעסטלעך פון זיַן שרײַב- טיש און פארשריבענע בלעטלעך זײַנען זיך צעפלויגן איבערן דיל...

איין װאָך אין טפיסע. די דײַטשן האָבן גענומען באָמבירן די שטאָט, 0 מען אים מיט נאָך פיל אנדערע ארויסגעפירט אפן וועג און געלאָזט גיין. אָן דאָקומענטן, אָן ג;

אָן געלט פארשטיי איך נאָך. אָבער אָן א פּאספּאָרט?.. קיין איין א האָט דאָך אים אוואדע קיין פּיצל ברויט ניט ארויסגעגעבן, קיין ביסל געקעכטס. מע האָט אים אויך געקאָנט פארנעמען אלס דעזערטיר, כאָטש זײַן עלטער האָט מען נאָך דאן אין ארמיי ניט גערופן. דאָס געזונט? קלאָר, א סימוליאנט.

ער האָט זיך דערקליבן צו א קאָלװירט ניט װיַט פונדאנען. דער פאָרזיצער פון דאָרפסראט האָט אים געהאָלפן באקומען א פּאספּאָרט. פארשריבן פּינקטלעך די פאמיליע, דעם נאָמען, דעם עלטער. ,איך האָב געזאָגט: /פארלאָרן", נאָר מיר דאכט, ער האָט פארשטאנען".

אַנגעשטױסן זיך אין דער געגנטלעכער צײַטונג אף מײַן נאָמען, האָט ניסל פון קאָלװירט זיך געלאָזט צו מיר. זעכציק קילאָמעטער צופוס. איצט מוז ער זיך דערקלײַבן קיין סיביר. דאָרט איז דאָ אן אינסטיטוט, װוּ ער איז נייטיק. ער װעט פאָרזעצן די ארבעט אף זײַן טעמע.

אָט אזוי האָבן מיר אפדערגיך זיך דורכגערעדט אינעם האלב-טונקעלן פירהויז מיטן גע- לערנטן ניסאָן כאָנאָװיטש גרין. ער איז אוועק אין באָד. און ווען ער האָט זיך אומגעקערט, האָב איך בא אים קוים געפּױעלט, ער זאָל בא מיר איבערבײיַסן און זיך אָפּרוען, איבערנעכטיקן. פון דעם ביסל געלט, װאָס איך האָב אים פאָרגעלייגט אפן וועג, האָט ער אָפּגעצײלט פּונקט א העלפט. דאָס איבעריקע אוועקגעלייגט אפן טיש און וי מיט א מעסער אָפּגעשניטן; *

-- מער דארף איך ניט. א דאנק.

שלאָפן האָט ער זיך געלייגט אפן דיל, בא דער סאמע טיר. אונטערגעבעט די סוויטקע, דאָס האָזענע היטל צוקאָפּנס. ווען איך האָב זיך אופגעכאפּט, איז אפן דיל בא דער טיר שוין קיינער ניט געווען.

אין א פּאָר שאָ ארום האָט זיך אופגעכאפּט פּאָלינא וולאדימיראָוונא. זי איז געלעגן אומבא- וועגלעך. נאָר די אויגן האָבן נאָכגעקוקט מײַן יעדן קער. אין דער טונקלקײַט פון הארבסט" פרימאָרגן האָט איר היפּש פּאָנעם אויסגעזען בלייך און צעפלאָסן --- א קישן אף א קישן.

98

-- א גאנצע נאכט מיט קיין אויג ניט צוגעמאכט, -- האָט זי גענומען קלאָגן זיך. --- עפּעס א קאטאָרזשניק האָסטו זיך אויסגעזוכט... ס'כאפּט אָן א שרעק...

-- ועסט זיך אמאָל אײַנוואשן צי ניט? -- האָב איך ניט מיט מײַן קאָל צעשריען זיך אף מײַן טעכטערל און א צופּ געטאָן זי פאר די האָר. -- איבער דיר פארשפּעטיק איך אף דער ארבעט. ְ איך האָב ארײַנגעטראָגן פון קיך א קעסעלע הייסע קארטאָפל אין פּעלצלעך. מיר האָבן גע- געסן שװוײַגנדיק, נאָר געזעסן זײַנען מיר בא א טישל, געגעסן פון א טעלער. ס'איז אונדזער היים. און פון דער דאָזיקער היים דארף מען שוין אויך אוועק. דער סוינע איז נאָענט. די באלעבאָסטע אייצעט אונדז לאָזן זיך אין די ווארעמע קאנטן. מיסטאמע װעלן מיר אזוי טאקע טאָן. און פּאָלינא וולאדימיראָוונא? זי װעט פאָרן מיט אונדז. װי זשע דען? אָט, װען עס זוכט זיך אָפּ איר שוועסטער...

מיר גייען אונטערן רעגן -- איך אף דער ארבעט, מײַן קליינע אין שול. אין ערשטן קלאס. מיר טוט וויי אף איר דאָס הארץ. אומזיסט-אומנישט אָנגעשריִען.

-- מאמע, -- זי פארייסט צו מיר דעם קאָפּ, און א רעגן-טראָפּן רינט אראָפּ פון דע געשטריקטן היטעלע אף איר נעזל. -- מאמע, איך האָב פארן פעטער ניט מוירע געהאט. ער איז א טעה

-- גאָלדעלע מיינע, --- האָב איך געזאָגט. -- א געזונט דיר אין קאָפּ!

אֹ דער פרייטע, גיט זי א פאָכע צו מיר מיטן בינטל לערנביכלעך און העפטן, ארומגעבונדן מיט א שטריקל, פארשווינדט הינטער דער שול-טיר. איך גיי װײַטער, און מײַנע געדאנקען קערן זיך אום צום נעכטיקן גאסט. איך זע אים א פארשטעקטן אין א וינקל פון א פול געפּאקטער טעפּלושקע. אויב אים װעט זיך נאָר אײַנגעבן אריינצושטופן זיך אין אזא טעפּלושקע, װעט עמע- צער אוואדע דאָרט מוירע האָבן, ער זאָל עפּעס ניט צוציִען פון יענעמס געראטעװעטן ביסל אָרעמקײַט. װעמען װעט עס אייַנפאלן, אז ער טראכט גאָר װעגן אזא ניט מאמאָשעסדיקער זאך, װי וואסערשטאָף אלס קוואל פון ענערגיע. װי זאָגט מײַן לערערקע? ;א קאטאָרזשניק:" וו גיך מע באקומט עס אזא פּאָנעם...

9 6 9

איך האָב שפּאצירט באם ברעג יאם. נאָכן הייסן טאָג האָט די אָװנט-קילקײַט געגלעט, בארויִקט, און ס'האָט זיך וועגן גאָרנישט ניט געװאָלט טראכטן. פארבײַי מיר איז מיט א לײַכטן טראָט, נאָר וי אן אָפּגעשײדטער פון אלעמען, דורכגעגאנגען אן עלטערער מענטש אין ברילן כ'האָב ניט באוויזן א טראכט צו טאָן, װוּ האָב איך אים ערגעץ געזען, װי ער איז פארשװוּנדן צװישן דעם בונטן שפּאצירנדיקן אוילעם. איך בין דורכגעגאנגען נאָך א שטיקל וועג אין דער ריכטונג צו די בערג. דער מענטש אין די ברילן איז מיר אינגאנצן ארויס פון זינען נאָר ווען איך האָב זיך אויסגעדרייט אף צוריק, האָב איך זיך געטראָפן מיט אים פּאָנעם-על"פּאָנעם. מיר זײַנען ביידע געבליבן שטיין. שװײַיגנדיק אָנגעקוקט איינע דעם אנדערן. ער האָט א קער געטאָן צו מיר דעם לינקן אויער:

-- ניט דערקענט, הא?

מיט איבער צוואנציק יאָר צוריק, ווען איך האָב זיך א צווייט מאָל עוואקויירט, אזש אין מיטל-אזיע, האָט מיך ניסאָן כאָנאָװיטש אופגעזוכט און דורך דער פּאָטשט אומגעקערט דעם ;כויוו", דאָס ביסל געלט, װאָס איך האָב אים געגעבן אפן וועג. אינעם צושריפט צו דער געלט- מױידאָע האָט ער מיט זייער דײַטלעכע פּיצינקע אויסיעס צו וויסן געגעבן, אז ער ארבעט אין דעם אינסטיטוט, צו וועלכן ער האָט געשטרעבט. ער האָט מיר הארציק געדאנקט און שטארק געבעטן, איך זאָל אים שרייבן.

איך האָב געשריבן בריוו אפן פראָנט. געשריבן אויך אין קאָלערלײ עװאקאָפּונקטן. געזוכט מײַנע עלטערן, געזוכט מײַן כאווערטע פאניע בערגער און אנדערע נאָענטע פרײַנט, װאָס וועגן זייער גוירל האָב איך גאָרנישט געװוּסט. ניסלען האָב איך ניט געשריבן. עס גייט אים גוט, איז װאָס איז דאָ צו שרייבן? בעקיצער, מיר האָבן פארלאָרן איינער דעם אנדערן פון אויג.

האָבן מיר די ערשטע מינוטן פון אונדזער פּלוצעמדיקער באגעגעניש געבלאָנדזעט צװוישן ;איר" און , דו", צווישן אונדזערע היימישע נעמען, װאָס ריידן זיך ארויס אין איין אָטעם, און די איצטיקע -- סטאטעטשנע, געקייפלטע אפן אָפּשטאם. אונדזערע פאָטערס װאָלטן זייערע נעמען אוואדע ניט דערקענט. דערנאָך האָבן מיר זיך צוגעזעצט אף א באנק און ס'איז אװעק:

-- געדענקסט?

-- געדענקסט?

אֹיך האָב שוין ניט געקאָנט פארשטיין, ויָאזוי האָב איך עס אים באלד ניט דערקענט.

59

די זעלבע שמאָלע, טראכטנדיקע פּלײיצע, א װעלט פאר זיך. אויך דער טראָט איז פארבליבן א לײַכטער. די האָר זײַנען, געוויינלעך, שיטערער געװאָרן, אָבער שווארץ. גרוי נאָר בא די שלייפן און איבערן שטערן. אָט דאָס פּאָנעם... מיטן פּאָנעם איז עפּעט געשען. ער האָט באקומען עפעס א שטארן אויסדרוק. און דאָס קאָל איז א געדעמפּטס, װי דער מענטש װאָלט מיט גוואלד געצווונגען זיך צו ריידן שטיל. און קיין ברילן האָט ער פריִער ניט געטראָגן.

-- װאָס איז דאָס בא דיד פארא ברילן, ניסל? מיט אזעלכע דיקע האָלאָבליעס..

-- די ברילן... איך זע דאפקע גוט. ס'איז צום הערן. אמאָל, געדענקסטט דאָך, עטװאָס... און איצט טוֹיב. אף ביידע אויערן. --- און נאָך א וילע שװוייגן: -- ס'איז פון א קלאפ...

2 ==

איך האָב א צי געטאָן פארן פאָדעם, און דאָס קנײַלכל האָט זיך צעװויקלט. עמעס, דער פאָדעם האָט זיך אָפט איבערגעריסן, װײַל ניסל איז בעטעווט א שװוייגער. װעל איך פּרוּוון פאר- בינדן דעם צעריסענעם פאָדעם און אופשטעלן דאָס, װאָס ער האָט מיר יענעם אָװנט דערציילט.

ווען ניסאָן כאָנאָװיטש איז אָנגעקומען אין איין-און-פערציקסטן אין סיביר, האָבן די קאָלעגן אים אופגענומען אפן בעסטן אויפן. זײַן נאָמען האָט אין דער וויסנשאפטלעכער וועלט נאָך ניט באוויזן צו פארפלעקט ווערן. קייר עו האָט ניט געװוּסט, אז ער איז פאר דער מילכאָמע א װאָך געזעסן, פּונקט װוי קיינער האָט ניט געװוּסט, אז מע האָט אים ארויסגעלאָזט. אין דער אנקעטע האָט עֶר וועגן דעם ניט אָנגעוויזן, -- דער פּאספּאָרט איז דאָך בא אים געווען א ריינער. איז ער באװװוסטזיניק געגאנגען אף דעם, אז איין פּונקט אין דער ביַאָגראפיע זאָל בא אים זײַן א גע- פעלשטער. אף דער דאָזיקער פעלשונג האָט ער קיינמאָל קיין כאראָטע ניט אס װײַל, ערשטנס,

דעם עמעס װאָלט מען אוואדע ניט געגלייבט. צווייטנס, האָט עֶר אדאנק דעם יט צען יאָר וויסנשאפטלעכע ארבעט. , די צען יאָר, --- האָט מיר געזאָגט ניסל 8 וי מיסטאמע וערט ניט װייניקער פון איין אויסבאהאלטענער נעװאָלע, װאָס ניט איך בין באגא אנגען, נאָר מע איז קעגן מיר באגאנגען". זי איז אָבער געווען, יענע װאָך, אין זײַן ביאָגראפיע. ס'האָט ניט געהאָלפן

ניט דאָס באהאלטן זי פון מענטשן, ניט די באמיונגען אליין זי פארגעסן.

אין דער דירע, װוּ ער האָט באקומען א צימער, האָט געוווינט א פרוי פון א יאָר עטלעכע און דרײיסיק מיט צוויי קינדער און א מאמען. די פרוי איז געווען א לערערן פון דייטש אין א הויכשול. ער פלעגט זי אמאָל זען, ווען זי פלעגט ארויסקומען אף א וויילע אין קיך נאָך דער ארבעט, אָדער אין א רו-טאָג. א בלאסע, א צוריקגעהאלטענע, פלעגט זי שװײַגנדיק א שאָקל טאָן מיטן קאָפּ אף זײַן באגריסונג און שטיל, װי א שאָטן, פארשווינדן הינטער דער טיר פון איר צימער

אין מעשעך פון צוויי כאדאָשים האָט ער קיין איין מאָל ניט געזען װוי ס'דארף צו זײַן איר פּאָנעם, ניט געהערט איר שטים. און איינמאָל, ווען ער איז געקומען פון דער ארבעט, האָט ער זיך דערװוּסט, אז זי איז שוין דאָ ניטאָ, פרײיװיליק אוועק אין דער ארמיי. די קינדער איבער- געלאָזט בא דער מאמען. און נאָך האָט ער זיך דערװוּסט, אז איר מאן איז אומגעקומען אפן פראָנט. מיט גאָר א קורצער צײַט פאר דעם, װי ער, ניסל, האָט באקומען דעם צימער אין איין דירצ מיט איר.

די צוויי מיידעלעך, איינער זיבן יאָר, דער צווייטער -- אכט, אָן א טאטן, אָן א מאמען, האָבן 1 צו אים שטארק צוגעבונדן, ער צו זיי נאָך מער. אין די לאנגע, צערטלעכע בריוו, װאָס זי

האָבן באקומען פון דער מאמען, איז קיין איין מאָל ניט געווען צוגעשריבן קיין גרוס דעם שאָכן.

יט אויסגעזען, וי זי װאָלט גאָר פארגעסן, אז אזא איז דאָ אף דער וועלט. מיט אירע קינדער איז אָבער דער שאָכן געװאָרן אלץ מער אן אייגענער, כאָטש די באָבע, נאָך א גאנץ ענערגישע אינטעליגענטע פרוי, האָט ניט געװאָלט דערלאָזן, ער זאָל זיך פאר זי זאָרגן.

די מאמע זייערע האָט זיך אומגעקערט אהיים ערשט נאָך דער מילכאָמע. ביז בערלין דער- גאנגען. אלס איבערזעצערן פון דײַטש. פאר דער צײַט האָבן די קינדער באוויזן א ביסל פון איר אָפּצוגעװוינען זיך. האָט זי געייפערט זיי צו איר שאָכן. דערנאָך, פארקערט, זײַנען זיי שטארק באפרײַינדעט געװאָרן. דערנאָך איז אין זייערע באציונגען אופגעקומען א פּײַנלעכער פּלאָנטער.

אין דעם אָרט פון זײַן דערציילונג איז ניסל אזוי קארג געװאָרן אף רייד, אז מיר איז גע- בליבן בלויז צו דערטראכטן דאָס, װאָס ער דערזאָגט ניט. איך האָב נאַר פארשטאנען, אז דאָס איז געווען א טיפע, אן עכטע ליבע פון ביידע צדאָדים. נאָר צװוישן אים און איר איז געשטאנען יענע װאָך, װאָס ער האָט אויסגעמעקט פון זײַן לעבן, די לעצטע װאָך פון פאר דער מילכאָמע. פאר- בינדן זײַן גוירל מיט א פרוי האָט ער ניט קיין מאָראלישע רעכט. אזוי האָט ער באשלאָסן בא זיך. ?טרעפט עפּעס מיט מיר, איז מיילע, אָבער אומגליקלעך מאכן זי און אירע קינדער.."

ער האָט געדונגען א צימער אין אן אנדער דירע און שוין מיטן טשעמאָדאן אין דער האנט ארײַן צו איר זעגענען זיך. געטראָפן זי אליין. און, ער ווייסט אליין ניט, ויאזוי איז דאָס געשען,

60

אראָפּגעלאָזט דעם טשעמאָדאן אפן דיל און דערציילט איר דאָס, וועגן װאָס ער האָט ניט גע- שריבן אין די אנקעטעס. ער האָט זיך אופגעהויבן, פארנייגט, געווארט, זי זאָל אים אױיסציִען די האנט צום געזעגענען זיך. נאָר זי איז געבליבן זיצן. פארטראכט זיך, װי זי װאָלט געווען אין צימער אליין. ?אָט װאָס אײַך מאטערט,-- האָט זי געזאָגט. -- נאָך אזא מילכאָמע.. צי דען טראכט איר, אז אזוינס קאָן זיך איבערכאזערן. פארגעסט". אין דער נײַער דירע האָט ער זיך ניט אריבערגעקליבן. גאָר אינגיכן האָבן די קינדער, שוין היפּשע מיידלעך, אים אָנגעהויבן רופן ,טאטע".

דער אומגליק איז אָבער געקומען. אין איין-און-פופציקסטן, פּונקט אין צען יאָר ארום נאָכן ערשטן ארעסט. די הויפּט-באשולדיקונג איז געווען, אז ער איז אן אנטלאָפענער פון טפיסע, און צו דעם איז שוין צוגעקנעפלט געװאָרן, קלוימערשט, דער אלטער איניען. פונוואנען האָט זיך דאָס אלץ גענומען? ויָאזוי האָט געקאָנט פארהיט וװערן אין אונדזער פארברענטער שטאָט זײַן איניען, װאָס האָט נאָך דאן ניט באוויזן אויסצופיקן זיך פון דעם איי? געוויס א מעסירע.

און אן אױספאָרשער האָט אים גאָט צוגעשיקט... ;אָט פון אזא מין", -- ניסל האָט א װונק געטאָן אין דער זײַט, און איך האָב דערזען א פּאָר, װאָס האָט זיך אָפּגעשטעלט ניט װײַט פון אונדזער באנק. ער -- א חאלב:-נאקעטער װעטעראן פון פּליאזש, א מאנצבל מיט א שטארק אנטוויקלטן ברוסטקאסטן, מיט א שווארץ-פארברענטער גלאנציקער הויט. זי, קענטיק, אן ערשט- אָנגעפאָרענע, א בלאָנדע, מיט א פּאָנעם, װוי פון וואטע, א װײַס און א פּוסטס. זי האָט עפּעס גע- רעדט צום מאנצבל מיט א ברייט צעעפנטן רויטן מויל, װי זי װאָלט אים געװאָלט אײַנשלינגען. ;אזא , אױיספאָרשער* קאָן ארויסשלאָגן די נעשאָמע", -- האָב איך א טראכט געטאָן ועגן דעם וועטעראן.

-- פונקט אזעלכע לעקעלעך אפן שטערן ---האָט געזאָגט ניסל. -- און אן איידעלע הויט. ווען זי פלעגט זיך בייזערן, פלעגט דער שטערן אונטער די לעקעלעך װערן רויט, װי פײַער.

-- א ,זי? גאָר? דאָס האָט זי דיר געגעבן דעם קלאפּ? א פרוי?

-- ניין, ניט זי. אן אורקע. אין לאגער שוין. כ'האָב אים געשטערט שלאָפן. נאָר זי האָט אויך געקענט די מעלאָכע. ס'האָט זי פארדראָסן, האלעמײַ זי דארף זיך רײַסן דעם גאָרגל אומזיסט איבער אזא ,זאראזע, פּאדלע, פּסיך". אז אָט ליגן פאר איר אפן טיש מײַנע פאפּירן, פארשריבענע מיט ציפערן און אויסיעס, און איך וויל איר ניט ארויסגעבן מײַן שפּיאָנישן קאָד. -- ניסל האָט אראָפּגענומען די ברילן פון די אויערן:

-- א, מע קאָן זיך דען צו דעם צוגעוווינען?

ס'איז שווער געווען צו זאָגן, צי מיינט ער דערמיט די ברוטאלקײַט פונעם אױספאָרשער, אָדער די ברילן, װאָס געוויינלעך דינען זיי מענטשן אף בעסער צו זען און אים פארבײַטן זי גאָר דאָס געהער. ער האָט שולדיקלעך א שמייכל געטאָן:

-- סע רוישט.

צו דער צייט פון זײַן צווייטן ארעסט האָט ניסאָן כאָנאָװיטשן שטארק גערעגט די אידיי פון אן אוניווערסאלן הייץ-שטאָף, װאָס זאָל אָנגעװענדט וװערן אין אלע געביטן, אן אידיי, װאָס איר פארווירקלעכונג זעט די וויסנשאפט ביז איצט ערשט אין דער װײַטער פּערספּעקטיוו. אין לאגער איז ער אריינגעפאלן אין איין באראק מיט זײַנעם א שילער, א יונגן געלערנטן, וועלכן מע האָט צוגענומען מיט עטלעכע כאדאָשים פריִער פון אים. ליגן זיי איינמאָל צוגעדריקט איינע צום אנדערן אף דער שמאָלער נארע, אין באראק איז געווען א קעלט, און ריידן זיך שטיל דורך אָט טאקע וועגן דעם הייץ-שטאָף, דעם איין-און-איינציקן פארן גאנצן ערדקײַלעך, און דעם אײביקן, קאָלזמאן ס'וועט עקזיסטירן די מענטשהײַט. מיטאמאָל האָט א הארטע, ביינערדיקע דלאָניע אים א טשמעליע געטאָן איבערן קראנקן אויער.

-- נאָר מיילע, טױבקײַט איז ניט פון די ערגסטע זאכן, ווען ניט די קאָפּװײטעקן..

ער איז אריינגעפאלן אין שפּיטאָל, און דאָס איז פאר אים געווען א גליק. ער האָט זײַן נײַע ארבעט פארשריבן אף פּאפּיר. פריער האָט ער זי ,,געשריבן? אין קאָפּ. אין די נעכט אויסגע- כאזערט אף אויסװייניק גאנצע זײַטלעך. עטלעכע מאָל האָט זיך אים אײַנגעגעבן מיט א שפּענדל צו פארשרײַבן א פאָרמולע אפן שניי, קעדיי בעסער צו פארגעדענקען. פארשריבן און באלד אָפּגעװישט מיטן זויל פונעם שוך, קיינער זאָל ניט זען. דער דאָקטער האָט אים געגעבן פּאפּיר -- פארגעלטע קראנקן-ליסטעס, װאָס האָבן געצויגן זייער ייִכעס פון א פרעמדן שטאם: אף יעדע- רער איז געווען א געדרוקטע אופשריפט ,דעבעט, קרעדיט". האָבן די דאָזיקע ליסטעס דורכ- געמאכט נאָך א גילגל. צווישן די שורעס, אין וועלכע ס'איז געווען פארצייכנט דער גאנג פוּן פארשיידענע קראנקײַטן, האָט ניסאָן כאָנאָויטש אָנגעשריבן זײַן ארבעט. און דער דאָקטער האָט זי אויסבאהאלטן און פארהיט. איצט איז זי פארעפנטלעכט אף נײַן שפּראכן. היפּשע עטלעכע יאָר

61

=יעעישע. = ,שעק :הש ישש יש

אע אאעאאא עריא אט

האָט ער איבער איר נאָך געארבעט, ווען ער איז ארויס אף דער פּרײַ. יעדע האנאָכע באפעסטיקט מיט עקספּערימענטן. א גאנצער קאָלעקטיוו איז געווען ארום דעם באשעפטיקט.

פון שפּיטאָל האָט ער זיך אין באראק צוריק ניט אומגעקערט. דער דאָקטער האָט אים איבערגעלאָזט בא זיך אלס סאניטאר. ער האָט שוין מער ניט געהונגערט און ניט געהאָרעװעט אזוי שווער, װי פריִער. און די ארבעט זײַנע איז אין זיכערע הענט. װאָס איז שײַעך דער ארבעט, האָט אים גאָר אינגיכן גענומען פּײַניקן א צווייפל -- צי האָט ער ניט דערפוגדן א װעלאָסיפּעד.

שוין באלד צוויי יאָר איז ער אָפּגעריסן פון דער וועלט. ערגעץ, אין דער װײַט, זיצן מענטשן אין לאבאָראטאָריעס, בא שרײַבטישן... די יאָרן גייען:-.

זײַן פרײַנט, דער יונגער געלערנטער, איז אומגעקומען באם וואלגערן ביימער אין וואלד. מע האָט דערציילט, אז אן אונטערגעזעגענע סאָסנע האָט אים צוגעדריקט. איז דער עלנט געװאָרן נאָך גרעסער. און דאָ האָט ניסאָן כאָנאָװויטש אופגעהערט צו באקומען בריוו פון דער היים. די דערלויבטע צוויי בריוו א יאָר. איז ער געווען זיכער, אז זײַן פרוי איז שוין אויך אין א לאגער. איבער אים. ס'איז אָבער געווען עפעס אנדערש. פארװאָס זײַנען אירע בריוו צו אים ניט דער" גאנגען, ווייסט ער ניט אדהייעם. זי איז אָבער אליין צו אים געקומען. גאנצע צוויי שאָ האָבן זי פארבראכט צוזאמען. דערשלאָגן זיך...

ניסאָן כאָנאָװיטש האָט שנעל אָנגעטאָן די ברילן, פארשטעלנדיק דערבײַ מיט ביידע הענט דאָס פּלוצלינג אופגעשיינטע פּאָנעם. איך האָב זיך געמאכט ניט זעענדיק, א װײַלע אָפּגעווארט.

-- זי איז פון יענע קאנטן, דײַן פרוי? טאקע א סיבירער?

ער האָט מיך מעװוּלול אָנגעקוקט, וי פון הימל אראָפּגעפאלן.

-- װאָס הייסט? כ'האָב דיר דען ניט געזאָגט? דײַנע אן אלטע כאווערטע. פאניע הייסט זיייי

-- פאניע בערגער?..

זי איז אופגעקומען פאר מײַנע אויגן אזא, װי מיט העכער צוואנציק יאָר צוריק, אין יענעם זונטיק... און די צוויי מיידעלעך מיט די סטענגעס-באבעלעך... בא דער שווארצינקער -- רויטע. בא דער װײַסינקער --- בלויע.

איך האָב אָפּגעזיפצט:

-- זי איז נאָך אלץ אזא שיינע, פאניע?

אוי, וי נאריש! כ'װאָלט גערן געכאפּט צוריק מײַן לעפּישע פראגע. קלאל ניט פארװוּנדערט.

ען אָבער האָט זי

-- אף קיין האָר ניט געביטן, -- האָט ער געענטפערט, -- זי װאָלסטו גלײַך דערקענט.

אָט האָסטו דיר א ניכטערן מענטשן! נאָר אויב אזוי, איז צום טײַװול דעם שפּיגל. איך פיל זיך אויך יונג. קיין האָר ניט געביטן. איך בין קיינמאָל ניט געווען ענלעך אף מײַן כאווערטע פאניע בערגער. דערפאר האָב איך זי אזוי ליב געהאט. אָבער א שטיפערקע בין איך אויך געווען. ניט אזא, װי זי. א שטילע. אין הארצן. האָט זיך אופגעװועקט אין מיר די שטיפערקע, און איך האָב ארײַנגעשריִען ניסאָן כאָנאָװיטשן גלײַך אין אויער ארײיַן;

-- ניסל, אומזיסט האָסטו מיך אין דער קינדהײַט קעסיידער אויסגעלאכט. אלציינס זײַנען מיר פון איין טייג געקנאָטן.

-- אויסגעלאכט? אין דער קינדהײַיט בין איך, דאכט זיך, געווען א בייזער. ס'האָט אָפט גענאָגט אונטערן לעפעלע. ווארט, איך דערמאָן זיך. די מײַסע וועגן פאניעס טאטן... וי איז דאָס דיר איינגעפאלן אויסצוטראכטן וועגן א ייִדן א בוכהאלטער, אז ער איז...

-- א פירשט, -- האָב איך אונטערגעזאָגט.

-- יאָ, א פירשט. און ער װווינט אין א שלאָס.

-- הינטער א הויכער געמויערטער וואנט. און אז ער איז געקומען פון יאגד...

איך האָב זיך געכאפּט, אז ס'איז גאָר ניט נייטיק צו שרײַען דאָ מיט די לעצטע קויכעס. ניסל לייענט די ארטיקוליאציע פון די ליפּן, און װײַטער, די ברילן... האָב איך געזאָגט שוין שטי- לער און ניט זיכער:

--- ווייסט, ניסל, מיר דאכט נאָך איצט אויך, אז דער שלאָס פונעם פירשט בערגער איז געווען אינדערעמעסן, אז ער איז ניט קיין אויסגעטראכטער.

-- אוואדע, -- ניסאָן כאָנאָװויטש האָט א לאך געטאָן מיט זײַנע קלוגע אויגן: -- אָפּט זע איך אין דער װײַט זײַנע טורעמס... ווען איך שטעל אן עקספּערימענט און איך וויל זייער שטארק, ער זאָל זיך באקומען.

מער האָט זיך ניט געװאָלט ריידן. מיר זײַנען ביידע געזעסן פארטראכט. די רוסן זאָגן אין אזא פאל: ;א שטילער מאלעך דורכגעפלויגן".

62 צ

וון אף די דעכער

שוין היפשע עטלעכע שאָ זײַנען זי געווען אף די פיס -- דער קליינינקער, שטשופּלער דאָקטער, זײַן שטאלטנע פרוי מיטן גרויסן קאָפּ האָר, צעפלאָסענע איבער די אקסלען, און זייער שכיינע, די לערערן, א הויכע, א ברייטע, נאָענט צו די פופציקער. מיטן פערטן, דעם יונגן עסט, האָבן זיי זיך באקענט ערשט נעכטן בא א טישל אין רעסטאָראן. דערװוּסט זיך, אז ער איז אן ארכיטעקטאָר, האָט די לערערן מיט איר הייזעריקלעכער, נאָר גוט באהערשטער שטים פאר- געבן אים אזויפיל קאשעס, ביז ער האָט זיך אליין אָנגעבאָטן אף צומאָרגנס דורכגיין זיך מיט די אָנגעפאָרענע איבער דער שטאָט.

שטארק אופגעלעבטע האָבן זיי געשפּאנט איבער פּלעצער און געסלעך, אָפט אָפּגעשטעלט זיך מיט פאריסענע קעפּ בא אלטערטימלעכע געבייען, װאָס זייער באגלייטער -- דער ארכיטעקטאָר האָט אָנגערופן מיט די היימלעכע נעמען, מיט וועלכע עס האָט זיי געקרוינט דאָס פאָלק: ;דער לאנגער הערמאן", ,די דיקע מארגאריטע"... און װוּ זיי זאָלן זיך ניט קערן און ווענדן, האָט אלץ געפינטלט אפן שפיץ פונעם ראָטהױיז-טורעם דער אלטער טאָאָמאס, דער טרײַער בלעכענער שטאָט-וועכטער.

מיט די שמאָלע בערגלדיקע געסלעך האָבן זיי זיך אופגעהויבן ביז צום טויער, װאָס האָט פארצײַטנס געדינט אלס מעכיצע צווישן דער אריסטאָקראטיע און דעם פּלעבס.

-- ווען די איידעלע ריטערס דאָרט, אויבן, פלעגן זיך אָנשיקערן און נעמען בושעווען -- האָט דערקלערט דער יונגער עסט,--פלעגן די סאָכרים און האנטװערקער פארשליסן דעם טויער און ראטעווען זיך פון גאזלעװואָיע און רויב.

טרעפּ, טרעפּ... און ווען די פיר מענטשן זײַנען שטיין געבליבן, האָט די שטאָט פון דער נידער פאריסן איר קאָפּ צו זיי. רויטע טשערעפּיצענע דעכער מיט ריזיקע קוימענס, קלויסטערס, מיטלאלטערלעכע ווענט און טורעמס -- אלץ איז דאָ פארלאָפּן דעם וועג איינער דעם אנדערן -- העכער, נאָך העכער. די אָנגעפאָרענע האָט פארשאפט פרייד צו דערקענען פונדערװײַטן די גאסן, איבער וועלכע זיי זײַנען געגאנגען, די געבייען, װאָס זי האָבן באזוכט.

ביסלעכװײַז האָט די מידקײַיט גענומען פארטרעטן דאָס אָרט פון דער באגײַסטערונג. דעם דאָקטערס פרוי האָט אײַנגערוימט דעם מאן אין אויער, אז ,גענוג. מע קען ניט ארײַנכאפּן אלץ אין איין טאָג". ער האָט אָבער, פּונקט װי זי, ניט געקענט זיך קיין אייצע געבן מיט דער לערערי צו יעדער דערקלערונג פונעם יונגן עסט האָט זי געהאט נאָך עפּעס צו פרעגן און אלץ פאר- צייכנט אין נאָטיץ-ביכל, װאָס איז, וי אף א קישן, געלעגן אין איר ווייכער דלאָניע.

דער דאָקטער און זײַן פרוי האָבן דערװײַל געמאכט עטלעכע ניט דרייסטע טריט צום מאָ- לער, וועלכער איז געזעסן דערנעבן אף א לײַװונטענעם בענקעלע, די שטרויענע הוט אראָפּגערוקט טיף איבער די אויגן. הינטער זײַן פּלײיצע האָט אין שטילער דערווארטונג געסאָפּעט א געזעמל פון ייִנגלעך. די זעלבע טשערעפּיצענע דעכער, אף וועלכע די אָנגעפאָרענע האָבן זיך הײַנט צו זאט אָנגעקוקט, די קלויסטער-שפּיצן, דער הימל און די זון האָבן אפן לײַװנט וי צונויפגעשמאָלצן זיך אין איין גוס, אויסגעמישט זיך אין א יובלדיקער פארבן-מאסע. די פארמאָלטע פלאך האָט געפינקלט מיט רויט, געל און גרוי.

-- זייער שיין, -- האָט שטיל געזאָגט די לערערן, װאָס איז שוין אויך געשטאנען דערבײ, -- נאָר עסטלאנד... ניט דער קאָלאָריט. צו פארביק.

8

ר ,6 א יי יי יו

דער מאָלער האָט דערהערט. זײַן נאקן, א פארוואקסענער מיט שיטערע גרויע האָר, האָט זיך א קער געטאָן צו דער לערערן, די אויגן האָבן מיט אן אומרויִקן גלאנץ אף א װײַלע אָפּגעשטעלט זיך אף איר פּאָנעם. דערנאָך האָט זײַן אָנגעשטרענגטע פּלײיצע א װאָרף געטאָן זיך אף אהינטער און װוידער פאָרויס. דאָס פּענדזל אין דער אויסגעשטרעקטער רעכטער האנט האָט זיך וי אָנגע- צילט און גענומען גיך-גיך קלאפּן איבערן לײַװונט,

דער דאָקטער האָט אומגעשיקט א מורמל געטאָן ;אנטשולדיקט!? אזוי, אז צום מאָלער איז עס געוויס ניט דערגאנגען, און אין פארלעגנהײַט גענומען אָפּטרעטן אף צוריק.

--- אין ווילנע, -- האָט פּלוצעם א זאָג געטאָן די לערערן, -- זײַנען פאר מיר אינטערע- סאנטער פון אלץ געווען די הויפן.--- און שוין מיט אזא טאָן, װי ס'װואָלט געװוען פון פריִער אָפּגערעדט: --- איצט װועלן מיר זיך אראָפּכאפּן אין עטלעכע הויפן.

דער דאָקטער האָט זיך איבערגעקוקט מיטן ווייב, ארױיסגעלאָזט אן אומקלאָרן קלאנג, װי ס'װאָלט אים פארלייגט אין האלדז, און געהאָרכזאם אװעקגעשפּאנט נאָך דער לערערן.

פון א שוי-פענצטער, אריינגעפאסט אין דער וואנט פון א מיטלאלטערלעך טורעמל, האָט זי מיט א מאָדנעם ערנסט באגלייט א פּאָר שטארק אונטערגעפירטע אויגן פון א שײנהײַט. איבער איר קידער-ווידער-פריזור איז געהאנגען א שילד: ,פאָטאָדאטעליע".

-- כידושים! --- האָט א שמייכל געטאָן דער דאָקטער.

די לערערן האָט פארקערעװועט אינעם דערבײייקן געסל און אומגעקוקט זיך אפן יונגן עסט.

-- יאָ, יאָ, קעדײי, --- האָט ער א מאך געטאָן צו איר מיטן קאָפּ.

א נידעריק טירל האָט זיי אריינגעפירט אין א לאנגער, שמאָלער הייל צווישן צוויי מעכטיקע שטיינערנע ווענט. אין דער וואנט פון רעכטס האָבן מיט בלינדן פארדאכט ארויסגעקוקט פון דער פינצטערניש, צעװאָרפענע אף א פארשיידענער הייך, פירקאנטיקע אמבראווהעט, צופוסנס בא איר האָבן זיך אויסגעשטעלט אין א ריי שווערע דעמבענע טירן, ברייטע, װוי טויערן, אף טוט פאריגלטע מיט אײַזערנע ריגלען. די פאָרהענגלעך, װאָס האָבן זיך דאָ און דאָרט גע- װוײַסט אין די אָפענע פענצטער פון דער אנטקעגנדיקער וואנט, האָבן נאָך מער אונטערגעשטראָכן איר כמורע שטיין-גרױיקײַט.

-- א װאָלט דאָס אלץ אופגעריסן צו אלדי שווארצע יאָר!

אין דעם צונויפגעדריקטן הויף-כאָלאָל האָבן די ווערטער דורכגעקלונגען מיט א געדעמפּטער הילכיקײַט, װי אין א קלויסטער. דער דאָקטער האָט אופגעציטערט און שארף אויסגעדרייט זיך.

-- איר האָט א נידעריקע ריָע, יונגערמאן! -- האָט ער בייז א װאָרף געטאָן. -- העכער פון דער אייגענער נאָז זעט איר ניט.

דער באָכער מיטן צעשפּיליעטן קאָלנער, װאָס קיינער פון די פרײַנט האָט ניט באמערקט, ויַאזוי ער איז לעבן זיי אויסגעוואקסן, האָט פארלייגט די הענט אין די קעשענעס און קאלטבלוטיק געענטפערט:

--- אף מײַנע אויגן האָב איך ניט װאָס צו באקלאָגן זיך.

-- און אפן הארץ? אפן קאָפּ? איך זאָג אײַך, וי א דאָקטער. איר דארפט זיך היילן.

--- זייער אָנגענעם צו באקענען זיך... מיר זײַנען קימאט װי קאָלעגן, -- האָט מיט ביטל א שמייכל געטאָן דער באָכער. -- איך בין א סטודענט -- א מעדיקער. און װי א מעדיקער האלט איך, אז מע דארף דאָס אלץ אופרײיסן און אויסבויען אף דעם אָרט נײַע הײַזער.

דעם דאָקטערס מאָגער נערוועז פּאָנעם האָט א צוק געטאָן פון אופגעבראכטקייט:

-- א מעדיקער איז נייטיק א קלוג הארץ און א פילבארער מויעך. אויב ער האָט עס ניט, ווערט בא אים געשלאָגן די ריִע. די אנאליזן זעט ער, ניט דעם כוילע.

-- אדיע, קאָלעגע! -- אונטערפייַפנדיק דאָס לידל ,זאָל אייביק זײַן מײַן מאמע", האָט דער באָכער, די הענט אין די קעשענעס, געלאָזט זיך גיין צום צווייטן עק הויף.

די פרײַנט האָבן זיך אומגעקוקט אפן יונגן עסט, װי זיי װאָלטן זיך אין עפּעס פאר אים פארשולדיקט. נאָר ער האָט געשוויגן, א רויַקער, א צוריקגעהאלטענער, מיט א קוים מערקבארן שמייכל אין די ווינקלען פון מויל.

דעם דאָקטערס פרוי האָט זיך אָנגעשפּארט אָן דעם מאנס אקסל, אראָפּגעװאָרפן פון איין פוס דעם טופל מיטן הויכן, שמאָלן קנאפל, אונטערגעבויגן זי און געבליבן שטיין אפן צווייטן, װוי א בושעל: ,איך בין מיד. מער קען איך ניט".

-- יאָ, צײַט אָפּצורוען, -- האָט זיך אָפּגערופן דער דאָקטער, נאָך אלץ א בלייכער און אן אופגערעגטער.

די לערערן האָט אף זיי ניט געלייגט קיין אכט. זי איז פעסט געשטאנען אף אירע דיקע פיס, וועלכע האָבן, װי גלײַכמעסיק ארומגעטעסעטע קלעצלעך, אונטערגעשפּארט איר שװוערן גוףי ס'האָט אויסגעזען, אז עפּעס איז דאָ נאָך פאר איר געבליבן ניט פארענטפערט. זי האָט געווארט.

4--0 644

אלש

אפן הויף איז ארויסגעקומען פון איר שטוב אן עלטערע פרוי אין אן אָפּגעבליאקעװעטן ציצענעם קאָפּטל, א געוואשנס און איבערגעוואשנס,

-- האָט קיין פאריבל ניט, -- האָט זיך א לאָז געטאָן צו איר די לערערן. -- איר װוינט דאָ? עפשער וועט איר אונדז װײַזן אײַער וווינונג?

די אָנגעפאָרענע האָבן זיך ניט ארומגעזען, ויאזוי די באלעבאָסטע די ערשטע און זיי נאָך איר האָבן זיך שוין איינער הינטערן אנדערן געהויבן איבער מעשונעדיק געדרייטע, שמאָלע שטיינערנע טרעפּ. דערקליבן זיך אין דער טונקלקײַט צום צווייטן שטאָק, האָט זי ברייט אן עפן געטאָן די טיר פון איר ווינונג. די געסט זײַנען אומדערווארט וי אָפּגעטוקט געװאָרן פון קאָפּ ביז די פיס אין ליכטיקײַט. מיט צוגעזשמורעטע אויגן האָבן זיי זיך פארהאלטן בא דער שוועל. אף אלע כפייצים אין צימער, אף זײַנע זויבערע וענט איז געװען צעגאָסן א בלענדיקע שײַןף װאָס האָט געפלייצט אהער דורכן אָפּענעם פענצטער.

די באלעבאָסטע האָט ניט געלאָזן די געסט קומען צו זיך. אפילע די לערערן האָט ניט באוויזן צו פארגעבן איר קיין איין קאשע. זי האָט צוגערוקט צום פענצטער א װײַס-געפארבטן טאבורעט, פארשפרייט אף אים א צייטונג און געוויזן די געסט, זי זאָלן קריכן. זי האָבן געפאָלגט און ארויסגעקומען אף א דאך --א פירקאנטיקע שטיינערנע טעראסע מיט ארויסגעשטעלטע אף דער זון בלומען אין קליינע, גרעסערע און גאָר גרויסע בלומען-טעפּ,

די באלעבאָסטע האָט אָנגעװויזן די געסט אף א ברעט מיט צוגעשלאָגענע צו איר שמאָלינקע לײַסטעלעך. די ברעט איז געשטאנען צוגעשפּארט, װי א לייטער, צו א גראָדער שטיינערנער וואנט. קוים אײַנגעמאָסטעט די פיס אף דער אונטערשטער לײַסט, האָט די לערערן אף אלע פיר געלאָזט זיך אינדערהייך. הינטער איר האָט לײַכט געשטיגן פון איין לײַסט אף דער צויי- טער דעם דאַקטערט פרוי. אירע הויכע, שמאָלע קנאפל האָבן זיך ארויסגעוויזן דאפקע צוגעפּאסט דערצו. מיט די הענט האָט זי נאָר פון מאָל צו מאָל בארירט די קאנטן פון דער ברעט. פונהינטן האָט מיט איבערגעטריבענער האסטיקײיט נאָכגעפאָלגט זי דער מאן. דער לעצטער האָט, שפּרײַזנ- דיק מיט די לאנגע, שטארקע פיס, וי אף א געויינלעכן לייטער, אופגעהויבן זיך דער יונגער עסט. אזוי זיַינען זיי ארופגעשטיגן אף דער דיקער פעסטונג-וואנט.

-- סארא העלקייט! -- האָט ארויסגעשטאמלט דעם דאָקטערס פרוי. די מידקײַט איז פון איר אינגאנצן אָפּגעטאָן געװאָרן.

-- נאָך בונטער, װוי אין קרים, -- האָט זיך פאדװוּנדערט די לערערן.

-- אין קרים? ווייסע הײַזער, א בלויער הימל, א בלויער יאם. און דער זאמד איז װײַס, און די שטיינער... װײַס און בלוי, אויב איר האָט אין זינען דעם דאָרעם-ברעג, -- האָט באמערקט דער דאָקטער.

-- אוואדע, -- האָט צוגעשטימט די לערערן. -- דאָ איז גאָר אן אנדער קאָלאָריט. רויטע טשערעפּיצע צווישן גרויע ווענט...

-- און די זון שפּילט אף די דעכער, -- האָט אונטערגעכאפּט דעם דאָקטערס פרוי.

דער יונגער עסט האָט זיך דערװײַל פארקליבן אפן שפּיציקן קאם פונעם דערבײַיִקן דאך. א װוּקסיקער, א ביינערדיק-קרעפטיקער, מיט א העל-בלאָנדן, קימאט װײַסן קאָפּ, איז ער גע- שטאנען אונטער די שטראלן פון דער יול-זון, און א לײַכט ווינטל האָט צעפאָכעט די פליגלען פון זײַן דינעם רעגן-מאנטל. ער האָט עפּעס אראָפּגעשריִען צו די אָנגעפאָרענע, נאָר די ווערטער האָבן זי ניט דערהערט. דעם דאָקטערס פרוי האָט זיך אויסגעדרייט אף זײַן שטים און געבליבן שטיין א מעווולוועלע, װוי פון דער טיף פון יאָרהונדערטער װאָלט איבער דער שטאָט פּלוצלינג אופגעשוועבט א גײַסט.

מיט דער פלינקייט פון א געשולטן ספּאָרטלער, קוים בארירנדיק מיט די פיס די טשערע- פּיצע, האָט דער יונגער עסט אראָפּגעלאָזן זיך פון דאך. ער האָט א װײַז געטאָן אין דער נידער:

-- איר זעט דאָרט דעם מאָלער? אָן גייט ער.

פון דער הייך פון דער פעסטונג-וואנט האָט דעם מאָלערס פיגור אויסגעזען מאָדנע קליין. און געגאנגען איז ער מיטן לאנגזאמען, געמאָסטענעם טראָט פון אן עלטערן באלמעלאָכע, װאָס קערט זיך אום א מידער אהיים נאָך א טאָג שווערער ארבעט. זײַן פּלייצע איז געווען אײַנגע- בויגן אונטער דער לאסט פונעם שווערן פארב-קעסטל. אין דער רעכטער האנט האָט ער גע" טראָגן זײַן לײַוונט, צניעסדיק אויסגעדרייט מיט דער פארמאָלטער זײַט צו זיך.

ער האָט ניט געזען די מענטשן, וועלכע זײַנען געשטאנען טיף-פארטראכטע די גאנצע צײַט, װאָס ער האָט געשפּאנט איבער די שטיינערנע פּליטעס פונעם שמאָלן געסל מיטן נאָמען /לאנ" גער פוס". ער האָט ניט געװוּסט, אז די זעלבע מענטשן, וועלכע האָבן פארבײַגייענדיק מיט גלײַכגילטיקן נײַגער אָפּגעשטעלט זיך הינטער זײַן פּלײצע, האָבן דאָ ערשט געקוקט אף דער אלטער שטאָט מיט זײַנע אויגן.

דרע כײַקינע

איך גליינ אין מענטשגליק

לידער מײַנע, לידער

לידער מיינע, לידער. אויב מע וועט אײַך פרעגן: --- זאָגט אונדז, װוּ איז אײַער סאמע ערשטע שװעל? כ'ווייס, איר וועט אָן ספייקעס ענטפערן די רעגע: -- ניט באם שרייבטיש האָבן מיר דערזען די וועלט.

מײַנע לידער קומען מיר אליין אנטקעגן.

און אן אנדער ליד --- זי גייט מיר נאָך פוס-טריט. א באטריבטע פרוי אין גאס אמאָל כ'באגעגן,